دیدو بۆچوونی سیاسیه‌كانی عیراق له‌سه‌ر كێشه‌ی بڕینی بودجه‌ی هه‌رێم

دیدو بۆچوونی سیاسیه‌كانی عیراق له‌سه‌ر كێشه‌ی بڕینی بودجه‌ی هه‌رێم

198 خوێندراوەتەوە

به‌شێك له‌ سیاسیه‌كانی عیراق، كه‌ هه‌ندێكیان له‌ هه‌رێم نیشته‌جێن پشتگیری كوردستان ده‌كه‌ن، له‌و كێشه‌یه‌ی كه‌ ئێستا له‌گه‌ڵ به‌غداد له‌سه‌ر بڕینی بودجه‌ی هه‌رێم هاتۆته‌ كایه‌وه‌. بڕیاره‌كه‌ی ئه‌مینداری گشتی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی عیراق به‌ هه‌ڵپه‌ساردنی به‌شه‌ بودجه‌ی هه‌رێم، له‌به‌رامبه‌ر ڕاده‌ست نه‌كردنی داهاتی نه‌وتی فرۆشراوی كوردستان، قسه‌و باسێكی زۆری له‌سه‌ر ئاستی سیاسی و رای گشتی كوردستان و عیراقی به‌دوای خۆیدا هێنا.

پارتی ئومه‌ی عیراقی به‌سه‌رۆكایه‌تی میسال ئالوسی كه‌ ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانیشه‌، له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدیدا داوای له‌ داواكاری گشتی كرد كه‌" به‌ خێرایی لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ دژی ئه‌مینداری گشتی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌ ناوچه‌ی سه‌وز ده‌ست پێبكات، به‌ تۆمه‌تی زیان گه‌یاندن به‌ مرۆڤ و كۆمه‌ڵگه‌ به‌هۆی بڕینی موچه‌ی هاوڵاتیانی هه‌رێمی كوردستان".

ناجح میزان چاودێری سیاسی، كه‌ زیاتر وه‌ك ڕه‌خنه‌گرێكی دیار له‌ حكومه‌تی عیراق و هێزه‌ ئه‌منیه‌كان ده‌رده‌كه‌وێت، له‌ تویتێكیدا ڕایگه‌یاند:" كوردستان باجی سه‌ركه‌وتن و پێشكه‌وتنه‌كانی ده‌دات،چونكه‌ سیاسیه‌ دزه‌كانی به‌غداد، ئه‌زمونی كوردستان به‌ قه‌مچێك ده‌زانن به‌ ده‌ست گه‌لی عیراقه‌وه‌ كه‌ له‌ پشتیان ده‌دات، له‌به‌ر ئه‌م هۆكاره‌ موچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی عیراقیان بڕیوه‌".

ئه‌و چاودێره‌ سیاسیه‌، به‌رپرسانی به‌غداد به‌ (كلكی كوسرانی) ناوزه‌ند ده‌كات، كه‌ پیاوێكی ئاینی لوبنانیه‌ و سه‌ركرده‌یه‌كی حزبوڵڵا، له‌ ڕابردوودا وتبوی دوای كوژرانی قاسمی سوله‌یمانی ئه‌و میلیشیا عێراقیه‌كان به‌ڕێوه‌ ده‌بات.

،،

حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌یه‌وێت له‌ ڕێگای دانوستان له‌گه‌ڵ به‌غدادا ئه‌م قه‌یرانه‌ تێپه‌ڕێنێت، بۆ ئه‌مه‌ش چه‌ندین كارت به‌كارده‌هێنێت، وه‌ك ده‌نگدان به‌ حكومه‌تی نوێی و قه‌ره‌بووی زیانه‌كانی سه‌رده‌می ڕژێمی به‌عس.

ئه‌حمه‌د حسێن ڕۆژنامه‌نوس بۆ سایتی حوره‌ی ڕایگه‌یاند:" كورد ده‌زانن كه‌ی كه‌شی به‌غداد ناسه‌قامگیر ده‌بێت، ئه‌وان به‌هۆی دابه‌زینی نرخی نه‌وته‌وه‌ ،له‌به‌رده‌م ڕۆژانێكی سه‌ختدان،".

ئه‌و ڕۆژنامه‌نوسه‌ پێی وایه‌ كه‌" كێشه‌ی كورد له‌ پێدانی داهاتی نه‌وت شتێكی نوێ نیه‌، ئه‌وان له‌سه‌رده‌می كابینه‌كه‌ی عادل عه‌بدولمه‌هدیدا به‌بێ كێشه‌ بودجه‌ی ته‌واویان وه‌رگرتوه‌،به‌ڵام دابه‌زینی نرخی نه‌وت وای له‌ به‌غداد كردوه‌ بیه‌وێت خۆی له‌ موچه‌ خۆرانی كورد ڕزگار بكات". ئه‌م قسه‌یه‌ زۆر له‌ لۆژیكه‌وه‌ نزیكه‌ و واقعیه‌،چونكه‌ وه‌فدی دانوستانكاری كوردی به‌ سه‌رۆكایه‌تی قوباد تاڵه‌بانی جێگری سه‌رۆكی حكومه‌ت و كوڕی جه‌لال تاڵه‌بانی سه‌رۆك كۆماری عیراق، ئاماده‌ییان نیشانداوه‌ كه‌ داهاتی نه‌وت هه‌مووی ڕاده‌ست بكه‌ن، له‌به‌رامبه‌ریشدا به‌غدا بودجه‌كه‌ بنێرێت.

