شۆڕشی ئه‌یلول

شۆڕشی ئه‌یلول گه‌وره‌ترین تاقیگه‌یه‌ بۆ زانسته‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان

شۆڕشی ئه‌یلول

363 خوێندراوەتەوە

د. هه‌ردى مێد

زۆرێك له‌وانه‌ی له‌ سه‌ر ئه‌م شۆڕشه‌یان نوسیوه‌‌ یان خۆیان به‌ هۆكاره‌كانی سه‌رهه‌ڵدانێوه‌‌ سه‌رقاڵكردووه‌، یان به‌ ئه‌نجامی شۆڕشه‌كه‌وه‌. یه‌كه‌میان ئه‌وه‌ له‌ بیر ده‌كات كه‌ هه‌ر جۆڵه‌ یان چالاكیه‌كی سیاسی (شۆڕش، ڕاپه‌ڕین، خۆیشاندان، تد) كه‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ كه‌وته‌گۆ و سه‌رپێی، ته‌واو له‌و هۆكار و پاڵنه‌رانه‌ دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌ كه‌ بوونه‌ته‌ مایه‌ی هه‌ڵگیرسانی و ده‌چێته‌ نێو‌ پرۆسه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ و خاوه‌ن لۆژیك و دینامیكی تایبه‌ت به‌ خۆی.

ئه‌مانه‌ ئه‌وه‌نده‌ سه‌رقاڵی هۆكاره‌كانی سه‌رهه‌ڵدانین، ئه‌وه‌نده‌ له‌ خه‌می تێگه‌شتنی ئه‌م جوڵانه‌ گه‌وره‌یه‌ نین. واته‌، خودی شۆڕشه‌كه‌و دینامیكه‌ جیاوازه‌كانی و ئه‌كته‌ره‌كانی له‌ بیرده‌كه‌ن له‌ پێناو تێگه‌شتن له‌ سه‌رهه‌ڵدانی. دووه‌مشیان كه‌ شۆڕشه‌كه‌ به‌ ئاشبه‌تاڵ و مایه‌پوچ ده‌داته‌ قه‌ڵه‌م، دوو شت له‌بیر ده‌كات. یه‌كه‌م شت، نازانێت كه‌ هیچ كرده‌یه‌كی مێژوویی به‌ ئه‌نجامه‌كه‌ی ناخۆێنرێته‌وه‌، چونكه‌ هیچ ئه‌نجام، یان لێكه‌وتێكی مێژووی به‌رهه‌می یه‌ك پرۆسه‌ی دیاریكراو نییه‌، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ زاده‌ی ژماره‌یه‌ك پرۆسه‌ و بزاوتی به‌یه‌كا‌چوو و ئاڵۆزكاوه‌. دووه‌م شتش، نازانێت كه‌ ئه‌وه‌ی ڕوویدا ئاشبه‌تاڵ نه‌بووه‌ به‌ڵكو دابڕانێكی كاتی نه‌ویستراو و سه‌پێنراوه‌ كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ویست و خواستی ئه‌كته‌ره‌كانی ناوه‌وه‌ی دروست ده‌بێت.

 

،،

شۆڕشی ئه‌یلول گه‌وره‌ترین تاقیگه‌یه‌ بۆ هه‌ڵكۆڵین و كاری زانستی

شۆڕشی ئه‌یلول له‌گه‌ڵ هه‌ڵگیرسانی هێدی هێدی داواكانی كورد گه‌ڵاڵه‌ ده‌كات و به‌ ده‌ستهێنانی <حوكمی زاتی> ته‌واو ده‌بێت. گه‌ر حوكمی زاتی ئامانجی ئه‌م شۆڕشه‌ بوبێت، ئه‌وا ئه‌م شۆڕشه‌ نه‌ ئاشبه‌تاڵبووه‌، نه‌ شكستی له‌ به‌ده‌ستهێنانی ئامانجه‌كه‌ی هێناوه‌.

