هەڕەشەکانی ئەردۆغان   پەیوەندییەکانی تورکیاو یەکێتی ئەوروپا بەرەو کوێ دەبات؟

هەڕەشەکانی ئەردۆغان پەیوەندییەکانی تورکیاو یەکێتی ئەوروپا بەرەو کوێ دەبات؟

387 خوێندراوەتەوە

ئاراس مه‌سیفی

لە نوێترین لێداونیدا ئەردۆغان بە شێوەیەکی ئاشکرا هەڕەشەی ناردنی پەنابەرو گەڕاندنەوەی جیهادیە ئیسلامیەکانی  بۆ وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا کرد.

 

هەڕەشەکانی ئەردۆغان لە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا بە ناردنی پەنابەر، تازە نین، بەڵام ئەوەی تازەیە گەڕاندنەوەی تاکلایەنانه‌و ناردنی جیهادیەکانە بۆ ئەورووپا.

 ئەردۆغان دەیەوێت بەم هەڕەشانەی وڵاتە ئەورپاییەکان (کە لێرەدا مەبەستی سەرەکی وڵاتەکانی فەرەنسا و ئەڵمانیا و بەریتانیایە) بەرامبەر سیاسەتە شەرانگێزی و پاوانخوازیەکانی خۆی لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەراست ملکەچ و بێدەنگ بکات.

بەمەش ئەردۆغان پشودرێژی و نەرمی نواندنی ئەوروپا بەرامبەر سیاسەتەکانی تورکیا دەخاتە ژێر تاقیکردنەوەیەکی سەخت کە لەوانیە دەرئەنجامی نەخوازراوی بۆ پەیوەندیەکانی نێوان وولاتە سەرەکیەکانی یەکێتی ئەوروپا و دەوڵەتی تورکیای لێبکەوێتەوە. لەم نوسینەدا هەوڵدەدەم گرنگیی پێگەی تورکیا بۆ یەکێتی ئەوروپا، تێڕوانین و خوێندنەوەی ووڵاتە گرنگەکانی یەکێتی ئەوروپا بۆ ئەرودۆغان و تورکیا و هەروەها سنوری هەڕەشەکان ئەردوغان و کاردانەوەکانی یەکێتی ئەوروپا بخەمە رو و شیان بکەمەوە.

 

,,

تا ئێستا جێگرەوە بۆ پێگەی تورکیا لە ناوچەکەدا بونی نیە. ئەمە یەکێکە لە هۆکارەکان کە وای لە ئەردۆغان کردوە بێ منەتانە هەڕەشە لە ئەوروپا وئەمەریکا بکات و مەرجی ناماقوڵیان بەسەردا بسەپێنێت

 

 

 

گرنگی تورکیا بۆ وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا

هۆکاری نەرمی نواندن و چاوپۆشی کردنی وڵاتە گرنگەکانی یەکێتی ئەوروپا لە سیاسەتە شەرانگێزیەکانی ئەردۆغان بەشێکی دەگەرێتەوە بۆ گرنگیی پێگەی جیۆستراتیژی تورکیا لە ناوچەکە.

 

لەڕووی جیوستراتێژی تورکیا نەک تەنها کێشوەرەکانی ئەوروپاو ئاسیا بە یەکەوە دەبەستێتەوە، بەڵکو خاوەنی تاکە دەروازەی نێوان دەریای ناوەراست و دەریای رەشییشە کە بۆ وڵاتە ئەوروپیەکان گرنگی خۆی هەیە. جگە لەمەش تورکیا پردی پەیوەندی نێوان ئەوروپایە لەگەڵ جیهانی ئیسلامی و ووڵاتانی هاوسنوری دەریای قەزوێن. بەشێکیشی پەیوەندی بە بەرژەوەندیە هەنوکەیەکانی وڵاتانی ئەوروپایە لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەراست و بە تایبەتیش لە بوارەکانی هاوسەنگی هێزی هەرێمایەتی ناوچەکەو بە تایبەتریش لە بوارەکانی ئەمن و ئاسایش و ئابوری.

 

ئەوروپا تا ئێستاش تورکیای لە ئێران و سعودیە پێ پەسەند ترە و زیاتر پشتی پێدەبەستێت بۆ راگرتنی هاوسەنگی هێزی هەرێمایەتی لە ناوچەکە، چونکە وڵاتە ئەوروپایەکان تا ئێستاش لەو بروایەدان کە دامەزراوەکانی تورکیا لە ئەوروپا نزیکترن بە بەراورد لەگەڵ ئێران، یاخود شانشینی سعودیە کە هەردوکیان لە کێبرکێی پاوانخوازی و سەرداریکردنی جیهانی ئێسلامیدان لە ناوچەکەدا.

