ڤلادیمیر پۆتین، بەدوای جێگرەوەی بەشار ئەسەدا ئەگەڕێت

ڤلادیمیر پۆتین، بەدوای جێگرەوەی بەشار ئەسەدا ئەگەڕێت

453 خوێندراوەتەوە

دوای 9 ساڵ له‌ شۆڕشی سوریا و له‌باربردنی شۆڕشه‌كه‌ به‌هۆكاری ناوخۆیی و ده‌ره‌كی و هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕی ناوخۆ و ئۆپۆزسیۆنیش بوون به‌ تیرۆرست، دواجار به‌م هۆكارانه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی پشتی گه‌لی سوریای به‌ردان دوورخستنه‌وه‌ی به‌شار ئه‌سه‌د له‌ ده‌سه‌ڵات له‌ گفتوگان لابرا، به‌ڵام دوای تێپه‌ڕبوونی ئه‌و ماوه‌یه‌كه‌ جارێكی دیكه‌ باس له‌لابردنی ئه‌سه‌د و دیاری كردنی كه‌سێكی دیكه‌ بۆ فه‌رمانڕه‌وایه‌تی سوریا ده‌كرێت، ئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رنجه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانه‌كه‌یه‌وه‌ ئه‌م هه‌وڵه‌ له‌ ئارادایه‌، ئه‌ویش له‌لایه‌ن ڕوسیای هاوپه‌یمان و ڤلادیمێر پۆتینی هاوڕێی خۆیه‌وه‌یه‌تی.

له‌م ڕاپۆرته‌ شیكاریه‌دا باس له‌م ڕووداوه‌ نوێوه‌ كێشه‌كانی نێوان پۆتین و ئه‌سه‌د ده‌كه‌ین، هه‌روه‌ها باس له‌و كه‌سه‌ش ده‌كه‌سن كه‌ وابڕیاره‌ جێگای ئه‌سه‌د بگرێته‌وه‌.

حكومه‌تی ڕاگوزه‌ر به‌بێ ئه‌سه‌د ده‌بێت:

ئه‌نجومه‌نی ڕوسیا بۆ كاروباری نێوده‌وڵه‌تین له‌ شیكاریه‌كیدا ڕایده‌گه‌یه‌نێت، كه‌ داهاتووی سوریا و سیناریۆكانی له‌لایه‌ن توركیا و ئه‌مریكا و ڕوسیاوه‌ دانراوه‌، به‌شێوه‌یه‌ك ڕێك كه‌وتن له‌سه‌ر ئاگر به‌ست و دوورخستنه‌وه‌ی به‌شار ئه‌سه‌دی سه‌رۆك كۆماری سوریا، له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا حكومه‌تێكی ڕاگوزه‌ر به‌ به‌شداری لایه‌نی ئۆپۆزسیۆن و هه‌سه‌ده‌ وڕژێمی سوریا پێكده‌هێنرێت.

هه‌روه‌ها ڕێكخراوێكی ڕوسی به‌ناوی (سندوقی پاراستنی به‌ها نیشتیمانیه‌كان) كه‌ له‌ ده‌زگای ئه‌منیه‌كان و نوسینگه‌ی سه‌رۆك پۆتینه‌وه‌ نزیكه‌، له‌ ڕاپرسیه‌كی هه‌ڕه‌مه‌كی له‌ سوریا ئه‌نجامداوه‌، ده‌ركه‌وتووه‌ گه‌لی سوریا ئه‌سه‌دیان ناوێت.

،،

دیاره‌ ئێستا له‌ هه‌موو كات زیاتر مۆسكۆ سوره‌ له‌سه‌ر گۆڕینی به‌شار ئه‌سه‌د، ئه‌مه‌ش هۆكاری زۆری هه‌یه‌، له‌وانه‌ كارتی ئه‌سه‌د به‌ده‌ست مۆسكۆوه‌ ئه‌و نرخه‌ی جارانی نه‌ماوه‌، ئێستا له‌سوریا له‌بری بڕیاری ناوه‌ند(مه‌ركه‌ز) بڕیاری گروپ و میلیشیاكانیش كارپێكراوه‌، بۆیه‌ هه‌ندێك له‌ دام و ده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت فه‌رمان له‌ ئه‌سه‌ده‌وه‌ وه‌رناگرن، بۆیه‌ ئێستا به‌شێكی گرنگی سوریا له‌یه‌ن میلیشیاكان و هێزه‌ ده‌ره‌كیه‌كانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌برێن و ئه‌سه‌دیش توانای ئه‌وه‌ی نیه‌ كۆتایی به‌م دۆخه‌ بهێنێت.

