كێ دەبێتە نێچیری گورگەكان، عەرەبستان یان ئێران؟

كێ دەبێتە نێچیری گورگەكان، عەرەبستان یان ئێران؟

568 خوێندراوەتەوە

ناسیح مەجید

دوا بەدوای هێڕشی ئاسمانی بۆ سەرناوەندەكانی بەرهەمهێنانی نەوتی وڵاتی عەرەبستانی سعودی و دابەزینی بڕی نەوتی بەرهەم هاتووی ئەو وڵاتە بۆ نیوەی بەرهەمی ڕۆژانە، گۆڕانێكی نەوعی لە سیاسەتی نێودەوڵەتی و هاوسەنگی هێز لە ناوچەكەدا هاتۆتە گۆڕێ و پێویستی بە خوێندنەوەیەكی نوێ هەیە بۆ ڕووداوەكان، لێرەدا هەندێ بەكورتی چاو بەسەر ئەو ڕوو داوانەدا ئەگێڕین، بەم شێوەیە:

 

 

،،

هەڵوێستی ئەمەریكا بەرانبەر بەهێرشەكەی  سەر پاڵاوتگەكانی نەوتی ئارام كۆ هەڵوێستێكی دووڕووانەیە

 

 

1- لەڕووی سەربازییەوە: ئەو هێرشە نیشانی جیهانی دا، كە توانا سەربازییەكانی عەرەبستانی سعودی ڕۆژ لەدوای ڕۆژ ئەدەنە دواوەو كاریگەریی چەكە ئەمەریكیەكان، كە سعودیە پشت ئەستورە پێیان بەتایبەتی چەكی دژە ئاسمانی پاتریۆت، ناتوانێت ڕووپۆشێكی ئاسایشی بۆ ئاسمانی ئەو وڵاتە دابین بكەن، ئەمە لەلایەك و لەلایەكی تریشەوە هێزی سەربازی میلیشیاكانی حوسی ڕۆژ لەدوای ڕۆژ ئەدەنە زیاد بوون، بەتایبەتی لە دیاریكردنی ئامانجە سیاسی و سەربازی و ئابوورییەكان و بە ئامانج گرتنیان.

2- ئێران باش دەزانێت بەچ زمانێك و بەچ وەڵامدانەوەیەك نامە سیاسی و سەربازییەكانی ئاراستەی جیهان بەگشتی و وڵاتانی كەنداو بەتایبەتی بكات، ئەم پەیامەی ئێرانیش لەكاتێكدا هات كە سەرانی ئەمەریكا سەرگەرمن بە كێشە ناوخۆییەكانی خۆیانەوە، بەتایبەتی لەدوای لەدوور خستنەوەی جۆن بۆڵتن لەپۆستی ڕاوێژكاری سیاسی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمەریكی لە پۆستەكەی، بەمەش ئاهێك بەبەر ئێراندا هاتۆتەوەو دڵنیا بووە لەوەی، كە لەم نزیكانەدا ئەمەریكا ناتوانێت هێرشی سەربازی لەدژی ئەنجام بدات.

3- هەڵوێستی ئەمەریكا بەرانبەر بەهێرشەكە: هەڵوێستی ئەمەریكا بەرانبەر بەهێرشەكەی ئەم دواییەی سەر پاڵاوتگەكانی نەوتی ئارام كۆ لەبەشی ڕۆژهەڵات سعودیە، هەڵوێستێكی دووڕووانەیەو بەشێوەیەكی زۆر نا ئومێدانە دڵخۆشی هاوپەیمانە سعودییەكەی ئەداتەوەو لەلایەكی تریشەوە، بێلایەنی خۆی لەمەڕ ڕووداوەكان ڕادەگەیەنێت، لەدواین لێدوانی ترامپ دا هاتووە كە:

أ- چیتر ئەمەریكا پێوویستی بەنەوتی وڵاتانی عەرەبی نییەو وڵاتەكەی یەكەمە لەبەرهەمهێنانی نەوتدا، لەسەر ئاستی جیهانی.

ب- پێویستە عەرەبستان خۆی ئاسایشی وڵاتەكەی دابین بكات، ئەگەر ئەو توانایەی نییە، پێوویستە باش لەمە تێبگەن و پارە بدات.

،،

ئەوەی لەكۆتایدا گوركان خوارد دەبێت بریتییە لە وڵاتی عەرەبستانی سعودییە

 

 

4- بەدەمەوە نەبوونی جەماوەری: دەسەڵاتداراننی سعودییە لە پێناو سەپاندنی هەیمەنەی بنەماڵەیی خۆیاندا كەوتوونەتە چەوساندنەوەی خەڵك، لەكاتێكدا كە خەڵكی وڵاتەكە فێری ئەم جۆرە چەوساندنەوە نەبووە، هەرچەندە سیستەمەكە سیستەمێكی خێڵەكی بووە، بەڵام هەمیشە پشت ئەستوور بووە بە فتوای ئاینی و تاڕادەیەكیش ئازادی تاك، بوونی هەبووە، بەڵام لە ئێستادا ئەو كۆمەڵگەیە دابەشبووە لەنێوان: نەیاری بۆ سیستەمەكەو ناچار كردندا ،ئەمەش بۆ تە هۆیەك بۆ لێكترازانی كۆمەڵگەكە.

لەكۆتایدا ئەوەی دەمێنێتەوە ئەوەیە كە وەك حەسەن نەسروڵڵا، لەدوای هێرشەكانی قەوارەی زایۆنی بۆ سەر باشوری لبنان ڕایگەیاند و وتی:" لە ڕۆژهەڵات تەنها ئەوانە نرخ و پێگەیان هەیە كە بەرەنگاری ئەمەریكا دەبنەوە، ئەوانەی سەریان شۆڕكردووەو خۆیان ڕادەستی ئەمەریكا كردووە، هیچ پێگەو كاریگەرییەكیان نابێت لە ناوچەكەداو گەلەكانیان سوكکردووە".

هەڵوێستە لاوازەكانی ئەمەریكا و نایەكانگیری هەڵوێستی سعودیەو هاوپەیمانە عەرەبیەكەی (میرنشینە یەكگرتووەكانی عەرەب ) زیاتر لەبەرژەوەندی ئێراندا دەشكێتەوەو ئەوەی لەكۆتایدا گوركان خوارد دەبێت بریتییە لە وڵاتی عەرەبستانی سعودییە، چ وەك دەوڵەتەكە خۆی چ وەك ئابوورییەكەی.