 

تا ئێستاش پەیوەندیەکی توندوتۆڵی دامەزراوەیی هەیە لە نێوان وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا و ناتۆ  لەگەڵ دامەزراوەکانی دەوڵەتی تورکیا لەسەر هەمو ئاستەکانی سەربازی، دیبلوماسی، هەواڵگری، ئەمنی و ئابوری و دارایی و کولتوری هتد. ئەوروپایەکان ئەردۆغان بە کێشەیەکی کاتی دەبینن کە لە گەڵ رۆژگاردا لە دەسەڵاتدا نامێنێت.

 بە تێڕوانینی ناوەندەکانی بڕیاری زۆربەی ووڵاتانی ئەوروپا و بگرە ئەمریکاش تا ئێستا جێگرەوە بۆ پێگەی تورکیا لە ناوچەکەدا بونی نیە. ئەمە یەکێکە لە هۆکارەکان کە وای لە ئەردۆغان کردوە بێ منەتانە هەڕەشە لە ئەوروپا وئەمەریکا بکات و مەرجی ناماقوڵیان بەسەردا بسەپێنێت، بەڵام گرنگی پێگە و کارتەکانی تورکیا بۆ ئەوروپا هەر چۆن و چەند بێت، تا ئەو شوێنە بڕ دەکەن کە لە خزمەتی بەرژەوەندیەکانی ووڵاتانی ئەوروپا بن یاخود بەلایەنی کەمەوە تا ئەو شوینەی قازانج سەری مایە نەخوات.

 

 

,,

دوبارە بەهێزبونەوەی گروپە توندڕەوەکان و ئاوارەبونی هاوڵاتیان کە لەوانەیە بەشێکی زۆریان رو لە وڵاتانی ئەوروپی بکەن، دو هۆکارن بۆ ترس و نیگەرانی قوڵی وڵاتانی ئەوروپی لە هێرشەکانی ئەردوغان بۆ سەر رۆژئاڤای کوردستان.

 

سەرکێشییەکانی ئەرودۆغان

دوای ئەوەی ئەردۆغان بۆ گەیشتن بە لوتکەی دەسەڵات و توندکردنی پێگەکەی هەمو کارتە ناوخۆیەکانی بەکارهێنا، ئێستا ناچارە بۆ مانەوەی لە لوتکەی دەسەڵات و لە دەستنەدانی پێگەکەی دەست بۆ کارتە دەرەکیەکان ببات. بە بۆچونی زۆربەی شارەزایانی بواری سیاسی ناوخۆى تورکیا هێرشی ئەمدوایەی ئەردۆغان بۆ سەر رۆژئاڤای کوردستان زیاتر بۆ قایمکردنەوەی پێگە و دەسەڵاتی لەقاوی خۆیەتی لە ناوخۆی تورکیا. بە پێچەوانەی کردەوکانی ئەردوغان لە ناوخۆی تورکیا کە کاریگەریەکانیان بۆ سەر ووڵاتانی ئەوروپا و جیهان سنوردارە، کارتە دەرەکیەکان کاریگەری گەورە و ترسناکیان لە سەر هاوکێشەی هێز لە ناوچەکە و ئەمن و ئاسایشی وڵاتانی ئەوروپی و جیهان دادەنێن کە ئەوەش وڵاتانی ئەوروپی ناچاری کاردانەوە دەکات. کارتێکی هەنوکەیی تورکیا بەرامبەر ئەوروپا کێشەی پەنابەران و شەڕی دژەتیرۆرە کە لە روانگەى ئەوروپیەکان هەردوکیان لە ئێستادا دو مەترسیی راستەقینەن بۆ سەرئەمن و ئاسایش و سەقامگیری وڵاتانی ئەوروپی و مایەی یاری پێکردن نین.

دوبارە بەهێزبونەوەی گروپە توندڕەوەکان و ئاوارەبونی هاوڵاتیان کە لەوانەیە بەشێکی زۆریان رو لە وڵاتانی ئەوروپی بکەن، دو هۆکارن بۆ ترس و نیگەرانی قوڵی وڵاتانی ئەوروپی لە هێرشەکانی ئەردوغان بۆ سەر رۆژئاڤای کوردستان.

 ئەردۆغان نەک تەنها پێناچێت ئەو ترس و حەساسیەتەی ولاتانی ئەوروپی لە بەرچاو بگرێت، بەڵکو کەڵەرەقانە دەستی داوەتە یاریەکی ترسناک بەرامبەر بە بەرژەوەندی وڵاتانی ئەوروپی، لە دەست تێکەڵکردن لە گەڵ روسیا، پشتگیری کردنی هێزە ئیسلامیە توندڕەوەکان لە ناوچەکەدا تا هەڕەشەی راستەخۆ بە ناردنی پەنابەر و جیهادی ئێسلامی بۆ وڵاتانی ئەوروپا. 

