موجاهیدنی خەلق ڕێكخراوێکی بێ پشت

موجاهیدنی خەلق ڕێكخراوێکی بێ پشت

468 خوێندراوەتەوە


لەدوای هاتنە سەركاری محەمەد ڕەزا شاو دوابەدوای كۆتاییهاتنی جەنگی دووەمی جیهانی، چەندین پارت و ڕێكخراوی سیاسی لەسەر گۆڕەپانی سیاسی ئێراندا سەریان هەڵداو ڕۆڵی دیاریان گێڕا لە ڕوداوەكانی ئێرانی سەردەمی محەمەد ڕەزا شا، یەكێك لەو ڕێكخراوە سیاسی و ئایدۆلۆجیانەی كە لە پێش شۆڕشی گەلانی ئێران (1979) بەربەرەكانێی محەمەد ڕەزا شای دەكرد ڕێكخراوی موجاهیدینی خەلق بوو.


موجاهیدینی خەلق بەدرێژای مێژووی خۆی هیچ کاتێک پشتو دۆستی نەبووە نەلەناو ئێرانو نە لەدەرەوەی ئێرانیش، بەڵکو هەمیشە و بەدرێژای حکومڕانی ئێران هەمیشە ڕێخراوێکی ئۆپۆزیسۆنی توند بوە.

مێژووی دروست بوونی موجاهیدینی خەلق

ئەم ڕێخراوە لەساڵی ١٩٦٥ لەئێران دامەزرا، وەختێک سێ خوێندکاری زانکۆ ئەوانیش محمەد حەنیفە نەژادعەلی ئەزغەر ، بەدیع زادگان و سەعید موحسین دانیشتنی ناڕێکخراویان سازدەدا لەماوەی سالانی ١٩٦٥_ ١٩٦٧دا نیشتانەدا خۆیان مژوڵکدابۆخەبات و نوسینی ئایدۆلۆجیایەکان بەئامانجی گەڕان بەدووی تەوژمێکدا بۆخەبات و نوسینی ئایدۆلۆجیایەکی تەواو .

ئەوان خوێندکاری زانکۆی تاران بوون لەئەندامانی بەدیمەنی یەکێتی ئیسلامی بوون ئەوانەی وازیان لەزانکۆ هێنابوو لەگەڵ هاورێکانیاندا چوو بوونە نێوجوڵاندنەوەی ( نهضت ازادی ) (جوڵاندنەوەی ئازادی) زۆری نەبرد ڕەخنەیان لێگریرا لەبەرئەوەی بەجدی بەرپەرچی دەسەڵاتی ڕەزاشایان نەدایەوە ،لەسێپتەرمەری ١٩٧١ سەرجەمی ئەندامانی لیژنەی مەرکەزی قۆڵبەستکران ، هەلەگرتوخانە هەستان بەدامەزارندنی ڕێخراوی ( موجاهیدنی خەلقی ئێران ) ئەم نێوەیان بۆهەڵبژاردو دروشمی ڕێخراوەکە مۆرکی ئیسلامی ئاشکرای ڕێخراوەکە دەردەخات . بەڵام تێڕوانینێکی تەبەنی کرد کەدژانە بوولەگەڵ برێک لەزانیایاندا ، گوتیان ئیسلام هەرلەسەرەتاوە توشی لادان هاتوە ، بەڵام زۆری نەبرد هەندێک لەو کەسانەی لەناو ڕێخراوەکەدابوون تەبەنی خۆیان ڕاگەیاند لە ڕێخراوەکەو مارکسی خۆیان ڕاگەیاندو بەشێکی تر لە ئەندامانی ڕێخراوەکە لەساڵی ١٩٧٢ دەستگیران و وەک عبدولڕەسول موشکین ، کازم شەفیعیها.


فیکرو ئایدۆلۆجیای موجاهیدنی خەلق

قسەكردن و نووسین لە بارەی ئایدۆلۆجیای ڕێكخراوی موجاهیدینی خەلق بابەتێكی تەمومژاویە، چونكە ئایدۆلۆجیاكەیان قۆناغ بە قۆناغ و بە جۆرێك لە جۆرەكان گۆڕانكاری بەسەردا هاتووە، هەروەها تێكەڵكردنی سێ ئایدیای وەكو (ئیسلام و سۆسیالیزم و نەتەوەیی) كارێكی ئاڵۆز و زەحمەتە. ئایدۆلۆجیای ئەم ڕێكخراوە بە گشتی شەش كەس لە كۆمیتەی ناوەندی و سێ كەسی تر لە هەڵسوڕێنەرانی ڕێكخراوەكە بەڕێوەیان ئەبرد، بەتایبەت محەمەد حەنیف نەژاد و عەلی میهن دوست بەرپرس بوون، ڕێكخراوەكە لە سەرەتادا بە بەرنامە و ئایدۆلۆجیای (ئیسلام) كاریان دەكرد، دامەزرێنەرانی ڕێكخراوەكە لەبارەی هەڵبژاردنی ئایدۆلۆجیاكەیانەوە دەڵێن: یەكێك لە گرنگترین كارەكانی ڕێكخراوەكە دانانی ئایدۆلۆجیای ئیسلام بوو بە بەرنامەی ڕێكخراوەكە، هەروەها لابردنی ژەنگی نەتەوایەتی و چینایەتی لەسەری. (محەمەد حەنیف نەژاد، حوسێن ڕۆحانی، عەلی میهن دۆست) وەكو پێڕەوی پەروەردەیی ئایدۆلۆجی بۆ ڕێكخراوەكەیان، چوار نامیلكەیان نووسی.


