ڕیفراندۆم لەقۆناغی پاش ڕیفراندۆمدا

ڕیفراندۆم لەقۆناغی پاش ڕیفراندۆمدا

559 خوێندراوەتەوە

ئه‌بوبه‌كر عه‌لى

بۆقسەکردن لەسەر ڕیفراندۆم پێویستە دیلی ساتەوەختی ئەنجامدانی نەبین وبگوازینەوە بۆ ئێستا، ئێستایەك دووساڵ بەسەرئەنجامدانیدا تێپەڕیوە .

قسە لە دەرهاویشتەکانی وچۆنیەتی ئابڵۆقەدانیان و ئەگەرو شانسەکانی داهاتوو بکەین . خودی ئەمەش یارمەتی دەردەبێت بۆئەوەی دیدی حیزبی وگروپی بەرتەسك لەخوێندنەوەی ڕیفراندۆم وبەکارهێنانی وەك کەرەسەی پڕوپاگەندەی سیاسی وبەڵگەی ئیدانەکردن دژ بەیەکتر تێپەڕێنین، کەلەبنەڕەتدا هۆکارێکی گرنگ بوو بۆئەوەی لەکاتی خۆشیدا ڕیفراندۆمەکە هەیبەتی کەم بێتەوەو لەبەرچاوی ناوەندە عێراقی وناوچەیی وجیهانیەکاندا ،بەوێنەی ڕیفراندۆمی هەندێ حیزب دەربکەوێت نەك میللەتێك!

،،

بڕوامان وایە عێراق دەتوانێت ببێتە ئەو چوارچێوەی خەون وخەمەکانی ئێمە لەخۆ بگرێت ، یاخود بەپێچەوانەوە ناسنامەی عێراقی بوون بەکۆڵێکی قورس وزاڵمانە بەسەرخۆمانەوە دەبینین و ناچاریی ئێمەی هێشتۆتەوە لەعێراقدا.

 ئەم دیدەش کارەساتی نەتەوەیی شانزەی ئوکتۆبەر گەیاندیە لوتکە . قسەکانی پۆتینیش لەوکاتەدا بەشێ لەو ڕوانگەی دەخستە ڕوو.پرسیاری گرنگ لێرەدا ئەوەیە ڕیفراندۆم سەرەتای چیرۆکەکەو قۆناغێکی نوێیە یاخود کۆتایی چیرۆك ولەگۆڕنانی خەمی سەربەخۆیی ؟

واتە ئەزموونی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لەپێناو هەنگاونانی بەرچاوڕوونانەترو خەباتی پێگەیشتوو ترە بۆ سەربەخۆیی،یاخود ڕووداوێكە لەڕابردوودا کەئەگەری دووبارەبوونەوەی لەئایندەدا نیە ,بەوجۆرە دەیخوێنینەوەو هەڵسەنگاندنی بۆ دەکەین ؟

سەربەخۆخوازانە دەیخوێنینەوە یاخود عێراقچیانە؟ بڕوامان وایە عێراق دەتوانێت ببێتە ئەو چوارچێوەی خەون وخەمەکانی ئێمە لەخۆ بگرێت ، یاخود بەپێچەوانەوە ناسنامەی عێراقی بوون بەکۆڵێکی قورس وزاڵمانە بەسەرخۆمانەوە دەبینین و ناچاریی ئێمەی هێشتۆتەوە لەعێراقدا وشانسی بەدەوڵەتبوونی مەدەنی وگەشەکردوو دڵخوازی ئێمەی تێدا زۆر لاوازە ؟

 

هەروەها قسەکەرانی فەرمی بەناویەوەو نوخبە دەسەڵاتدارە ڕاستەقینەکانیش لەبەغا ، لەئاستی فیدراڵیەتدا ولە فۆرمی ئەویشدا توانای چارەسەرکردنی کێشەی کوردیان نیە ؟وەڵامدانەوە بەم پرسیارانە گرنگی گەورەیان لەچۆنیەتی خوێندنەوەی ڕیفراندۆمداهەیە ، نەبوونی خوێندنەوەو تێگەیشتنی هاوبەشیش لەم ڕوانەوە وای کردووە ، تێگەیشتنێکی بان حیزبی وناوچەیی ونەتەوەیی تۆکمەمان بۆ پرسەکە نەبێت .

