ئایا ئەمەریکا هێزەکانی دێنێتە هەرێمی  کوردستان؟

ئایا ئەمەریکا هێزەکانی دێنێتە هەرێمی کوردستان؟

486 خوێندراوەتەوە

ئه‌مەریكا بۆ دووباره‌ دانانه‌وه‌ی په‌یكه‌ری سه‌ربازی خۆی له‌ناوچه‌كه‌ ڕوو له‌ كوردستان ده‌كات له‌سه‌ره‌تای جه‌نگی ڕووخانی ڕژێمه‌كه‌ی سه‌ددام حسێن له‌ ساڵی 2003دا، گرنگی پاراستنی ئه‌منیه‌تی عێراق و سه‌روه‌ری خاكه‌كه‌ی، بووه‌ بنه‌مایه‌كی سه‌ره‌كی له‌ سیاسه‌تی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌دا، بۆیه‌ گرنگیه‌كی زۆری به‌م دوو لایه‌نه‌ی عێراق دا، به‌ڵام له‌گه‌ڵ كوشتنی قاسمی سوله‌یمانی و كاردانه‌وه‌ی ئێران و هێرشی به‌رده‌وام بۆ سه‌ر پێگه‌كانی ئه‌مریكا، كه‌ هیچ لایه‌نێكیش به‌رپرسیارێتی هێرشه‌كانی له‌ ئه‌ستۆ نه‌ده‌گرت، ئه‌مەریكا پێویستی به‌وه‌یه‌ چاو به‌ به‌رده‌وامی ئه‌و سیاسه‌ته‌یدا بخشێنێته‌وه‌ كه‌ له‌ عێراقدا چه‌ندین ساڵه‌ په‌یڕه‌وی ده‌كات.

،،

حكومه‌تی ئێستای به‌غدا چه‌ندین جار ئه‌وه‌ی سه‌لماندووه‌ كه‌ هاوبه‌شێكی متمانه‌ پێكراوی ئه‌مریكا نییه‌

چونكه‌ ئه‌ركه‌ گرنگه‌كانی سه‌ر شانی فه‌رامۆش ده‌كات، له‌وانه‌ ده‌سته‌وه‌ستانی له‌ پاراستنی دیپلۆماتكارو به‌ڵێنده‌رانی ئه‌مریكا كه‌ ئێستا كراونه‌ته‌ ئامانجی میلیشیاكان. حكومه‌تی به‌غداد وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ نایه‌وێت یان ده‌سته‌وه‌ستانه‌ له‌وه‌ی باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مریكا، له‌ خۆپیشانده‌ران بپارێزێت، ئه‌وا چه‌ندین هه‌فته‌یه‌ به‌غداد سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه‌ له‌وه‌ی بۆردومانكردنی پێگه‌كانی ئه‌مریكا رابگرێت و به‌ڵێنده‌ر و دیپلۆماتكاره‌كان و هێزه‌كانی ئه‌مریكا بپارێزێت، كه‌ بووە هۆی كوژرانی به‌ڵێنده‌رێك و برینداربوونی چه‌ندین سه‌ربازی ئه‌مەریكی، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ ئه‌مەریكا بۆ كارئاسانی و مه‌شق پێكردنی هێزه‌ عێراقیه‌كان هاتۆته‌ ئه‌م وڵاته‌وه‌.

هه‌روه‌ها ده‌نگدانی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عیراق بۆ كردنه‌ ده‌ره‌وه‌ی هێزه‌ بیانیه‌كان (ئه‌مریكیه‌كان) ئه‌وه‌ی دووپات كرده‌وه‌، كه‌ حكومه‌تی به‌غداد له‌ ژێر هه‌ژمونی ئه‌و هێزانه‌دایه‌ كه‌ ئینتیمایان بۆ ئێران هه‌یه‌، هه‌روه‌ها ئاماژه‌یه‌كی ڕونیشه‌ كه‌ حكومه‌ت ئه‌وه‌ی قبوڵه‌ كه‌ میلیشیاكانی وه‌ك (حزب الله) و ئه‌وانی دیكه‌ی قبوڵه‌ كه‌ له‌ژێر كۆنترۆڵی حكومه‌تدا نه‌بن و ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ریاندا نه‌شكێت، له‌وه‌ش گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ كورد و عه‌ره‌بی سوننه‌ به‌شدارنه‌بوون له‌ ده‌نگدانه‌كه‌ی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران.