ڕێكخراوەكە ئایدۆلۆجیای ئیسلام بە تایبەت مەزهەبی (شیعە) و نەریتی شۆڕشگێڕی كە لەناو خەڵكیدا باو بوو كردبووە بەرنامەی خۆی، زۆر بە ژیرانە توانیان خەڵك كۆبكەنەوە بۆ شۆڕشی چەكدارانە.موجاهیدینی خەلق پێیان وابوو كە تاكە پێوەر بۆ دەسەڵات لەسەر ڕاست و دروستی هەر ئایدۆلۆجیایەك بریتیە لەوەی تا چ ئەندازەیەك لە خزمەتی جەماوەردایە، لە یەكێك لە بڵاوكراوەكانیاندا ڕێكخراوەكە بە بڕواوە پرسیار دەكات ئەگەر مرۆڤ دڵنیایە لە ڕاستی و دروستی ئیسلام ئیدی بۆچی لە عەقیدەكانی تر تۆقیوە؟، ئایدۆلۆجیای ئیسلام تا (9/1971) پاش دەستگیركردنیان بە ناونیشانی ناسنامەی ئایدۆلۆجیای ڕێكخراوەكە مایەوە، لەلایەنی پەروەردەیی و چالاكیی و چاپكراو و بڵاوكراوەكانی ڕێكخراوەكە ڕەنگی دابووەوە.

لەوەبەدوا هەندێك لە لایەنگرانی چەپی رێكخراوەكە ویستیان سوود لە ئەزمونی زانستی و كۆمەڵایەتی ماركسیزم وەرگرن و بیكەنە بەشێك لە ئایدۆلۆجای رێكخراوی موجاهیدین، لەوبارەوە هەندێك لە دامەزرێنەرانی ئەو رێكخراوە دەربارەی ئایدۆلۆجیای موجاهیدین بە ڕاشكاوانە دەڵێن: " مەبەستی سەرەكی ئێمە تێكەڵكردنی ئیسلامە بە بیری زانستی ماركس، ئێمە بڕوامان وایە كە ئیسلامی ڕاستەقینە شەڕی چینایەتی ناهێڵێت(56)". هەڵوڕینەرانی رێكخراوەكە پێیان وابوو كە ئیسلام و ماركسیزم دژ بە ستەم و زۆرداری تێدەكۆشن، هاوكاری یەكتر دەكەن دژ بە ستەم و كۆنەپارێزی و ئیمپریالیزم.

سەعید موحسین، تیشكی خستۆتە سەرئەوەی كە ڕێكخراوەكە ئیلهامی شۆڕشگێڕی لە مۆدێلەكانی خەبات لە جیهانی سێیەمدا وەرگرتووە، وەك ئەوەی ماوتسی تۆنگ، هۆشی من، چی گیڤارا، ریجەی دیبری، گەڵاڵەیان كرد، هەروەك ئەوەی شۆڕشەكانی چین و كوبا و ڤێتنام، بەرجەستەیان كرد. یودیت نیورینك دەڵێت : "یەكخستنی ئیسلامی شیعە لەگەڵ ماركسیزم كارێكە سەرناگرێت، مەگەر بەشێكی ئایدۆلۆجیای ماركسیزم بخەیتە تەنەكەی زبڵەوە، چونكە باوەڕنەبوونی ماركس بە ڕۆح و ژیان و و قسەكەی كە دەڵێتك ئاین تلیاكی گەلانە، ئەمانە بێگومان بە كەڵك نایەن، لەلایەكی ترەوە موجاهیدین بانگەشەی ئەوە دەكەن كە پێغەمبەر – درودی خوای لێبێت - نەك تەنیا ئاینێكی نوێی دامەزراند، بەڵكو كۆمەڵگەیەكی نوێی دامەزراند، هەروەك شۆڕشی دژ بە چینایەتی بە درێژبوونەوەی خەباتی ئیمامی عەلی دەزانن، پێیان وایە كۆمەڵگەی بێ چین ئەوەیە كە ماركس خەونی پێوە دەبینی.