 ئەوەش کێشە جیاوازی خوێندنەوەکانی لەبەشێکی گرنگیاندا ، تێکەڵ بەهەستیاری وناکۆکیە مێژووییەکان کردووە.ئەوەش وای کردووە تەنانەت نەتوانین وەك پێویست دەستنیشانی کەم وکورتیەکانی پرۆسەکەش بکەین . بینیشمان ئەوەی وایکرد لەهەنووکەدا ڕیفراندۆم بەتراژیدی کۆتایی پێ بێت ، ڕوانینە پڕۆسەکەبوو وەك دەرفەتێ بۆتۆڵەکردنەوە لەیەکتری وداش بەداش!!!هەرئەمەش پێمان دەڵێت ئەوەی ڕیفراندۆمی گەیاند بەو ئاکامە ، بەپلەی یەکەم بەغاو دەرو دراوسێ وئەمەریکا نەبوو ، بەڵکۆ شپرزی وبێ سەروبەری ناوخۆیی ونەبوونی تەوافوقێکی نیشتمانی بوو لەسەر هەنگاوەکە .

،،

سەرۆکی ئەمەریکاو پادشای سعودیەو نوێنەری کۆمۆسیونی یەکیەتی ئەوروپا کۆتا هەڵوێستی خۆیان کاتێك دەربڕی هێزەکانی حەشدی شەعبی چوونە ناوکەرکوكەوە.

 هەرئەوەش هانی بەغاو تاران وئەنقەرەی دا زیاد لەپێویست قاچ ڕاکێشن و بیکەن بەدەرفەتی بەدیهێنانی لاسەنگکردنێکی ستراتیژی گەورە. جیهان چۆن ڕێز لە خواستی میللەتێ دەگرێت نوێنەرەسیاسیەکانی تاسنوری بەدەستەوەدانی خاك ودەست تێکەڵ کردن لەگەڵ نەیارو ڕێگروو بەنەفرەت کردن دژایەتی یەك بکەن وهیچ هێڵێکی سووریش لەم بوارەدا ڕەچاونەکەن ؟ دەنا کاتێك ڕیفرانۆم ئەنجام درا جیهان چاوەڕێی ململانێکە بوو ،چاودێربوو بۆئەوەی بزانێت ، تاچەند توانای بەرگری لەخۆکردنمان هەیە ؟

چونکە گەر تەنها دەڕۆژ بەرگریمان بکردایە چاوەڕوان دەکرا دۆخەکە بەو جۆرەنەبوایە ،ئەمەریکیەکان ڕێگای بەکارهێنانی هێزی ئاسمانیشی بەعێراق زۆر نەدەدا کەبۆ پێشمەرگە سەخت بوو، سەرۆکی ئەمەریکاو پادشای سعودیەو نوێنەری کۆمۆسیونی یەکیەتی ئەوروپا کۆتا هەڵوێستی خۆیان کاتێك دەربڕی هێزەکانی حەشدی شەعبی چوونە ناوکەرکوكەوە ، ئەوەش دەریدەخات چاوەڕێی ئەو بەرەنجامە بوون لەململانێکە دەکەوێتەوە.

لەڕوویەکی ترەوە گەر ناکۆکی ناوخۆو پەیوەندی ژێر بەژێر وگیانی تۆڵە کرنەوە لەیەکتر نەبوایە ،لایەنی کوردی کەبۆی ڕونبۆوە ناتوانێ گفتو گۆی سەربەخۆبوون لەگەڵ بەغدا دەست پێ بکات وڕێگریەکان گەورەن ولەبەشێ لە خوێندنەوەکانیدا بۆ جۆری هەڵوێست وسیاسەتی هەندێ لەوڵاتان وناوەندەکانی هێز بەهەڵە دا چووە ، دەیتوانی بەیارمەتی ئەمریکیەکان هێزە عێراقیەکان بگەڕێنەوە ناوچەکەو دۆخەکە تاڕاددەیەك وبەهەندێ گۆڕانەوە بگەڕێتەوە بۆ پێش ساڵی ٢٠١٤ ودووچاری ئەو شکست وشەرمەزاریە نەتەوەییەش نەدەبووین.