هۆكارێكی دیكه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مۆسكۆ ده‌ترسێت، خۆكرده‌ ڕژێمه‌كه‌ی ئه‌سه‌د بڕوخێت، چونكه‌ له‌ هه‌موو لایه‌نێكه‌وه‌ شكستی هێناوه‌، هه‌روه‌ها دزوای بڵاوبوونه‌وه‌ی كۆرۆنا، لایه‌نی ئابوری ئه‌و وڵاته‌ به‌ ته‌واوه‌تی داڕماوه‌ و مۆسكۆ و تاران نه‌یانتوانی ڕزگاری بكه‌ن.

هۆكارێكی دیكه‌ ئه‌وه‌یه‌ن كه‌ ئه‌سه‌د توانای ئه‌وه‌ی نیه‌ دووباره‌ سوریا ئاوه‌دان بكاته‌وه‌ و دام و ده‌زگاكان ڕێكبخاته‌وه‌، هه‌روه‌ها له‌ ڕووی ده‌ره‌وه‌ش ناتوانێت بچێته‌وه‌ ناو كۆمكاری عه‌ره‌بین بۆ وڵاتانی ڕۆژئاواش نه‌ ئه‌سه‌د و نه‌ ڕژێمه‌كه‌شی ئه‌و پێوه‌رانه‌یان تێدا نیه‌ن كه‌ وڵاتانی ڕۆژئاوا مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا بكه‌ن، چونكه‌ ئه‌سه‌د چه‌ندین تاوانی مرۆڤایه‌تی ئه‌نجامداوه‌ و له‌ ئیداره‌دانی وڵاتیشدا شكستی هێناوه‌ و ده‌رگای به‌ ڕووی ئێران و میلیشیا شیعه‌كاندا كردۆته‌وه‌، كه‌ بچنه‌ سوریا و ئه‌جێنده‌كانیان جێبه‌جێ بكه‌ن.

جێگره‌وه‌كانی به‌شار ئه‌سه‌د:

بۆ جێگره‌وه‌ی به‌شار ئه‌سه‌د ، ناوی چه‌ند كه‌سایه‌تیه‌ك ده‌هێنرێتن كه‌ بریتین له‌ ڕامی مه‌خلوف خاڵۆزای ئه‌سه‌د، ماهیر ئه‌سه‌د، سوهه‌یل حوسێن(پڵنگ)،عه‌لی مه‌ملوك،عه‌لی ئه‌یوب وه‌زیری به‌رگری سوریا.

ڕامی مه‌خلوف:

ڕامی مه‌خلوف، یه‌كێكه‌ له‌و كه‌سایه‌تیانه‌ی كه‌ له‌ بنه‌ماڵه‌ی عه‌له‌وییه‌ و ناوی وه‌ك جێگره‌وه‌ی ئه‌سه‌ ده‌هێنرێت، چاودێران پێیان وایه‌ كه‌ مه‌خلوف ئێستا له‌ هه‌موو كات زیاتر هه‌وڵی جێگرتنه‌وه‌ی ئه‌سه‌د ده‌دات و ده‌یه‌وێت، لایه‌نداری له‌ نێو بنه‌ماڵه‌كه‌ی و جه‌ماوه‌ریش به‌ده‌ستبهێنێتن له‌ نزیكترین ڕووداویشدا به‌هه‌ده‌ردانێكی گه‌وره‌ی ئه‌سه‌دی له‌ گرته‌یه‌كی ڤیدیۆیدا ئاشكرا كردن كه‌ به‌شار ئه‌سه‌د به‌ بڕی سی ملیۆن دۆلار تابلۆیه‌كی كڕیوه‌ و پێشكه‌شی خێزانه‌كه‌ی كردووه‌، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ گه‌لی سوریا به‌ده‌ست هه‌ژاری و خراپی دۆخی ئابوورییه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت.

مه‌خلوف له‌ ناوخۆی سوریادا به‌ كه‌سێكی گه‌نده‌ڵ و نزیك له‌ ئه‌سه‌د ناسراوه‌، ته‌نها پشتگیری عه‌له‌وییه‌كانی هه‌یه‌، بۆیه‌ چانسی لاوازه‌.

