عیزەت شابەندەر ئەفەندییەكەی كەڕادە ، كلیلی دەرگا داخراوەكانە

عیزەت شابەندەر ئەفەندییەكەی كەڕادە ، كلیلی دەرگا داخراوەكانە

565 خوێندراوەتەوە


رەخنە لە هەمو لایەك دەگرێت كەچی پەیوەندی و هێلی گەرمی لەگەڵ هەموویان هەیە، لە هەناوی حیزبی دەعوە هاتۆتە دەرەوە كەچی سەركردەكانی دەعوە بە درۆزن و بێ‌ دین وەسف دەكات.


هەفتەی رابردوو لەگەڵ عادل عەبدولمەهدی سەرۆكوەزیرانی عێراق كۆبووەوە، شێوازی دانیشتن و بڵاوبوونەوەی وێنەكە وا دەردەخست كە لە نێو مەتبەخی شیعەكان سەرقاڵی كولاندنی چێشتێكی تایبەتن كە رەنگە بە گۆڕنی عەبدولمەهدی كۆتای پێ بیت بەو كەسە.


ئەویش عزەت حاجی حەسەن شابەندەر، سیاسەتمەداری دیاری عێراقە، شابەندەر لە ساڵی 1950 لە گەرەكی كەرادە لە بنەماڵەیەكی خوێندەوار لەدایك، لە ساڵی 1977 كۆلێژی ئەدەبیات بەشی زمانی عەرەبی و شەریعەی تەواو كردووە.


دوای كۆبوونەوەی لەگەڵ عەبدولمەهدی لە یەكێك لە شاشە عێراقییەكان گوتی: عێراق و ولات لە خوێنی خۆپیشاندەران گرنگترە"، ئەمەش كاردانەوەی تووندی لە لایەن خۆپیشاندەرانەوە لێكەوتەوە كە شابەندەر وەكو سیاسییەكی دژە گەندەڵ و رەخنەگر ناسراوە كەسی فتوای كوشتن و بە زۆر كۆتایی هێنان بە خۆپیشاندانەكان دەكات.


هەرچی شابەندەر ئەو دۆخەی ئێستای عێراق بە درێژكراوەی ململانێی نێوان وڵاتانی ناوچەكە دەزانێت پێی واە دەبێت دەرفەت بە سەرۆكوەزیران بدرێت كارەكانی بكات لە سەر نێوبراویش پێویستە پارێزگاری لە دەوڵەت و دامەزراوەكانی بكات.

شابەندەر لە سەر شانۆی سیاسی عێراق بە كلیلی دەرگا داخراوە و مەلەفە قورسەكان وەسفدەكرێت بۆیە لە ماوەی رابردوو زۆر چاوی لە سەر بوو لە حاڵەتی گۆڕینی عادل عەبدولمەهدی ببێتە سەرۆكوەزیران ئەگەرچی هەڵوێستی بەرامبەر ئێران و شێوازی مامەڵە كردنی تەهران لەگەڵ عێراق تووندە بەڵام دواجار بە هۆی پێگەو مێژووەكەی هەر لە فەلەكی شیعەو ئێران دەسوڕێتەوە.

ئەگەرچی بەهۆی ئەندام بوونی شابەندەر لە حیزبی دەعوەی ئسلامی لە ساڵی 1968وە چوار جار دەستگیركراوە دواجار بە ئاگری ئەوە لە ساڵی 1984 براو میردی خوشكی لە لایەن سەدام حوسێنەوە لە سێدارەدران كەچی دوای 15 ساڵ لە حوكمرانی شیعە شابەندەر لە رووخاندنی سەدام بەو شێوە لە لایەن ئەمرییەكانەوە پەشیمانە.
 