 لەلایەکی ترەوە دەبێت بڵێین بەداخەوە هەندێ جارو لای هەندێ کەس وناوەند ، ڕیفراندۆم بەکار دەهێنرێت بۆ بێ ئیرادەکردنی میللەتەکەمان.واوێنا دەکرێت گوناهێکی گەورە کرابێت وئەوەی ڕوویدا پەیوەندی بەخودی ڕیفراندۆمەوە بوو نەك ڕاستگۆ نەبوونی بەشێکمان لەگەڵ پرۆسەکەو کێشەی ئاراستە وئیدارەدا نی وپلانی نەیارە کانمان.هەڵەیە پێمان وابێت دوای دروستبوونی حەشدی شەعبی وکۆتایی هاتنی جەنگی داعش عێراق ڕێگە ی دەدا کورد بەو جۆرەی لەکاتی جەنگەکەدا بۆی چوبووە سەر بۆی دەچێتە سەر ، وەلێ دەگەڕێن لە ناوچە کێشە لەسەرەکان بەوقورساییەوە بمێنێتەوە ،یاخود بیرکردنەوە لەبەکارهێنانی هێز دژ بەهەرێم ، لە ساتەوەختی ڕیفراندۆمەوە دەست پێ دەکات ،مەگەر نوری مالیکی لە دوو هەزارو دوانزەوە ئۆپەراسیۆنی دیجلەی دروست نەکردوو تانکەکانیشی نەهێنایە دەورو بەری خانەقین وهەڕەشەی پەلاماردانی نەکردوو لەدەرەوە دەستی گیرا؟ هەربۆیە کورد ڕیفراندۆمیشی نەکردایە دیفاکتۆی سەردەمی شەڕی داعشی لێ قبوڵ نەدەکرا ، ئەوکاتەش یا دەبوایە ملکەچی داخوازیەکان بێت یاخود بەرگری بکات .

ڕەنگە لەو کاتەشدا ڕاجیایی وچیرۆکەکە زۆر جیاوازی نەبوایە،بەبێ ئەوەی ڕیفراندۆمیش بکرێت وبچێتە مێژوەوە. لەگەڵ ئەوەی کەڕاستە بەرەنجامی ڕیفراندۆمەکە وشانزەی ئۆکتۆبەر بیانوێکی باش بوو بۆ باشتر پیادەکردنی هەندێ سیاسەتی پێشتر بیر لێکراوە.

،،

دەزانین هەڵوێستی دەرو دراوسێ وجیهان و دۆست ودوژمنەکان چۆنە،گرەو لەسەرکێ دەکرێت ولەسەرکێش ناکرێت. لاوازییەکانی ناوخۆمان چین ودەبێت چیان لێ بکەین.

  بایەخی ڕیفراندۆم بەبڕوای ئێمە ئەگەر خۆمان هەبین دەتوانین لەهەندێ ڕوەوە ڕیفراندۆم وەك سەرچاوەی ئیلها م بیخەینە ڕوو تەوزیفی سیاسی وپەروەردەیی بکەین.

وەك شکستێکی مێژووی وێنای نەکەین بەڵکو لەگەڵ خوێندنەوەی ڕەخنەیی بۆ پرۆسەکە لەپێناو دەستنیشانکردنی کەم وکورتی وهەڵەکانیدا ، وەك هەوڵ وئەزموونێ لە سەرەڕێی سە ربەخۆیی لێی بڕوانین، چونکە ئەگەر میللەتێ لەهەوڵێکدا بۆ سەربەخۆیی سەرنەکەوت مانای بێ هودەبوونی هەوڵ وئامانجی سەر بەخۆیی نیە ، بەڵکو ئەزموونی بۆ داهاتوو دەو ڵە مەند تردەکات.

