مەترسی گەردەلولی توركیا زەنگی ئاگاداركردنەوەی یەزیدییەكانی هێناوەتە جوڵە

مەترسی گەردەلولی توركیا زەنگی ئاگاداركردنەوەی یەزیدییەكانی هێناوەتە جوڵە

1168 خوێندراوەتەوە

 پاش راگەیاندنی بوون بەسەرۆك، هێندەی نەبرد توركیا بەسەرۆكایەتی ئۆردوغان نیازی خۆی بۆ هێرشكردنە سەر شەنگال لەباكوری عێراق راگەیاند كە دەكەوێتە سەر سنوری عێراق سوریا، ئەوەش بەبیانوی دژایەتیكردنی هێزەكانی پارتی كرێكارانی كوردستان ( پەكەكە )، تاگەشتە ئەوەی بەهۆی لێدوان و ئاگاداركردنەوەكانی توركیاوە كۆچی بەكۆمەڵی یەزیدییەكان لەترسی دووبارەبوونەوەی هەمان كارەساتی كوشتن و بڕینەكەی ساڵی 2014 ی داعش روویدا كە بەهۆیەوە هەزاران ژن وەك دیاری درانە دەستی میرەكانی دەوڵەتی ئیسلامی بەهاوكاری هۆزە عەشایەرەكانی ناوچەكە

  ئەم شارە دوورەدەستە كە یەزیدییەكانی كردە دەرەوەی بازنەی ژیان، ئەو یەزیدییانەی كە سەدان ساڵ بوو لەناو چیای سەركەشی شەنگالدا قەتیسكرابوون و دواتر لەبری دەرگای رەحمەت رووناكی جینۆساید و تراژیدیای كۆمەڵكوژی بەسەریاندا كرایەوە، هەر ئەم كەمایەتییە ئاینییە، كە ئێستاش لەشۆكی تاوانەكانی داعشدا دەژین، رووبەرووی چەندین ئاڵۆزی سیاسی و تایفی بوونەتەوە و بەشێوەیەكی گشتی بوونەتە قوربانی ئەو ململانێیانەی كە لەناوچەكەدا بوونیان هەیە.

،،

 یەزیدییەكانیش خۆیان بۆ گەردەلولی هێزەكانی توركیا ئامادەدەكەن كە بەنیازە دژی شەنگال دەستی پێبكات. واتە بەمانایەكی تر ئێستا ناوچەی یەزیدییەكان لەبەردەم شۆكێكی تردایە، بەڵام ئەم ناوچەیە بەرگەی شۆكی تری تری كوشتن و بڕین و ئاوارەبوون ناگرێت لەناو بێدەنگی حكومەتی عێراقیدا كە هەندێك بە " بێدەنگی قەومی مردوان "ی ناودەبەن

لە تشرینی دووەمی 2015 دا هێزەكانی پێشمەرگە بەهاوكاری هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و ئەو یەكەی چەكدارییانەی یەزیدییەكان كە لەپەكەكەوە نزیك بوون گەڕانەوە شەنگال، بەڵام ناكۆكییەكانی نێوان هەرێم و بەغدا بۆ چۆنیەتی بەڕێوەبردنی شارەكە ژیانی ئەو ناوچەیەی ئاڵۆزتركرد و پاش شەڕی داعشیش ئەو هێزە چەكدارییانەی كە لە پەكەكەوە نزیكبون كۆنترۆڵی شارەكەیان كرد و حوكومڕانی دام و دەزگا فەرمییەكانیان لەدەستدا بوو، هەرچەندە پارتەكەی بارزانی ( پارتی دیموكراتی كوردستان ) هەمیشە جەختی لەسەر چۆڵكردنی شارەكەی دەكردەوە. دواتر لەپاش 16 ی ئۆكتۆبەری 2017 و پاش ئەنجامدانی ریفراندۆم، هێزەكانی عێراقی و حەشدی شەعبی گەشتنە شارەكە و بابەتەكەیان یەكلایكردەوە بەدەركردنی هێزەكانی پارتی لەو ناوچەیە ئەوەش پێگەی حكومەتی هەرێمی لەناوچەكە لاوازكرد و بووەهۆی لەدەستدانی بەشێك لەو دەستكەوتانەی كە پاش رووخانی رژێمی سەددام لە 2003 بەدەستیان هێنابوو.

