یەكەم كۆنگرەی یەكێتی چۆن ئەنجام درا؟

مەلا بەختیارو عیماد ئەحمەدو عادل مورادو عەدنان موفتی، چۆن بوون بە ئەندامی سەركردایەتی؟

یەكەم كۆنگرەی یەكێتی چۆن ئەنجام درا؟

1490 خوێندراوەتەوە

یەكێتی لەسەرەتاوە بەشێوەی ڕێكخراوێكی نیمچە بەرەیی دروستبوو، " خەتی گشتی‌و كۆمەڵەی ڕەنجدەران‌و بزوتنەوەی سۆسیالستی" پێكەوە یەكێتی نیشتیمانی كوردستانیان پێكدەهێنا، ساڵی 1979 بزوتنەوەی سۆسیالستی بەڕێبەری ڕەسووڵ مامەند لە یەكێتی جیابوونەوەو حیزبی سۆسیالستیان ڕاگەیاند.


لەساڵی 1982 بەشێك لەوەانەی كە لە باڵی بزوتنەوەی سۆسیالست بوون‌و لە ناو نیمچە بەرەی یەكیچتی مابوونەوە، بە هاوكاری مام جەلال لەگەڵ خەتی گشتی یەكێتی یەكیان گرت‌و ڕێكخراوی" یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان"یان پێكهێنا.


تا ساڵی 1992، هەردو ڕێكخراوی " كۆمەڵەی ڕەنجدەران‌و یەكێتی شۆڕشگێڕان" هەیكەلی تایبەتی خۆیان هەبوو لە ناو یەكێتیدا، نەوشیروان مستەفا، سكرتێری كۆمەڵەی ڕەنجدەران‌و فواد مەعسوم سكرتێری شۆڕشگێڕان بوو، لە كۆنگرەی یەكەمی یەكێتیدا باڵەكانی ناو یەكێتی یەكیان گرت‌و هەردوو ڕێكخراوەكە خۆیان هەڵوەشاندەوەو لە چوارەچێوەی یەكێتیدا ئۆرگانەكانیان یەكخست.


بەپێی بەندی حەوتی پەیڕەوی ناوخۆی یەكێتی، هەیكەلی ڕێكخراوەیی یەكێتی لە ساڵی 1992 تا 2000 لە خوارەوە بۆ سەروە بەم شێوەیە بوو " شانە – پۆل - كەرتی ڕێكخستن – كۆمیتەی ڕێكخستن – مەڵبەندی ڕێكخستن – مەكتەبی ڕێكخستن – كۆمیتەی سەركردایەتی – مەكتەبی سیاسی".


لەپاش كۆنگرەی دووەم لە ساڵی 2001 تا بەستنی كۆنگرەی سێیەم، بەپێی پەیڕەوی ناوخۆ هەمان هەیكەلی ڕێكخراوەیی بووەو هیچ گۆڕانێكی بەسەردا نەهاتووە.


لەپاش كۆنگرەی سێیەم لە ساڵی 2010، هەیكەلی ڕێكخراوەیی یەكێتی لەسەرەوە بۆ خوارەوە بەمجۆرەی لێهات" كۆنگرە – كۆنگرەی نا ئاسایی – پلینیۆم – كۆمیتەی سەركردایەتی – ئەنجومەنی ناوەند – مەكتەب‌و دەزگاكان".

ئۆرگان‌و ڕێكخستنەكانیش بەمجۆرە مانەوە " مەكتەبی ڕێكخستن – مەڵبەندی ڕێكخستن – كۆمیتەی ڕێكخستن – كەرتی ڕێكخستن".


لە كۆنگرەی سێیەمی یەكێتیداو لەپەیڕەوی ناوخۆدا، لە هەیكەلی ڕێكخراوەیی حیزبدا، هەردوو ئۆرگانی " شانە – پۆل" نەهێڵران‌و سڕانەوە.


بەپێی پەیڕەوی ناوخۆیی پەسەندكراوی هەردوو كۆنگرەی یەكەم‌و دووەمی یەكێتی، لەناو هەیكەلی ڕێكخراوەیی حیزبدا، ڕێزبەندی مەكتەبی ڕێكخستن لە دوای كۆمیتەی سەركردایەتییەوە دەهات، بەڵام بەپێی پەیرٍەوی ناوخۆی پەسەندكراوی كۆنگرەی سێیەم، مەكتەبی ڕێكخستن لەگەڵ مەكتەب‌و دەزگاكانی حیزبدا خراونەتە یەك ئاستی ڕێكخراوەییەوە.