کورد یەك سەدەی ڕەبەق خەباتی کردووەو شەست ساڵی بۆ ئوتونۆمی بووە. گرنگی ڕیفراندۆم لەوەدایە کە داخوازیەکانی گەلی کوردستانی لەم پارچەدا بەرز کردەوە بۆ ئاستی سەر بەخۆیی، کەبەداخەوە دەمێکە ناسیونالیزمی کوردی وازی لێ هێنابوو ، هەرئەوەش پرسیار دەخاتە سەر ناسیونالیزم بوونی ، بەحوکمی ئەوەی ناسیونالیزمێ سەر بەخۆ خواز نەبێت ، دەبێت بە سەرلێ کردنەوە وە ئاوەڵناوی ناسیونالیزمی بەسەردا ببڕ ین .

ئێمە ئەگەر هەشتا ساڵی ڕابردوو خەباتمان بۆ سەربەخۆیی بکردایە لەئەنفا ل و کیمیاباران و وێرانبوونی کوردستانمان زیاتر بەسەر نەدەهات ،بەڵام دەمانتوانی لەجیهاندا وەك خاوەن مەسەلەیەکی گەورەتر دەربکەوین..لەڕوویەکی ترەوە ڕیفراندۆم وای کرد سەربەخۆیی ئەم پارچەی کوردستان بچێتە بواری بیرلێکراوەکانی ناوەند وبڕیار بە دەستەکانی جیهان کە پێشتر وانەبوو.

هەروەها ئێستا بۆ هەنگاو نان لەداهاتوودا ، بەرچاو ڕوونترین ، دەزانین هەڵوێستی دەرو دراوسێ وجیهان و دۆست ودوژمنەکان چۆنە،گرەو لەسەرکێ دەکرێت ولەسەرکێش ناکرێت. لاوازییەکانی ناوخۆمان چین ودەبێت چیان لێ بکەین.

بۆئەوانەی سەربەخۆیی کوردستانی باشوریش بەئەستەم دەبینن ،بیریان دێنینەوە کەکوردی ئەم پارچە لەساڵی ١٩٩٨ دا لەلوتکەی شکست ونائومێدی خۆیدابوو، کەچی تەنها دوای دوو ساڵ لەو مێژووە بەهۆی گۆڕانکاریە دراماتیکەکانەوە ، ڕاپەڕین ڕوویداو واقیعی هەرێمی کوردستان هاتە کایە وە .دەورو بەریش ئامادەی دانپیانانی ئەو واقیعە نەبوون.

،،

مەسەلەی سەربەخۆیی سەبارەت بەکورد پەیوەندی بە قۆستنەوەی دەرفەتەوە هەیە نەك تەرح کردنی ڕۆژانە.

 ئاساییە پرسی سەر بە خۆیش بەو جۆرە بێت. چونکە هێشتا ناوچەکە دووگیانە بە ڕووداوی گەورە وعێراق وئەویش زۆریان ماوە شکڵی کۆتایی ئەم قۆناغەیان بگرن.

بەڵام گرنگە سەرنج بۆ ئەوە ڕابکێشین کە پێ داگرتن لەسەر مافی سەربەخۆبوون ، ناکۆك نیە لەگەڵ هەوڵدانی جدی بۆ کەم کردنەوەی گرژییەکان لەگەڵ بەغداو چارەسەرکردنی کێشەکان وپاراستنی مافە دەستوریەکان . چونکە مەسەلەی سەربەخۆیی سەبارەت بەکورد پەیوەندی بە قۆستنەوەی دەرفەتەوە هەیە نەك تەرح کردنی ڕۆژانە.

ئەوەش دەخوازێت پرسی سەربە خۆیی لەئاستە میللیە کەدا بەزیندوویی بهێڵرێتەوە وبەفەرمی بەشێوازی ڕاگەیاندن لەهەندێ بۆنە بترازێت کاری لەسەر نەکرێت ، بەڵکو لەناو خۆدا کار لەسەر دووبارە بیناکردنەوەی سیستم وخەمڵاندنی ناسنامەیەکی هاوبەش وکۆمەڵێکی متمانە بە خۆبوو بکرێت ، لەسەرئاستی دنیاش بخرێتەسەر ئاگرێکی هێوا ش وکاری حساب بۆکراوی لەسەر بکرێت.