له‌م دۆخه‌ی ئێستای عێراقدا، بڕیار به‌ده‌ستانی ئه‌مریكا بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ دۆخه‌كه‌دا دوو سیناریۆ ده‌خه‌نه‌ ڕوو:

یه‌كه‌م: مانه‌وه‌ له‌ عێراق و باشتركردنی په‌یوه‌ندییه‌كان، ئه‌وانه‌ی ئه‌م بۆچونه‌یان هه‌یه‌ بیانوو بۆ ئه‌وه‌ ده‌هێننه‌وه‌، كه‌ ئه‌مریكا بڕێكی زۆر پاره‌ی سه‌رفكردووه‌ و له‌ ڕووی توانای مرۆییه‌وه‌ به‌رهه‌مهێنانی كردووه‌، هه‌روه‌ها عێرق له‌ داهاتووشدا ڕۆڵێكی سه‌ره‌كی له‌ شه‌ڕی داعش و ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی ئێراندا ده‌گێڕێت.

دووه‌م: كۆتایی هاتنی بوونی سه‌ربازی له‌ عیراقدا: له‌ناو ئه‌مریكادا ئه‌م بۆچوونه‌یان به‌هێزتره‌، چونكه‌ پێیان وایه‌ پێكهێنانی حكومه‌تی نوێی عیراق چه‌ندین مانگ ده‌خایه‌نێت و هه‌ر ئه‌وانه‌ش پێكی ده‌هێننه‌وه‌ كه‌ خاوه‌نی میلیشیان و له‌ ئێرانه‌وه‌ نزیكن، له‌م كاته‌شدا باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مریكا و هاوڵاتیه‌كانی به‌ به‌رده‌وامی به‌ ئامانج ده‌گیرێن، بۆیه‌ باشتر وایه‌ كۆتایی به‌ بوونی ئه‌مریكا له‌ عیراقدا بهێنرێت.

ئه‌نجامی كۆتایی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م سیناریۆیه‌ له‌ سیناریۆی یه‌كه‌م به‌هێزتره‌، چونكه‌ ئه‌مه‌ له‌لایه‌ک به‌جێگایه‌ندنی به‌ڵێنی دۆناڵد ترامپ سه‌رۆكه‌ و له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ خۆپاراستنه‌ له‌ توندبوونه‌وه‌ی زیاتری دۆخه‌كه‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مریكا كۆتایی به‌ بوونی نه‌هێنێت، ئه‌وا هێرشه‌كان به‌رده‌وام ده‌كرێته‌ سه‌ری و ئه‌مریكاش وه‌ڵامی هێرشه‌كان ده‌داته‌وه‌.

ئه‌وه‌ی لێره‌دا گرنگه‌ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ سیناریۆی سێیه‌م یان خاڵی مام ناوه‌ند له‌ نێوان سیناریۆی یه‌كه‌م دووه‌مدا دێته‌ كایه‌وه‌، كه‌ ئه‌ویش بریتییه‌ له‌وه‌ی ئه‌مریكا كۆتایی به‌ بونی خۆی له‌ به‌غداد ده‌هێنێت.

،،

به‌ڵام له‌ ناوچه‌كه‌دا پاشه‌كشه‌ ناكات، به‌ڵكو په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستاندا پته‌و تر ده‌كات و هێزه‌كانی بۆ كوردستان ده‌كێشێته‌وه‌.