ئێستا ئاسایشی شارەكە لەدەست هێزە عێراقییەكاندایە، لەكاتێكدا حزبەكانی بارزانی و ئۆجەلان رێژەیەكی زۆر لایەنگریان لەو ناوچەیە هەیە و شارۆچكەكەیان دابەشی لایەنگرانی خۆیان كردووە، هەرچەندە پارتەكەی بارزانی زۆرینەی دەنگەكانی لەهەموو هەڵبژاردنەكانی پاش 2003 بەدەستهێناوە. پێشتر زۆرینەی یەزیدییەكان لەو شارە ئینتیمایان بۆ حزبەكەی بارزانی هەبوو لەبەرئەوەی بەهۆی كارو پێداویستی رۆژانەیان ناچاری كردبوون كە بەوشێوەیە بكەونە ژێر هەژموونی خۆیان، بەڵام لە ئێستادا باڵانسی هێزی جەماوەری  بەلای پارتەكەی ئۆجەلاندا ئەوەش بەهۆی رۆڵبینینیان لە گێڕانەوەی هەزاران یەزیدی بۆ ناوچەكەی خۆیان و بەرگری لێكردن و پاراستنیان لەو هێزانەی كە ئینتیمایان بۆ حكومەتی عێراقی هەبوو، بەشێكیشیان هێزی تایفی توندڕەوبوون لەنێوانیشیاندا داعش. جگەلەو دوو هێزە كوردییە ركابەرەی لەوێ هەبوون، بەشێك لەخەڵكی ناوچەكە پەیوەندییان بەهێزەكانی حەشدی شەعبییەوە كرد كە لەحكومەتی عێراقییەوە نزیكن بەشێكی دیكەش پەیوەندییان بە هێزی پارتی یەزیدی كردووە كە هێزی یەزیدخانن و لەلایەن حەیدەر شەشۆوە رێبەری دەكرێن.

پاش هەڕەشەكانی ئۆردوغان و حكومەتی عێراقی، هێزەكانی سەربە پەكەكە لەوناوچەیە كە ناوی جیاوازیان هەیە، پاش دەڕۆژ هێزەكانی خۆیان لەشەنگال پاشەكشە پێكرد بەو بیانوەی كە نایانەوێت هەمان وێرانكاری عەفرین بەسەر شەنگال بهێنن و ویستیشیان رێگری بكەن لە هاتنە ناوەوەی سوپای توركیا بگرن تا درێژە بدەن بەو پەیوەندییە توندەی كە لەگەڵ هێزەكانی پەكەكە لەقەندیل هەیانە، چونكە ئەو ناوچەیە خاڵی بەیەكگەیشتنی هەردوو بەشی باكور و رۆژئاوای كوردستانە و ناوچەیەكی ستراتیژییە. بەڵام تەنها دوو رۆژ پاش راگەیاندنی پاشەكشەی هێزە كوردییەكان، ئۆردوغاد دەستی بە هەڕەشەكانی كردەوە و جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە دەستبەرداری پرۆسەی داگیركردنەكەی نابێت، ئەمەش دەرگای لێكدانەوەی قوڵی بەسەر بابەتەكەدا كردەوە و شرۆڤەكارانی سیاسی ئەم جەختكردنەوەیەی توركەكانیان خستە بەر باس و لێكۆڵینەوە و وا وێنایان كرد كە ئەم نیازی داگیركارییە میراتی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییە و بۆیان ماوەتەوە. بەتایبەتیش كاتێك ئەم دەوڵەتە دەیەوێت دووەم دەروازەی سنوری خۆیی بەڕووی عێراقدا بكاتەوە و زامنی دەربازبوونی بكات ئەوەش وەك بەدیلێك بۆ دەروازەی ئیبراهیم خەلیل لەباكوری عێراق.

هەرچەندە عێراق سەرقاڵی هەڵبژاردنەكانە و نزیكەی 60 كاندیدی ئەو ناوچەیە لەسێ پارتی جیاواز ركابەری بردنەوەی كورسی كۆتای شارەكە دەكەن، بەڵام سیاسییەكان، پەرلەمانتاران و یەزیدییەكانیش خۆیان بۆ گەردەلولی هێزەكانی توركیا ئامادەدەكەن كە بەنیازە دژی شەنگال دەستی پێبكات. واتە بەمانایەكی تر ئێستا ناوچەی یەزیدییەكان لەبەردەم شۆكێكی تردایە، بەڵام ئەم ناوچەیە بەرگەی شۆكی تری تری كوشتن و بڕین و ئاوارەبوون ناگرێت لەناو بێدەنگی حكومەتی عێراقیدا كە هەندێك بە " بێدەنگی قەومی مردوان "ی ناودەبەن. ئەمە سەرەڕای شپرزەیی وتاری ئیزیدییەكان و دابەشبوونی لەنێوان رابەرایەتی میر تەحسین و ئامۆزاكانی كە دان بە میرێتی و دەسەڵاتی ئەودا نانێن. پرسی كوردبوونی یەزیدییەكان و ئەو تێروانینەی كە ئەوان وەك پێكهاتەیەكی دینی نیشتیمانی سەربەخۆ پێناسەدەكات، گرفتێكە و با هەر لەولاوە بوەستێت.

 

 

author photo

ماستەر لە كارگێری كار

بەكالۆریۆس لە زمانی ئینگلیزی

ئەندامی ژوری توێژینەوەی سیاسی بزوتنەوەی گۆڕان