 

 

,,

وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا دەیانەوێت بە کاردانەوەی دیبلۆماسی و سنوردار  کاریگەریەکانی کردەوەکانی ئەردۆغان سنوردار بکەن و شکست بە کردەوە دەرەکیەکانی تورکیا بهێنن

 

 

 

کاردانەوەکانی وڵاتەکانی یەکێتی ئەوروپا

هەم ئەردۆغان هەمیش ناوەندەکانی بڕیاری وڵاتە سەرەکیەکانی ئەوروپا ئەو راستیە باش دەزانن کە زۆربەی دامەزراوەکانی دەوڵەتی تورکیا بوون و مانەوەیان بەندە بە دامەزراوەکانی وڵاتە سەرەکیەکانی یەکێتی ئەوروپا.

 ئەگەر تەنها سێکتۆرەکانی بازرگانی و  ئابوری و دارای دەوڵەتی تورکیا بە نمونە وەربگرین، ئەوە دەردەکەوێت کە دەوڵەتی تورکیا بە شێوەیەکی بنەڕەتی وابەستە و پاشگۆی دامەزراوەکانی بازرگانی و ئابوری و دارای وڵاتانی یەکێتی ئەوروپایە. هەرسێ سێکتۆری بازرگانی، ئابوری و دارای تورکیا بە رێژەی زیاتر لە ٩٠% وابەستەی دامەزراوەکانی یەکێتی ئەوروپان.

 ئەندامیەتی تورکیا لە یەکێتی گومرگی ئەوروپی، ئاڵوگۆری بازرگانی، وەبەرهێنانی راستەوخۆ و ناراستەخۆی کەرتەکانی تایبەت و حکومی ئەوروپی لە تورکیا،  قەرزی بانکە ئەوروپیەکان بۆ خاوەن کار و پرۆژەکانی تورکیا وایانکردوە کە ئابوری تورکیا بە نزیکەی زیاتر لە سەدا .٩% وابەستە و پاشگۆی یەکێتی ئەوروپا بێت. لەوانەشە ئەمە یەکێک لە هۆکارە سەرەکیەکان بێت کە ئەوروپایەکان هەڕەشەکانی ئەردۆغان بۆ سەر ئەوروپا تا ئێستا زۆر بە جدی وەرنەگرن، چونکە ئەردۆغان ئەوە باش دەزانێت کە ووڵاتانی یەکێتی ئەوروپا توانای ئەوەیان هەیە لە شەو و رۆژێکدا ئابوری تورکیا لە بنەڕەتدا هەڵتەکێنن و تورکیا توشی گەورترین قەیرانی ناوخۆی بکەن، ئەگەر هاتو تورکیا هەڕەشەکانی بۆ سەر ئەمن و ئاساىشی ئەوروپا بخاتە بواری کرداریەوە. هۆکارێکی تری نەرمی نواندن و پشودرێژی وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا زانینی ئەو راستیەیە کە ئەردۆغان لە سەر ئاستی ناوخۆی روو لە لاوازبونە و هەر لەبەر ئەمەش دەیەوێت بە هەڕەشە و هێرشی دەرەکی پێگەی خۆی لە ناوەو قایم بکاتەوە.

وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا دەیانەوێت بە کاردانەوەی دیبلۆماسی و سنوردار  کاریگەریەکانی کردەوەکانی ئەردۆغان سنوردار بکەن و شکست بە کردەوە دەرەکیەکانی تورکیا بهێنن، بەو هێوایەی ئەردۆغان لە ناوەوە لاوازتر بکەن و رێگە بۆ لەسەر کارلابردنی خۆش بکەن.

 

,,

ئەوروپایەکان لە خوێندنەوەیان بۆ کەسایەتی ئەردۆغان بە هەڵەدا چوون

 