به‌مه‌ش ئه‌مریكا له‌ بری به‌غداد په‌یوه‌ندی سه‌ربازی له‌گه‌ڵ هاوبه‌شه‌ متمانه‌ پێكراوه‌كه‌ی فراوانتر ده‌كات، هاوكات له‌وێوه‌ ده‌توانێت كار بۆ هێنانه‌دی ئامانجه‌ دوور و نزیكه‌كانی بكات و حكومه‌تی به‌غدای نزیك له‌ ئێران لاواز بكات.

پته‌كردنی په‌یوه‌ندی سه‌ربازی كوردستان و ئه‌مریكا، هیچ كێشه‌یه‌ك بۆ ئه‌مریكا دروست ناكات، چونكه‌ ده‌توانێت به‌ ڕووكه‌ش وا نیشانی بدات كه‌ پابه‌نده‌ به‌ هاوكاری كردنی هاوپه‌یمانه‌كانی بۆ له‌ناوبردنی داعش، به‌و پێه‌ی داعش هێشتا مه‌ترسی سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی ماوه‌ و كه‌وتۆته‌وه‌ جوڵه‌. له‌ كۆتایشدا هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا، له‌ ناویاندا، ئیسرائیل و سعودیه‌ و ئیمارات به‌م په‌یوه‌ندیه‌ سه‌ربازیه‌ی نێوان كوردستان و ئه‌مریكا ڕازی ده‌بن.

به‌ڵام ئه‌وه‌ی ناكۆكه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ سیاسیه‌كانی به‌غداد و ئێرانن، هه‌رچه‌نده‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌هۆی دراوسێیه‌تی و پێگه‌ی جوگرافیه‌وه‌ پێویستی به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ دراوسێكانیدا هه‌یه‌، به‌ تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتیه‌وه‌، ئێران هه‌رچه‌نده‌ دژی سه‌ربه‌خۆیی كوردستانه‌، به‌ڵام له‌ كۆتاییدا وازی له‌ كورده‌كانی عێراق هێنا و ڕێگای پێدان چاره‌نوسی خۆیان دیاری بكه‌ن.

گواستنه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا بۆ كوردستان، وا له‌ ئه‌مریكا ده‌كات كه‌ بتوانێت خۆی له‌هه‌ر ململانێیه‌ك بپارێزێت، كه‌ له‌ داهاتوودا به‌هۆی دابه‌شبوونی عیراق ڕووده‌ده‌ن، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م دابه‌شبوونه‌ له‌ داهاتوویه‌كی دووردا ئه‌گه‌ری ڕوودانی هه‌یه‌، به‌ڵام له‌ عێراقدا هه‌میشه‌ ئه‌گه‌رێكه‌ كه‌ ڕووده‌دات.

ئه‌م دابه‌شبوونه‌ وا له‌ ئه‌مریكا ده‌كات په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ كوردستاندا پته‌و بكات، هه‌روه‌ها هێزه‌كانیشی بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر له‌ كوردستان بهێڵێته‌وه‌، به‌مه‌ش له‌ كۆتاییدا دان به‌ ده‌وڵه‌تی كوردیدا ده‌نێت كه‌ كورد له‌ ئه‌یلولی 2017 ده‌نگیان بۆ دا، به‌ڵام نه‌یانتوانی پشتیوانیه‌كی نێوده‌وڵه‌تی بۆ به‌ده‌ستبهێنن.

له‌ كۆتاییدا ڕووداوه‌كانی ئه‌م دوایانه‌ی عێراق، ئه‌مریكا ناچار ده‌كات كه‌ به‌ جدی بیر له‌ ده‌رچوونی له‌ به‌غداد بكات و پێشوازی له‌ بژارده‌كی دیكه‌ بكات ئه‌ویش پابه‌ندبونی ته‌واویه‌تی به‌ هاوكاری سه‌ربازی له‌گه‌ڵ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستاندا، چونكه‌ ئه‌مه‌ باشترین بژارده‌یه‌ كه‌ ئه‌مریكا له‌ نێوان مانه‌وه‌ی له‌ به‌غداد و ده‌رچوونی یه‌كجاره‌كی له‌ ناوچه‌كه‌ كوردستان هه‌ڵبژێرێت.