 

ئینشانوسین، قاتوقڕی مێتۆدو بارگاوه‌ی بیركردنه‌وه‌ به‌ به‌یتوبالۆره‌ی حزبی له‌ كوردستانی باشور شوێنی بۆ هیچ گفتوگۆیه‌كی جددی و لێكۆڵینه‌وه‌ی سه‌نگین نه‌هێشتۆته‌وه‌. به‌ ده‌گمه‌ن، ده‌نا زۆرینه‌ی ئه‌وانه‌ی له‌ باره‌ی ئه‌م شۆڕشه‌وه‌ دواوون هه‌ر له‌ دونیابینی و روانگه‌ی حزب و شه‌ڕی حزبه‌كانه‌وه‌ ئه‌م شۆڕشه‌یان هه‌ڵسه‌نگانده‌وه‌.

هه‌ندێكیان سڵیان له‌وه‌ش نه‌كردۆته‌وه‌ كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی ئه‌ناكرۆنیك (anachronistically) ئه‌م جوڵانه‌وه‌یه‌ بخوێننه‌وه‌، واته‌ له‌ دۆخی ئێستاوه‌ ده‌ڕۆن بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی شۆڕشه‌كه‌. مخابن، ئه‌م جوڵانه‌وه‌ گه‌وره‌یه‌ تاوه‌كو ئێستا له‌ ته‌وقی حكایه‌ته‌ حزبیه‌كان رزگاری نه‌بووه‌ و نه‌بۆته‌ <بابه‌تی> زانسته‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان.

له‌ كاتێكدا، به‌ بۆچونی من شۆڕشی ئه‌یلول گه‌وره‌ترین تاقیگه‌یه‌ بۆ هه‌ڵكۆڵین و كاری زانستی.

شۆڕشێك ١٤ساڵ بخایه‌نێت چۆن كاریگه‌ری له‌ سه‌ر هزر، كرده‌وه‌‌ و دونیابینی دانیشتوان و ئه‌كته‌ره‌كانی نابێت؟ كێ گه‌ره‌نتیی ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ له‌م ماوه‌یه‌دا په‌یوه‌ندبه‌ندیه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان نه‌گۆڕاون؟ كێ ده‌توانێت به‌بێ لێكۆڵینه‌وه‌ بیسه‌لمێنێت كه‌ ئه‌م شۆڕشه‌ مرۆڤی كوردی نه‌گۆڕیووه‌، یان شێوازی خه‌باتی له‌ به‌رامبه‌ر ناوه‌ند؟…

 

 

،،

شۆڕشی ئه‌یلول گه‌وره‌ترین ده‌روازه‌یه‌ بۆ تێگه‌شتن له‌ پرسی ده‌وڵه‌تسازی له‌ عێراق

 

جگه‌ له‌وه‌ی ده‌وڵه‌مه‌ندترین سه‌رزه‌مینه‌ بۆ كۆی ڕشته‌كانی زانسته‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان و تێگه‌شتن له‌ زۆر دیارده‌ و دینامیكی جۆربه‌جۆری جڤاتی، به‌ رای من شۆڕشی ئه‌یلول گه‌وره‌ترین ده‌روازه‌شه‌ بۆ تێگه‌شتن له‌ پرسی ده‌وڵه‌تسازی له‌ عێراق.

شۆڕشی ئه‌یلول كه‌ ناوچه‌یه‌كی پانوبه‌رین له‌ ده‌وڵه‌ت ده‌سێنێته‌وه‌، پرسی مۆنۆپۆڵی زه‌بروزه‌نگی شه‌رعی ده‌وڵه‌تش ده‌خاته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌. له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدانی شۆڕش، ده‌وڵه‌ت تاكه‌ هێز یان ڕێكخراو‌ نییه‌ كه‌ خاوه‌ن چه‌ك و سوپا بێت، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ به‌رانبه‌ریدا شۆڕش خاوه‌ن سوپا، جه‌نگاوه‌ر و جبه‌خانه‌ی خۆیه‌تی.