پەشیمان لە رووخاندنی سەدام
شابەندەر دەڵێ‌ كە خۆی بە ئۆپۆزسیۆنێكی سەرسەختی سەدام وەسف دەكات و نایشارێتەوە كە زۆر هانی ئەمریكای داوە بە رێگای سەربازی بەعس لە سەر حوكم لاببەن دەڵێ‌:" ئەگەر ئەو كاتە لە سەر ئەو هۆشیارەی ئێستام دەبوو وازم لە رووخاندنی سەدام دەهێنا دەچووم دەبوومە سەرباز لە سوپاكەی سەدام دژی ئەمریكا شەرم دەكرد، چونكە ئەمرییەكان سەدامیان نە رووخاند بەڵكو دەوڵەتەكەیان رووخاند ئێمەیان خستە نێو ژووێكی بەتاڵ".

شابەندەر پێی وایە پرۆژەی رووخاندنی دەوڵەتی عێراق بە پیلانی ئیسرائیل، بە جێبەجێكردنی ئەمریكی و بە چەپڵەرێزانی شیعە بەرێوەچووە.

ئەو كە لە ساڵی 1982 عێراقی لە رێگای كوێتەوە جێهیشتووە بۆ ماوەی ساڵ و نیوێك لە ئێران ژیاوە بەڵام بە هۆی مامەڵەی خراپی بەرپرسانی ئێرانی ئەو وڵاتە بەرەوە سووریاو لوبنان جێهیشتووە دەڵێ‌:" بەرپرسانی ئێران بۆ نوێكردنەوەی ئیقامەو پێدانی پاسپۆرت سوكایەتی دونیایان پێ دەكردین تفیان تێدەگرتن كەچی دەچووینە لای پاسداران دەیانگوت ئەوانە تاغوتن، دواتر تێگەیشتین كە ئێرانییەكان زیرەك بوون وەكو ئێمە نەبوون لە دوای رووخاندنی نە هاتن دەوڵەت و دامودەزگا بروخێنن".

 

ئێرانییەكان تفیان لێدەكردین
بە هۆی چوونە ژێرباری ئێران هەر زوو عیزەت شابەندەر لە حیزبی دەعوە دەتوورێ‌ و بۆ یەكەمجار ئنیشیقاق لە نێو دەعوە دروست دەكەن كە لە مێژووی دەعوە بە ئینشیقاقی ئەفەندییەكانی كەرادە ناسراوە. هەر لە بەیروتەوە رۆژنامەی بەدیل دەردەكەن بە ئومێدی بەدیلی دەعوە بەڵام زۆر نابات پرۆژەكە سەركەوتوو نابێ‌ عیزت سەرقاڵی كاری بازرگانی دەبێت لە لوبنان.

شابەندەر ئەگەرچی دۆستی ئێران بەڵام پێی وایە عێراقییەكان سوكایەتی زۆریان پێوەكراوە دەڵێ‌:" ئێمە لەگەڵ ئێران شەری وڵاتی خۆمان دەكرد دوور نەبوو من لە شەڕ براكەی خۆم بكوژم كە سەربازی سوپای عێراقی بوو كەچی ئێران كارتی سەوزی بە ئێمە نەدەدا كە بەو كارتەوە كەلوپەل بە هەرزان بكڕین كەچی كابرای ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی ئەو كارتە سەوزەی هەبوو".

عیزەت شابەندەر لە ساڵی 2005 نەگەرایەوە نێو ماڵی شیعە بەڵكو لەگەڵ ئەیاد عەللاوی لیستی عێراقییەیان دروستكرد كورسییەكی مسۆگەر كرد، لە ساڵی 2010 ئەمجارە بە بیانووی تێپەراندنی تائیفییەت چووە نێو لیستی دەوڵەتی یاسا بە سەرۆكایەتی نووری مالیكی.
رەخنەی شابەندەر لە حوكمرانی شیعە كە خۆشی بەشێك بووە لەوەی خەڵكی شیعەیان هەژارتر كرد شارو شارۆچكەكانیان پشتگوێ‌ خست و گەنجانی شیعەیان نەخوێندەوار كرد ولاتیان وێرانتر كرد لەمەش رەخنەی سەرەكی لە ئەمریكایە كە دەوڵەتی عێراق تەخت كرد.

