هه‌ژارى، كابوسێك به‌دواى عێراقه‌وه‌

هه‌ژارى، كابوسێك به‌دواى عێراقه‌وه‌

515 خوێندراوەتەوە

هه‌ژاری ئه‌و مۆته‌كه‌یه‌ی كه‌ یه‌خه‌ی هاوڵاتیانی عیراق به‌رنادات

(به‌شی سێ یه‌م)

ڕێژه‌ی بێكاری له‌ عیراقدا، له‌ دوای ساڵی (2003)ه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی به‌رچاو له‌ هه‌ڵكشاندا بووه‌، ئه‌م هه‌ڵكشانه‌ هاوكات له‌گه‌ڵ بڵاو بوونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و زیادبوونی بێكاریدایه‌، كه‌ به‌ پێی ئاماری بانكی نێوده‌وڵه‌تی له‌ 50%ی منداڵانی باشووری عیراق هه‌ژارن، ئه‌مه‌ش وایكرد كه‌ هاوڵاتیان له‌ باشوور و ناوه‌ڕاست دژی هه‌ژاری و بێكاری بڕژێنه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان.

،،

بانكی نێوده‌وڵه‌تی له‌ ئامارێكیدا ئاشكرای كرد كه‌ له‌ ساڵی (2018)دا ڕێژه‌ی هه‌ژاری له‌ عیراق (22%)بووه‌، به‌شێوه‌یه‌ك له‌ ناوچه‌ ئازادكراوه‌كان گه‌یشتۆته‌ له‌ (41.2%)، له‌ باشور له‌ 30% و له‌ ناوه‌ڕأست له‌ 23% و له‌ هه‌رێمی كوردستانیش له‌ 12.5% بووه‌، ئه‌م ڕێژه‌یه‌ له‌ كاتێكدایه‌ كه‌عیراق به‌ یه‌كێك له‌ ده‌وڵه‌ گه‌وره‌كانی هه‌نارده‌ی نه‌وت داده‌نرێت و له‌ پلانیشی دایه‌ ،كه‌ له‌ چه‌ند ساڵی داهاتوو ڕێژه‌ی هه‌نارده‌ی نه‌وت له‌ (4.451.516) به‌رمیله‌وه‌ به‌رز بكاته‌وه‌ بۆ (7.5) ملیۆن به‌رمیلی ڕۆژانه‌.

هۆكاری بڵاوبوونه‌وه‌ی هه‌ژاری له‌ عیراق خۆی له‌ چه‌ند هۆكارێكی سه‌ره‌كی ده‌بینێته‌وه‌، كه‌ بێكاری به‌ یه‌كێك له‌ هۆكاره‌ سه‌ره‌كیه‌كان داده‌نرێت، هۆكاری ئه‌مه‌ش بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌ت له‌لایه‌ن چه‌ند به‌رپرسێكه‌وه‌ قۆرخ كراون و له‌ دانانی هاوڵاتیاندا گرنگی به‌ ئینتیمای حزبی و تائیفی ده‌به‌ست، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی كه‌رتی تایبه‌ت نه‌یتوانی كارێك بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی بێكاری بكات، كه‌ له‌ ئه‌نجامدا بێكاریو پاشان هه‌ژاری لێكه‌وتۆته‌وه‌.

هۆكارێكی دیكه‌ی بڵاوبوونه‌وه‌ی هه‌ژاری بۆ لایه‌نی ئه‌منی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، به‌ تایبه‌ت له‌ ساڵی (2014)دا ئه‌و كاته‌ی داعش چه‌ندین ناوچه‌ی گرنگی عیراقی كۆنترۆڵ كرد، كه‌ بووه‌ هۆی هه‌ژار بوونی زیانر له‌ 10 ملیۆن هاوڵاتی و ئاواره‌ بوونی زیاتر له‌ 3.5 ملیۆنی دیكه‌.

هۆكارێكی دیكه‌ بۆ به‌رزبوونه‌وه‌ی ڕێژه‌ی هه‌ژاری بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، كه‌ حكومه‌ت نه‌یتوانیوه‌ به‌ كاری خۆی هه‌ستێت و ئیداره‌دانێكی سه‌ركه‌وت ئه‌نجامبدات، به‌ڵكو له‌بری ئه‌مه‌ گه‌نده‌ڵی بۆته‌ هێمای ئابووری و سیاسی عیراق، بۆیه‌ هه‌رچه‌نده‌ نرخی نه‌وت به‌رز بێته‌وه‌، حكومه‌تی عیراق هه‌ر ناتوانێت له‌ پڕ كردنی گیرفانی به‌رپرسانی بوه‌ستێت و بیرێكیش له‌ گیرفانی هه‌ژارانی وڵاته‌كه‌ی بكاته‌وه‌.

 

،،

چۆنیه‌تی چاره‌سه‌ركردنی هه‌ژاری: ئه‌و هۆكارانه‌ی بوونه‌ته‌ هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی ڕێژه‌ی هه‌ژاری، هه‌ر ئه‌و هۆكارانه‌ش ده‌توانرێت بۆ چاره‌سه‌ركردنی هه‌ژاری سودیان لێوه‌ربگیرێته‌وه‌، گه‌ر حكومه‌ت مه‌به‌ستی بێت چاره‌سه‌ری ئه‌و كێشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریه‌ بكات، بۆ نموونه‌ له‌ڕێگای ڕه‌خساندنی ده‌رفه‌تی هه‌لی كار بۆ گشت لایه‌ك به‌ بێ جیاوازی و بنبڕ كردنی گه‌نده‌ڵی و گه‌شه‌ی ئابووری و بڵاو كردنه‌وه‌ی هۆشیاری له‌سه‌ر چۆنیه‌تی خه‌رجكردنی پاره‌ ده‌توانرێت سنورێك بۆ هه‌ژاری دابنرێت.

 

له‌ كۆتاییدا ماوه‌ته‌ بڵێین، كه‌ هه‌ژاری له‌ عیراق به‌هۆی بێ به‌رنامه‌ی حكومه‌ت و هه‌ست نه‌كردن به‌ به‌رپرسیارێتی بڵاوبۆته‌وه‌، كه‌ سه‌رجه‌م حكومه‌ته‌ یه‌ك له‌ دوایه‌كه‌كان هه‌وڵێكیان بۆ چاره‌سه‌ركردنی نه‌داوه‌، ئه‌مه‌ش وایكرد هاوڵاتیان بڕژێنه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان و داوای ژیانێكی خۆش بكه‌ن، كه‌ له‌ ئه‌نجامدا بووه‌ هۆی ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ی عادل عه‌بدولمه‌هدی سه‌رۆك وه‌زیران، به‌ڵام ئه‌م كێشه‌یه‌ دوای ڕۆشتنی سه‌رۆك وه‌زیرانیش ده‌مێنێته‌وه‌، چونكه‌ به‌ته‌نها له‌ سه‌رده‌می ئه‌ودا سه‌ری هه‌ڵنه‌داوه‌، تا به‌ڕۆشتنی چاره‌سه‌ر ببێت، به‌ڵكو ته‌نها به‌ پلانێكی وردی ستراتیژی هه‌ژاری چاره‌سه‌ر ده‌كرێت.

 

author photo

نوسەر و رۆژنامەنوس

 بروانامەی بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی عەرەبی