به‌ وته‌ی حسێن ئه‌مه‌ واتای ئه‌وه‌یه‌ كه‌" موچه‌ له‌ نرخی داهاتی ئه‌و نه‌وته‌ زیاتره‌ كه‌ به‌غداد له‌ هه‌رێم وه‌ریده‌گرێت، به‌تایبه‌ت دوای ڕێكه‌وتنی ڕێكخراوی ئۆپیكبۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی هه‌نارده‌ی نه‌وت كه‌ كوردستان و عیراقیش ده‌گرێته‌وه‌. به‌رهه‌م ساڵح سه‌رۆكی عیراق له‌ چاوپێكه‌وتنه‌كه‌یدا له‌گه‌ڵ قوباد تاڵه‌بانی ڕایگه‌یاند پێویسته‌ بگه‌ینه‌ لێكتێگه‌یشتنێك كه‌ چاره‌سه‌رێكی ریشه‌یی بێت بۆ هه‌موو پرسه‌ هه‌ڵپه‌سێردراوه‌كان ، دوور له‌ میزاجی شه‌خسی و ناكۆكیه‌ سیاسیه‌كان، ئاماژه‌ی به‌وه‌ش كرد، كه‌ ده‌ستوری زامنی پاراستنی مافی هه‌موو عیراقیه‌كانه‌.

،،

دووپاتیشی كرده‌وه‌، كه‌ موچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێم، مافێكی ده‌ستوریه‌ و نابێت تێكه‌ڵ به‌ ململانێ سیاسیه‌كان بكرێت

چونكه‌ ئه‌وه‌ مافی هه‌موو هاوڵاتیه‌كی عیراقیه‌. هه‌رێمی كوردستان كارتێكی دیكه‌ی فشاری به‌كارهێنا، كه‌ له‌ په‌یامێكی ده‌ خاڵیدا داوای له‌ حكومه‌تی ناوه‌ند كرد قه‌ره‌بووی (له‌خۆ گرتنی ئاواره‌كان) و ( قه‌ره‌بویی سه‌رده‌می به‌عس)ی بكاته‌وه‌. له‌ كاتێكدا هه‌رێم ئاماده‌یه‌ هه‌مو حساباتی خۆی له‌گه‌ڵ عیراقدا یه‌كلایی بكاته‌وه‌، به‌ڵام حكومه‌تی هه‌رێم له‌گه‌ڵ نامه‌كه‌یدا وه‌سڵێكی بۆ حكومه‌تی ناوه‌ند ناردوه‌، كه‌ به‌ خشته‌یه‌ك داوای قه‌ره‌بووی (تاوانه‌كانی ڕژێمی پێشوو ده‌كاته‌وه‌ كه‌ دژ به‌ كورد ئه‌نجامدراوه‌) كه‌ له‌ ساڵی 1963 بۆ ساڵی 2003یه‌، بڕی قه‌ره‌بوه‌كه‌ش زیاتر له‌ 384 ملیار دۆلاره‌.

له‌ په‌یامه‌كه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمدا به‌ڵگه‌یه‌كی دیكه‌ (وه‌سڵ)ێكی دیكه‌ هه‌یه‌، كه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات، حكومه‌تی هه‌رێم له‌ ماوه‌ی ساڵانی 2011بۆ 2020 زیاتر له‌ 7 ملیار دۆلاری له‌ له‌خۆگرتنی ئاواره‌كان و دابین كردنی كاره‌با بۆ كه‌ركوك خه‌رج كردوه‌. له‌و باره‌یه‌وه‌ ئه‌حمه‌د حوسێنی چاودێری سیاسی ده‌ڵێت:" ئه‌و داواكاریانه‌ نا واقعین، ناتوانرێت له‌كاتێكی نزیكدا چاره‌سه‌ر بكرێت، ئه‌م داواكاریانه‌ به‌رزكردنه‌وه‌ی سه‌قفی داواكارییه‌كانی كورده‌، كه‌ ئێستا به‌هۆی ناكۆكیه‌كان له‌گه‌ڵ به‌غدا داوای ده‌كه‌ن". ده‌شڵێت:" دۆخی ئابوری ئێستا زۆر خراپه‌، نزیكه‌ له‌ هه‌ره‌سهێنان، موچه‌ی فه‌رمانبه‌ران فشارێكی زۆری دروستكردووه‌، ئه‌مه‌ش له‌وه‌یه‌ له‌ داهاتوودا ناكۆكی زیاتر بخوڵقێنێت".