،،

پەیوەندییەكی باشی لەگەڵ كەسایەتییە سوننیەكان هەیە چەندین كاری سەخت و قورسی كردووە لەوانە هێنانەوەی مشعان جبووری لە سووریا بۆ عێراق كە كەناڵێكی تەلەفزیۆنی دانابوو بووە سەكۆی بەعسی و هێزەكانی موقاوەمە كە چالاكییەكانی دژی هێزەكانی ئەمریكا پەخش دەكرد،

 

ئەندازیاری هێنانەوەی سەركردە سوننەكان
ئەگەرچی لە شاشەكان شابەندەر بەبێ‌ ناوهێنان رەخنەی زبرو قورس لە شیعەكان دەگرێت بە تایبەتی حیزبی دەعوە بە خەڵكی دڵ رەش و درۆزن وەسف دەكات لە هەمان كاتدا پەیوەندییەكی باشی لەگەڵ كەسایەتییە سوننیەكان هەیە چەندین كاری سەخت و قورسی كردووە لەوانە هێنانەوەی مشعان جبووری لە سووریا بۆ عێراق كە كەناڵێكی تەلەفزیۆنی دانابوو بووە سەكۆی بەعسی و هێزەكانی موقاوەمە كە چالاكییەكانی دژی هێزەكانی ئەمریكا پەخش دەكرد، جگە لەوە توانی مەلەفی محمد داینی پەرلەمانتاری عێراقی چارەسەر بكات كە تۆمەتبار بوو بە تەقینەوەكەی پەرلەمانی عێراق كە ژمارەیەكی زۆر قوربانی لێكەوتەوە.
لە هەمووشی ترسناكتر هێنانەوەی خەمیس خەنجەر ئەمینداری پرۆژەی عەرەبی بوو كە لەگەڵ هاتنی داعش هەڕەشەی كۆنترۆڵكردنی بەغدای دەكرد كەچی خەمیس بە هاوڕییەتی شابەندەر لە فرۆكەخانەی بەغدا دابەزی بە هەلهەلە لێدان و سەربڕینی مەڕ پێشوازی لێكرا.


شابەندەر پێی وایە ئەو كارانە بۆ ئەوە كردووە كە ئۆپۆسیۆن دەبێت لە ناوخۆ بێت نەك لە دەرەوە خەڵك بەكاریان بهێنێ‌ هەموو ئەو كەیس و قسانەی لە سەر ئەو داواكراوانە هەبووە قسەی بێ‌ بەڵگە بوون نموونەش بە مشعان جبووری دەهێنیتەوە كە چەندین حوكمی غیابی لە دادگا لە دژی درابوو كاتێك چووتە بەردەم دادگا تۆمەتەكانی لە سەر كەوتووە ئەمەش بە سوود وەرگرتن لە یاساكانی عێراق.

 

نەیارەكانی بە پارەپەرست وەسفی دەكەن
عیزەت شابەندەر كە مانگی رابردوو لە هەولێر بوو جەولەیەكی مەكۆكی لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكی هەرێمی كوردستان و بەشێك لە سەركردە سیاسییەكانی دیكە كرد بوو، لەگەڵ توركیا و دیمەشقیش پەیوەندی باشی هەیە تەنانەت هاكان فیدان راوێژكاری دەزگای میتی توركی سەرسامی خۆی دەربڕیوە كە زۆر شت دەكات بەڵام هیچی لە بەرژەوەندی خۆی نییە بەڵام نەیارە سیاسییەكان بە بازرگانێكی بەرژەوەندی پەرست پر لە دژ و ناكۆكی لەگەڵ پرەنسیپ و بەها وەسفی دەكەن پیان وایە شابەندەر بۆ پارە هەموو شتیك دەكات هێنانەوە سەركردە داواكراوە سوننیەكان بە رێكەوتن و سەفەقاتی قەتەر و توركیا بووە. جگە لەوە چەندین حیزب و گروپ و لیستی بۆ كورسی جێهیشتووە.