كۆنگرەی یەكەم
بەهۆی سروشتی پێكهاتەی حیزبییەوەو بوونی باڵ‌و ئاڕاستەو كوتلەی جیاوازەوە، بەستنی كۆنگرە بۆ یەكێتی كارێكی دژوار بووەو هەرئەمەش وایكردووە كە ئەم حیزبە، لە چل‌و چوار ساڵی تەمەنیدا تەنها سێ كۆنگرە ببەستێت.


یەكێتی پاش حەڤدە ساڵی تەمەنی، توانی لە ساڵی 1992دا كۆنگرەی یەكەمی ببەستێت، لەم كۆنگرەیەدا هەردوو ڕێكخراوەكەی ناو یەكێتی " كۆمەڵەی ڕەنجدەران‌و یەكێتی شۆڕشگێران" بە فەرمی هەڵوەشێنرانەوەو یەكێتی بوویە خاوەنی یەك سەركردایەتی‌و یەك پەیڕەوی ناوخۆو یەك ئایدۆلۆژیا.


لە كۆنگرەی یەكەمی یەكێتیدا كە ساڵی 1992 بەسترا، زیاتر لە 800 كەس لە ئۆرگانە جیاوازەكانی یەكێتی بەشداربوون، بەهۆی مردنی " عومەر دەبابە" لە ناو هۆڵی كۆنگرەو بوونی كێشەوە، كۆنگرە درێژەی كێشاو زۆری خایاند.


لە كۆنگرەی یەكدا، 17 كەس بۆ ئەنجومەنی سەركردایەتی هەڵبژێردران‌و شەش كەسیش وەكو یەدەگ دیاریكران، لەو 23 كەس هیچكامیان ژن نەبوون.
ئەندامانی ئەنجومەنی سەكردایەتی بە دەنگدانی نهێنی هەڵبژێردران، تەنها سكرتێری گشتی بە بە دەنگدانی ئاشكراو بە بێ ڕكابەر هەڵبژێردرا.
لە كۆنگرەی یەكدا ئەم كەسانە بۆ سەركردایەتی یەكێتی هەڵبژێردران:

" جەلال تاڵەبانی – نەوشیروان مستەفا – فواد مەعسووم – كەمال فواد – فەرەیدون عەبدولقادر – جەبار فەرمان – عومەر فەتاح – قادری حاجی عەلی – عومەری سەید عەلی – دارۆی شێخ نوری – حەسەن كوێستانی – محەمەد تۆفیق ڕەحیم – چەتۆ حەوێزی – ئەرسەلان باییز – كوردۆ قاسم – مستەفا چاوڕەش – شێردڵ حەوێزی".

ئەم شەش كەسەش، وەكو ئەندامانی یەدەگی سەركردایەتی هەڵبژێردران " عارف ڕوشدی – سەعدی ئەحمەد پیرە – شۆڕش ئیسماعیل – حازم یوسفی – سەعدون فەیلی".


لەو بیست‌و سێ كەسەی كە لە كۆنگرەی یەكەمدا وەكو سەركردایەتی یەكێنی دیاریكران، حەوتیان كۆچی دواییان كردووەو پێنج لەوانیش وازیان لە یەكێتی هێنا.

لە پەیڕەوی ناوخۆی پەسەندكراوی كۆنگرەی یەكەمدا، بەستنی " پلنیۆم" جێگیر كراو لە سەرەتای ساڵی 1993، یەكێتی پلنیۆمی بەست‌و لە پلنیۆمدا بریار لەسەر یەكگرتنەوە درا لەگەڵ هەندێك ڕێكخراوی چەپ لە كوردستان.


بەهۆی ئەو یەكگرتنەشەوە لەگەڵ بەشێك لە " حیزبی سۆسیالست‌و ئاڵای شۆڕش‌و كۆمەڵێك لە ئەندامانی لقی كوردستانی حیزبی شیوعی"، ژمارەی ئەندامانی سەركردایەتی یەكێتی 10 كەس زیادی كردو ئەم كەسانە بوونە ئەندامی سەركردایەتی:

- ڕەسووڵ مامەند، كە سكرتێری حیزبی سۆسیالست بوو.
- محەمەد شاكەلی – ئەندامی مەكتەبی سیاسی حیزبی سۆسیالست بوو
- بەهرۆز گەڵاڵی، ئەندامی سەركردایەتی حیزبی سۆسیالست بوو.
- مەلا بەختیار، سكرتێری ئاڵای شۆڕش بوو.
- عیماد ئەحمەد – یەكێك لە سەركردەكانی ئاڵای شۆڕش بوو.
- شێروان شێروەندی – ئەندامی سەركردایەتی حیزبی سۆسیالست بوو.
- عەدنان موفتی، ئەندامی مەكتەبی سیاسی حزبی سۆسیالست بوو
- عادل موراد، ئەندامی سەركردایەتی حیزبی سۆسیالست بوو.
- مامۆستا گۆران‌و ئەبوبەكر خۆشناو .