ئەگەر هاتوو بەشێکی پێشبینی و خوێندنەوەی ئەوروپایەکان بۆ ئەردۆغان و بارودۆخی تورکیا دروست دەرنەچوو، یاخود بە تەواوی پێچەوانە بوەوە، ئەوە ووڵاتە ئەوروپیەکان ناچارن پێداچونەوە بە هەڵوێىستی خۆیان بکەن، بەڵام بە بۆچونی من کاردانەوەکانیان قەت ناگەیەنە ئەو ئاستەی کە دامەزراوەکانی تورکیا لەبەر یەک هەڵوەشێن و تورکیاش توشی سەرگردانی و فەوزا و شەڕی ناوخۆ بکەن. چونکە بێهێزبون یاخۆد ناسەقامگیری تورکیا بۆ وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا بە مانای روخانی دەروازەی سەرەکی ئەوروپایە بەڕوی رۆژهەڵاتی ناوەراست کە لە رێگەیەوە نەک تەنها پەنابەرانی ووڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەراست و ئاسیای ناوەراست بێ دەربەست بەرەو ئەوروپا رێگە دەگرن، بەڵکو تورکیا خۆی لەوانەیە ببێتە مەیدانی دروستبونی چەندین گروپ و رێکخراوەی تێرۆریستی کە دەبنە مەترسیەکی راستەوخۆ بۆ سەر بەرژەوەندیەکانی ئەوروپا. لەبەر ئەوە ئەوروپا تا دوا سات دەست بەیەکگرتویی خاک و دامەزراوەکانی تورکیا دەگرێت و کاردانەوەکانیان بەنەرمی دەمێنێتەوە، بەو هیوایەی کە ئەردۆغان بێتەوە سەر ئەقڵ و هۆشی خۆی یاخود لە دەسەڵات لا بدرێت یان لا بچێت. بێگومان ئەردۆغانیش ئەم راستیانە هەموی دەزانێت، لەبەرئەوەش ئاوا بە کەڵەگایی و بێمنەتاتە هەڕەشە لە ئەوروپا دەکات، چونکە دەزانێت هەر کاردانەوەیەک و یان سزایەکی توندی یەکێتی ئەوروپا بۆ سەر تورکیا دەرئەنجامی کارەساتباری بۆ ئەوروپا لێدەکەوێتەوە.

 

 من پێموایە ئەوروپایەکان لە خوێندنەوەیان بۆ کەسایەتی ئەردۆغان بە هەڵەدا چوون، یان ئەوه‌تا لەژێر فشاری لۆبی ئابوری و  خاوەن کار و بانکەکان کە بەرژەوەندیەکی زۆریان لە تورکیا هەیە، خۆیان فریو دەدەن، چونکە رابوردو دەریخستوە کە ئەم پیاوە ئامادەی هەمو شتێکە لە پێناو گەیشتن و مانەوە لە لوتکەی دەسەڵات، ئەو نە نیەتی دەست لەکارکێشانەوەی هەیە، نە رێگە دەدات لە دەسەڵات لاببرێت. بۆ ئەمەش زۆر خۆپەرستانە و نابەرپرسیارانە دەستی داوەتە یاریەکی ترسناک و داهاتوی ووڵاتی خۆی داوەتە دەست قەدەری مەترسی ناسەقامگیری و لێکهەڵوەشانەوە بۆ مانەوە لە دەسەڵات. دیار نیە کە ئەردۆغان تا چەند گوی بە نیگەرانی و حەساسیەتی وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا دەدات، بەڵام ئەگەر هاتو ئەردۆغان لە رێتۆریک و هەڕەشەکانی بەرامبەر ئەوروپا بەردەوام بێت، بێ ئەوەی بە کردوە جێبەجێشیان بکات، دورنیە تەقینەوەیەک یاخود هەر کارێکی تێروریستی لە ئەوروپا وەکو دەرئەنجام یان لێکەوتەی هەڕەشەکانی ئەردۆغان بخوێندرێتەوە و بەمەش ووڵاتانی یەکێتی ئەوروپا لە ژێر فشاری شەقام و میدیای ئەوروپی کە تا ئەوپەڕی دژی ئەردۆغان و کردەوەکانین و لێی بێزارن، ناچاری کاردانەوە و سزای توند بەرامبەر تورکیا ببنەوە و دەرئەنجامی چاوەڕواننەکراوی لێبکەویتەوە.   

 

تێبینی

یەکێتی ئەورپا لە ٢٨ ووڵات پێکهاتوە کە هەر یەکەیان سیاسەتی دەرەوەی جیوازی خۆی بەرامبەر تورکیا هەیە، بەڵام تیروانینی هەمویان لە بابەتەکانی پەنابەر و شەڕی دژە تیرۆر لەیەک نزیکە. لەگەڵ ئەوەشدا لێرە تەنها مەبەست لە ناوەندی بڕیارەکانی هەرسێ ووڵاتی فەرەنسا و ئەڵمانیا و بەریتانیایە کە کۆلەکەی سەرەکی ئابوری و سیاسی یەکێتی ئەوروپا پێکدەهێنن و دەستی باڵایان هەیە لە دارشتنی هێڵی گشتی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا.