شیعەی سیاسی عێراق شكستی خواردووە یان بە پیلان ئابڵوقەدراوە؟

شیعەی سیاسی عێراق شكستی خواردووە یان بە پیلان ئابڵوقەدراوە؟

622 خوێندراوەتەوە


ڕوخانی رژێمەكەی سەدام حسێن لە ساڵی 2003دا چانسی ئەوەی بە شیعەی سیاسی عیراق دا، ببنە زۆرینەیەكی فەرمانڕەوا و كۆنتڕۆڵی جومگە بنەڕەتیەكانی دەوڵەت بكەن، بەڵام لە دەوڵەتداریدا هەمان چانسیان نەبوو،بەڵكو ڕووبەڕووی چەندین كێشەی سیاسی و ئابووری و دەستوەردان و ناڕەزایەتی ناوخۆیی و دەرەكی بوونەوە.

ئێستا بە ئاشكرا باس لە شكستی فەرمانڕەوایەتیان دەكرێت،ئەم شكستی دەوڵەتداریە هۆكارگەلێكی هەیە كە پەیوەستە بە خۆیان و دۆخی هەرێمی و نێودەوڵەتی،بۆیە دەمانەوێت لێرەدا هۆكارەكانی ئەم كێشەیە باس بكەین و بزانین شیعەی سیاسی عیراق خۆیان شكستخواردوون یان پیلانگێری نەیهێشت حوكمدارییەكی ڕەشید بكەن؟

لە كاتی ڕەخنە گرتن لە هێزە شیعیەكانی عێراق چەندین دەستەواژە بە كاردەهێنرێت، كە هەموویان خۆیان لەم ڕستەیەدا دەبینێتەوە (شیعەكان ئامادەی فەرمانڕەوایەتی نەبوون) یان هەندێك لە شیعەكان ڕەخنە لە خۆیان دەگرن بەوەی ئەوان لە فەرمانڕەوایەتی سەركەوتوون نەبوون بۆ ئۆپۆزسۆن گونجاون.
هەروەها زۆرینەیەكی شیعە بۆچوونی (پیلانگێڕی)یان هەیە، كە لە دوای ساڵی 2003 پیلانێكی ناوخۆیی و دەرەكی دژ بە ئەزمونەكەیان بەڕێوەچووە، هیچ یەكێك لە ئەوان ئینكاری لە ئەوە ناكات كە مەترسیەكی هەرێمی هەیە، كە ترسی ئەوەیان هەیە شیعە كۆنتڕۆڵی زۆرینەی دەسەڵاتەكان عیراق بكات، لەوەیە ئەم مەترسیەش ببەستنەوە بە (هیلالی شیعی)ەوە.


ئەگەر سەیری دۆخی سیاسی و ئابووری و ئەمنی عیراق بكەین، ئەوا بە ئاشكرا دەبینن كە گریمانەی پیلانگێری بە ئامانجی خۆی گەیشتووە، بەڵام ئەمە لەبەر ئەوە نیە كە پیلانگێریەكە زۆر بە وردی جێبەجی َكراوە و لە دڵی شیعەی داوە، بەڵكو لەبەر ئەوە كە خودی سەركردایەتی سیاسی شیعە شكستیان هێناوە و نەیانتوانیوە پارێزگاری لەو دەستكەوتانەیان بكەن كە لە ساڵی 2003 بەدەستیان هێنا.


ئەگەر هەموو وڵاتانی جیهان و هەرێمی پیلانیان لە دژی ئەزمونی شیعەی عیراق بگێرایە، ئەوا هێندەی شكستی خۆیان و خراپی ئیدارەدانی وڵات كاریگەریان نەدەبوو،ئەوان بە هەموو جیاوازییەكانیەوە لە یەك خاڵدا هاوبەشن، ئەویش خراپ بەڕێوەبردنی وڵاتە، كە نەیانتوانیوە لە هیچ لایەنێكەوە ئەزمونێكی نوێ و پێشكەوتوو نیشان بدەن، كە ببێتە جێگای ڕەزامەندی گەلانی عیراق و جیهان.


هۆكاری شكستی شیعەی سیاسی لە عیراق بۆ چەند هۆكارێك دەگەڕێتەوە، كە دەتوانین لێرەدا بە كورتی باس لە چەند هۆكارێكیان بكەین:

ئیسلامی سیاسی شیعە هەرچەندە لە ساڵی 2003دا خۆیان بوونە فەرمانڕەوا و لایەنی ئابوری و ئەمنی و سیاسی و دەرەوەیان لە دەست گرتوە، بەڵام ئەمە نەبووە هۆی ئەوەی خۆیان لە بۆچوونی (شیعەیەكی كەمینەی ستەملێكراو) ڕزگار بكەن، ئەوان هێشتا ئەم گرێیان نەكردۆتەوە ، دەوڵەت هەر بە نەفەسی ئۆپۆزسیۆن بوون و ستەملێكراوی بەڕێوە دەبەن، ئەوان لە بری دەسەڵاتدارێتی هێشتا خۆیان بە ستەملێكراو دەزانن و خۆیان وەك بەرپرس و زۆرینە نابینن، بەشێوەیەك وەك ئەوەیهێشتا هەر لە پێش ساڵی 2003دا بن، ئەم بۆچوونەیان و نائامادەگیان بۆ دەوڵەتداری كارەساتی بۆ هێزە شیعەكان و خەڵكی عیراقیش دروست كردووە، بۆیە ئێستا دەیانبین ئەوان كار لەسەر (گروپی ناوخۆیی) دەكەن و هەر لایە و هەوڵی فراوانكردنی نفوزی خۆی دەدات و هێشتا گروپكاری و دروستكردنی میلیشیا بە كارێكی گونجاو دەزانن،ئەم بۆچوونەیان هەر لەوەوە سەری هەڵداوە، كە ئەوان ستەمیان لێكراوە و پێویستە ئامادەی هەموو دۆخێك بن، فراوانكردنی نفوزیان بوونی هێزی چەكدار بە باشترین بژاردە دەزانن، بۆیە ناتوانن بیر لە دەوڵەتداریەك بكەنەوە كە پشت بە هێزی دەوڵەت ببەستێت،چونكە بە بۆچوونی حیزبە شیعەكان ئەمە دەبێتە هۆی كۆتایی هاتنی حوكمی شیعە لە عێراق.

،،

ترسی كۆتایی هاتنی حوكمی شیعە، بۆتە گرێیەك لە دڵ و خەیاڵی سەركردە شیعەكان،كە لە گوفتار و كرداریشاندا بەدیدەكرێت.

بۆ پاراستنی حوكمی شیعە باوەڕی تەواویان بە فراوانكردنی هەژمونی خۆیان وەك هێز هەیە، نەك دەوڵەتداری، بۆیە وەك دەبینین لە بری پێشكەش كردنی خزمەگوزاری و دروستكردنەوەی دامەزراوەكان، گرنگی بە دروشمی تایەفی دەدەن و زۆر جاریش پەنا بۆ لایەنی سۆزداری دەبەن، كە لەوەیە هەر ئەم بۆچونەیان ببێـە هۆی لەناوچونی فەرمانڕەوایەتیان، چونكە هەر لەناوخۆی خۆیان (شارە شیعەكان) خۆپیشاندان لە دژی هێزە شیعیەكان بەڕێوەدەچێت.


كێشەیەكی دیكەی هێزە شیعەكان بوونی ( بۆچوونی ئۆپۆزسیۆن بوونە)لێرەوە كێشەی پارتە سیاسیەكان لەگەڵ دەسەڵاتدارێتیدا سەری هەڵدا و بوو بە قەیرانێكی بنەڕەتی بۆیان، ئەوان زۆرینەی حكومەت بەڕێوە دەبن و زۆرینەی پەرلەمانیشیان هەیە، بەڵام لە وتارەكانیاندا ( لە پەرلەمان و ڕاگەیاندنەكاندا)وەك ئۆپۆزسیۆن دەردەكەون،ئەمەش توشی دوو ڕویی سیاسی و هەڵوێستی كردوون، هێزە شیعیەكان لە كاتێكدا كۆنتڕۆڵی دام و دەزگاكانی حكومەتیان كردووە، بەڵام لەسەر بنەمای دەوڵەتداری سەیری ناكەن،بەڵكو وا سەیری دەكەن كە دەوڵەت هی ئەوان نیە.