ده‌وڵه‌ت چیدیتر به‌ ته‌نها خاوه‌ن <سه‌رمایه‌ی سه‌ربازی> نییه‌، چونكه‌ شۆڕش له‌ به‌رانبه‌ریدا ململانێ له‌ به‌ده‌ستهێنانی ئه‌م سه‌رمایه‌ ده‌كات و ده‌بێته‌خودان له‌شكر، پۆلیس، ئاسایش، ده‌ستگای هه‌واڵگری، تد. له‌ لایه‌كی، دی ده‌وڵه‌ت چیدیتر به‌ ته‌نها ڕێكخه‌ر و دیاریكه‌ری به‌های سه‌رمایه‌كانی تری وه‌ك ئابوری، كۆمه‌ڵایه‌تی، زانستی، تد نییه‌، چونكه‌ شۆڕش له‌ سه‌ر سه‌رزه‌مینی خۆی هه‌وڵی به‌ده‌ستهێنانی ئه‌م سه‌رمایانه‌ ده‌دات له‌گه‌ڵ دیاریكردنی به‌ها و نرخیان.

 

 

،،

له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدانی شۆڕشی ئه‌یلول، ده‌وڵه‌ت چیدیتر به‌ ته‌نها كانگای كه‌ڵه‌كه‌بوونی سه‌رمایه‌كان نابێت

پاشان، شۆڕش له‌ به‌رامبه‌ر ده‌ستگاكانی ده‌وڵه‌ت، ده‌بێت به‌ خاوه‌ن ده‌ستگاگه‌لێكی گرنگی وه‌ك قوتابخانه‌، دادگا، شاره‌وانی، تد. ئه‌م ده‌ستگایانه‌ گه‌ر له‌ سه‌ره‌تای شۆڕشه‌وه‌ به‌ بابه‌تی نه‌بوونه، واته‌ به‌ ده‌ست نه‌بوونی كادیری پسپۆر و پیشه‌ییه‌وه‌ ده‌ناڵێنن، ئه‌وا هێدی هێدی كه‌سی پیشه‌ییان تێدا ته‌عین ده‌كرێن و ورده‌ ورده‌ ده‌بنه‌ ئامرازێكی كاریگه‌ری به‌ڕێوه‌بردنی دانیشتوانی ناوچه‌ ئازادكراوه‌كان و ڕێكخستنی ژیانی گشتی و پێشكه‌شكردنی چه‌نده‌ها خزمه‌تگوزاری سه‌ره‌تایی. به‌ مانایه‌كی دی، له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدانی شۆڕشی ئه‌یلول، ده‌وڵه‌ت چیدیتر به‌ ته‌نها كانگای كه‌ڵه‌كه‌بوونی سه‌رمایه‌كان نابێت و هێز و كارایی خۆی له‌ دیاریكردنی به‌های سه‌رمایه‌كان و ڕێكخستنی په‌یوه‌ندی نێوان سه‌كته‌ره‌ جیاوازه‌كانی كۆمه‌ڵگا له‌ ده‌ستده‌دات.

 

به‌ بێ دوو دڵی، پێمخۆشه‌ جه‌خت له‌وه‌ بكه‌مه‌وه‌ كه‌ شۆڕشی ئه‌یلول گه‌وره‌ترین تاقیگه‌یه‌ بۆ زانسته‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان و هیوادارم لێكۆڵه‌وه‌ران هه‌وڵبده‌ن ئه‌م جوڵانه‌وه‌ گه‌وره‌یه‌ بكه‌ن به‌ مژارێكی گرنگی زانسته‌ مرۆییه‌كان.

 

author photo

دكتۆرا له‌ زانسته‌ سیاسیه‌كان

مامۆستای زانكۆی پاریس- دۆفین