،،

بەڵام ئەم ئایدۆلۆجیاییە لە دواتردا كارەساتی بەدواوە بوو لە ناوەوە و دەرەوەی ڕێكخراوەكە

نموونەش ئەوەیە كاتێك ئەندازیار بازرگان لە ساڵی 1967 لە زیندان ئازاد بوو، موجاهیدین پەیوەندیان پێوەكرد تا هەڵوێستی ڕێبەرانی بزوتنەوەی ئازادی بەلای خۆیاندا ڕابكێشن، لە دووەم دانیشتنیاندا لە ساڵی 1968 دا لەبارەی فكر و ئایدۆلۆجیای ڕێكخراوەكەوە، ئەندازیار بازرگان پێی وتبوون كە: "ئێوە قسەی كۆمۆنیستەكان دەكەن"، هەروەها خومەینی وتبووی: "ئەگەرچی موجاهیدین پشت بە قورئان دەبەستن، بەڵام لە ڕاستیا دژی ئیسلام مامەڵە دەكەن.

بە پلەی یەكەم كاركردن بە دەقی قورئان و (نهج البلاغە) پاشان دەقی تری مەزهەبی بە بنچینەی بیروبۆچوونی خۆیان دانا، هەروەها خوێندنەوەی وردیان بۆ كتێبەكانی (راه ملی شدە، ذره بی انتها و عشق و پرستش) هەبوو، هەروەها كتێبی ئابوری (پول برای همە، انقلاب در انقلاب) و كۆمەڵێك كتێبی تر. لەپاش دوو ساڵ لە لێكۆڵینەوە و وتوێژ لە (1968) بە پێكهێنانی كۆمیتەی ناوەندی، لایەنی ئایدیایی و پەروەردەییان داڕشت، كە بەسەر دوو لایەندا دابەش دەبێت:

أ – پەروەردەی تیۆریی: ئەم ڕێكخراوە جەخت دەكاتەوە لەسەر پێویستی پەروەردەكردن لە بواری تیۆریدا، چونكە زۆر دەترسان لە هاتنی ساواك بۆ ڕیزەكانیان، هەربۆیە كۆمەڵە مەرجێكیان دانا بۆ ئەندام وەرگرت. كە لە پێشتردا ئاماژەیان پێدرا، دەتوانین پەروەردەی تیۆری بەم چوار لایەنەی خوارەوە ئاماژە پێ بدەین:

1- پەروەردەی ئایدۆلۆجی، بۆ هەماهەنگی و خۆگونجاندنی تاك لەگەڵ پێوەر و بنەماكانی ئایدۆلۆجیای ڕێكخراوەكە، هەروەها بۆ بەهێزكردنی ئایدۆلۆجیاكەیان بوو، لە سەرەتادا بە پەروەردەی قورئان بە سود وەرگرتن لە تەفسیری (معزی) پاشان ئاشنابوون بە مێژوی ئیسلام و بۆچوونی زانایان بوو، قۆناغی كۆتاییی (میتۆدۆلۆجی) بوو، كە پاشان بە ناوی كتێبی (ناسین) نوسرایەوە.

2- پەروەردەی سیاسی و كۆمەڵایەتی، كە ئاشنابوون بوو بە زانستی (شەڕكردن) و ئەزمونی شۆڕشەكانی تر و هەڵوێستی سیاسی و ستراتیجی و تاكتیك، كە دەقە سەرەكیەكەی (عەبدی نیك بین) ئامادەی كردبوو، بەناوی (شەڕ چییە؟)، تیایدا هاتبوو كە شەڕ هەست نییە، بەڵكو زانستە. هەرچی پەروەردەی كۆمەڵایەتیشە بریتی بوو لە ڕاكێشانی جەماوەر و بەجەماوەریكردنی ڕێكخراوەكە.

3- پەروەردە ئابوریی، ئامانج پێی ئاشناكردنی ئەندامان بوو بە چەمك و باسی ئابوری و سیستمی ئابوری جیاواز و ناسینی بارودۆخی ئابوری كۆمەڵگەی ئێران، هەوڵیان بۆ ئابورییەك دەدا كە كۆتاییی بە سیستمی چینایەتیش بهێنێت.

4- پەروەردەكردنی ڕێكخستن- ئاسایش، وەك خولی خۆدروستكردن و شارەزابوون كاری نهێنی و سیاسی، لەگەڵ دروستكردنی چەند لیژنەیەك كە وەك لیژنەی هەواڵگری وابوون، توانیان تا ساڵی 1971 زیاتر لە 2000 ئەندامی ساواك و متمانەپێكراوی شا دەربخەن و بیانناسێنن

ب – پەروەردەی پراكتیكی (عملی): بێجگە لە پەروەردەی تیۆری، زنجیرەیەك پراكتیكیان بە ئەندامەكانیان دەكرد، وەك: وەرزشكردن، هەموو ڕۆژانێكی هەینی یان پشوو ڕاهێنانیان پێدەكردن، گەشتیان ڕێكدەخست بۆ گوندەكان و ئەشكەوت و ناوچە شاخەویەكان بۆ ئاگاداربوون لە حاڵی خەڵكی و ئاشنابوون بە ژیانیان، هەروەها لەمەوە فێری ژیانێكی سادەیان دەكردن

لە ساڵی 1967ز دا واتە دوو ساڵی دوای دامەزراندنی ئەم ڕێكخراوە، بۆ برەودان بە كار چەند گروپ لەناو ئەم ڕێكخراوەدا دروستكران، كە پێكدەهاتن لە
1- گروپی ئایدۆلۆجیا: بۆ داڕشتنی ئایدۆلۆجیای ڕێكخراوی موجاهیدینی خەلق بریتیە لە تێكەڵەیەك بوو لە (ئیسلام و سۆشیالیزم و نەتەوەیی).
2- گروپی دێهات: ئەم گروپە بە سەركردایەتی (عەبدوڕەسول مشكین فام) دامەزرا، گروپەكە پاش گەڕان بە چەند ناوچەیەكدا، لێكۆڵینەوەی خۆیان لە چەند نامیلكەیەك داڕشت، كە لەیەكێك لە نامیلكەكان بە ناوی (لادێ و شۆڕشی سپی) بەو ئەنجامە گەیشتن بەهۆی شۆڕشی سپیەوە توانای شۆڕشگێڕیی لە كۆمەڵگای جوتیاران كەمە و شۆڕشی داهاتوو لە شارەكان سەرهەڵدەدات


موجاهیدنی خەڵق و ناکۆکیەکانی لەدوای شۆڕش

لەدوای شۆڕشی ئیسلامی ئێران رێخراوەکە زۆر جیاواز بیری دەکردوە کۆمەڵێک تێڕوانی جیاوازی هەبوو، لەوانەش دەرکردنی باڵوێزخانەی ئەمریکالەئێران بەکارێکی دژی ئیمپڕالیستیانە لەقەڵەمی دا سەبارەت بەهەڵبژاردنی سەرۆكایەتی ڕێخراوی موجاهیدنی خەلق بڕیاری بەژداری نەکردنی لەهەڵبژاردنەکاندا پێیان وابوو کە بەژداری کردن تێدا چارەسەرێکی مامناوەدیی بەرژەوەندی ڕژێمە لەسەرحسێبی بەرژەوەندیەکانی جەماوەر ، دیسانەوە دژی جەنگی عێراق - ئێران بوون پێیان وابوو لادانە زۆری نەبرد جوڵانەوەکە نێوی مونافیقانی خەلقی لێنرا ، ڕێخراوەکە وەرچەرخاو دەستی کرد بەدژی دەسەڵاتی تازەی ئێرانو بۆئەمەبەستە هەستا بەتەقاندنەوەی و تیرۆر کردنی برێژی زۆر لەبەرپرسان ڕێبەرانی پاسداران هەزارەها خەڵک بوونە قوربانی ئەم ناکۆکیە .

یەکەم ناکۆکی خوێناوییان لەگەڵ ڕژێمی ئیسلامی بەدیاری کراوی دەگەرێتەوە دەگەرێتەوە بۆ ١٢ حوزەیرانی سالی ١٩٨١ بوو وەختێک موجاهیدنی خەلق بارەگای پارتی کۆماری ئیسلامییان تەقاندوە پتر لە٨٢ کەسیان لەپیاوانی ئاینی و وەزیرو پەڕلەمانتاران کوشت سەرۆکی باڵای دادوەری ئایەتوڵلە بەهەشتی لەونێوەندەدا کوژرابوو .

لەپاش ئەم هەموو کارە ئیمام خومەینی بڕیارێکی دەرکرد بۆسەرۆکی باڵایی دادوەری ئەوکات ئایەتوللە عبدولکەریم موسەوی تێداهاتبوو مامەڵە لەگەڵ ئەندامانی ڕێخراوەکە بکرێت بەوەی جەنگاوەرن و سزات لەقەنارەدانیان بەسەردا جێبەجێی بکرێت .
لەدوای ئەمە ئیتر ڕێخراوی موجاهیدنی خەلق بەرولەناچون و پەرت پەرت بوون هاتن .

 

author photo

ڕۆژنامەنوس