گەندەڵی و خراپ بەڕێوەبردن بە هەموو جۆرەكانیەوە و لەژێر هەموو ناوەكانیەوە، بۆتە بەشێك لە سیمای حوكمڕانی شیعەكان، شارە شیعەكانی ناوەڕاست و باشور باشترین گەواهی ئەم شكستەیانە، كە بەهۆی گەندەڵی و نادادپەروەرییەوە بە دەست كەمی خزمەتگوزرایەوە دەناڵینن، هەر ئەم خراپی گوزەرانەش وایكرد ئەم شارانە دژی حوكمی شیعە خۆپیشاندان بكەن و بەسرە بووە سمیمبولی خۆپیشاندانی شارێكی شیعە لە دژی حوكمی شیعە.


كێشەی سەرەكی شیعە لە ساڵی 2003دا خۆی لە یەك كێشەی سەرەكیدا دەبینێتەوە، ئەویش ئەوەیە سەركردەیەكیان نیە كە باوەڕی بە پڕۆژەی دەوڵەتداری هەبێت، كێشەی پارتی شیعەئەوەیە كە دەیەوێت ئیرادەی لایەنی بەرامبەری بشكێنێت،بۆیە پڕۆژەیەكی سیاسی نیە كە هەموویان لەسەری كۆك بن، ئەوەی هەیە ئەوەیە كە پارتە شیعەكان دامەزراوە حكومیەكان بۆ بەرژەوەندی ئابووری و سیاسی و هەژمونی خۆیان بەكاردەهێنن.


هێزە شیعەكان تەنانەت نەیانتوانی سود لە سەركەوتنیان بەسەر (داعشدا) بهێنن و لەسەرچەمكی دەوڵەتداری یەكیان بخات، بەڵكو لەسەر بۆچونی كۆنی خۆیان ڕۆیشتن،ئەم بۆچونەشیان كە ناتوانن گۆڕانكاری بەسەردا بهێنن، هەر زیانی لە خۆیان نەداوە، بەڵكو پێش هەموو لایەنێك لە ناوخۆدا زیانی لە خەڵكی شیعە داوە كە بوونەتە قوربانی و بەدەست نەبوونی خزمەتگوزارییەوە دەناڵێنن،هەروەها لەدەرەوەش كۆماری ئیسلامی ئێرانیان كردە قوربانی ئەم شكستەیان، ئێران كە ملیۆنەها دۆلاری تێدا خەرج كردوون،ئێستا لەبەرچاوی عیراقیەكان ناشرین بووە، بەشێوەیەك كار گەیشتۆتە ئەوەی كە داوای چوونە دەرەوەی ئێران بكرێت، ڕاستە ئێران مافی مانەوەی بەم شێوەیەی ئێستای نیە، بەڵام ئەگەر هاوپەیمانەكانی (شیعەكان) لە فەرمانڕەوایەتیدا سەركەوتوو بوونایە، بەم شێوەیە ئێستا ناشرین نەدەبوون لای گەلی عیراق.

،،

خۆپیشاندانەكانی ناوەڕاست و باشوری عیراق ئەوەی بە هێزە شیعەكان وتوە، كە ئێوە لە بازنەیەكی بەتاڵدا دەسوڕێنەوە.

ئەگەر بۆچوونە داخراوەكانتان نەگۆڕن، ئەوا خۆتان دەگۆڕدرێن،بۆیە پێویستە هێزە شیعەكان باش لە پەیامەكان بگەن وبۆچوونیان لەسەر دەوڵەتداری بگۆڕن، چونكە ئەوەی لە عیراق ڕوودەدات شكستی خۆیانە پێش پیلانگێریەكی هەرێمی، بۆیە بەردەوامی هەڵەكانیان حوكمی خۆیان دەخاتە مەترسیەوە، دۆخیان بەرگەی هەڵە و لایەنە سۆزدارییەكانیان ناگرێت، بەتایبەت دەبێت بۆچوونیان لەسەر دەوڵەتداری بگۆڕن و هەر بە هەمان عەقڵیش مامەڵە لەگەڵ ناوخۆ و دەرەوە بكەن.

 

author photo

نوسەر و رۆژنامەنوس

 بروانامەی بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی عەرەبی