ماهیر ئه‌سه‌د- پیاوی ئێران:

هه‌رچه‌نده‌ هاوسه‌ری به‌شار ئه‌سه‌د به‌ توندی دژایه‌تی ڕامی مه‌خلوف،ده‌كات كه‌ زیاتر ناكۆكیه‌كانیان له‌سه‌ر لایه‌نی دارایی بنه‌ماڵه‌كه‌یه‌ن به‌ڵام چاودێران پێیان وایه‌، كه‌ ناكۆكی و ململانێی سه‌ره‌كی له‌ نێوان ماهیر ئه‌سه‌د و ڕامی مه‌خلوفدایه‌. به‌شێكیان پێیان وایه‌ هۆكماری ململانێكانیان له‌سه‌ر لایه‌نی پاره‌یه‌، كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ داهاتی بنه‌ماڵه‌ و چۆنیه‌تی دابه‌شكردنی، كه‌ رامی سه‌رپه‌رشتی ده‌كات، به‌ڵام به‌شێكی دیكه‌ پێیان وایه‌ ماهیر و ئه‌سه‌د له‌ جه‌ماوه‌رێتی رامی ده‌ترسن و پاره‌ی خێرخوازی بنه‌ماڵه‌ به‌مه‌به‌ستی فراوان كردنی جه‌ماوه‌ری خۆی به‌كاریده‌هێنێت.

به‌شێكی دیكه‌ش پێیان وایه‌، ئه‌م ململانێیه‌، ململانێی ڕوسیا و ئێرانه‌، چونكه‌ ماهیر پیاوی ئێرانه‌ و فه‌رمانده‌یی فیرقه‌ی چواری سوپای سوریا ده‌كاتن زیاتر وه‌ك پیاوێكی ئێرانی ده‌رده‌كه‌وێت، ئه‌م كه‌سایه‌تیه‌ به‌وه‌ ناسراوه‌ تونده‌ له‌ بریاره‌كانی و ڕقێكی زۆری له‌ سونه‌یه‌، هه‌رچه‌نده‌ ئێران باسی له‌ جێگره‌وه‌ی ئه‌سه‌د نه‌كردووه‌، به‌ڵام بۆ حاڵه‌تێكی له‌و جۆره‌ ماهیر باشترین كه‌سه‌ ببێته‌ جێگره‌وه‌ی ئه‌سه‌د، به‌ڵام ناتوانێت ڕه‌زامه‌ندی ڕوسیا به‌ده‌ستبهێنێتن بۆیه‌ سه‌ركه‌وتنی زه‌حمه‌ته‌.

سوهه‌یل حه‌سه‌ن:

سوهه‌یل حه‌سه‌ن نازناوی پڵنگی وه‌رگرتوه‌، چونكه‌ به‌ پیاوی پله‌ یه‌كی ڕوسیا داده‌نرێت، ئه‌و فیرقه‌ی 25 بۆ كاری تایبه‌ت به‌ڕێوه‌ ده‌باتن كه‌ میلیشیایه‌كن و به‌ (هێزی پڵنگ) ناسراون و له‌ مانگی ئابی 2019دا ئه‌م هێزه‌ی پێكهێناوه‌.

ئه‌سه‌د و روسیا له‌ جه‌نگی باكوری سوریا به‌ تایبه‌ت له‌ جه‌نگی ئیدلبدا پشتی ته‌واویان پێبه‌ست، له‌ ساڵی 2015ه‌وه‌ توانیویه‌تی پاڵپشتی ڕوسیا به‌ده‌ستبهێنێت و ته‌نانه‌ت وه‌ك جێگره‌وه‌ی هێزه‌كانی ڕوسیاش دانراوه‌، بۆیه‌ بۆ جێگرتنه‌وه‌ی ئه‌سه‌د ڕه‌زامه‌ندی ڕوسیا وه‌رده‌گرێت، به‌ڵام كێشه‌ی ناوخۆیی نێو بنه‌ماڵه‌ سه‌رهه‌ڵده‌دات و بۆ ڕوسیاش ده‌بێته‌ كێشه‌.

عه‌لی مه‌ملوك:

ئه‌م كه‌سایه‌تیه‌ سه‌رۆكی نوسینگه‌ی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییه‌ ن زۆرجار وه‌ك جێگره‌وه‌ی ئه‌سه‌د ناوی ده‌هێنرێت. به‌هۆی ئه‌وه‌ی سه‌رۆكی ده‌زگای هه‌واڵگریش بووه‌ن په‌یوه‌ندییه‌كی باشی له‌گه‌ڵ توركیا و به‌ریتانیا و میسر و سعودیه‌ و وڵاتانی دیكه‌دا هه‌یه‌. چاوه‌ڕوان ده‌كرێت، عه‌لی مه‌ملوك هاوكاری ڕوسیا بكات كه‌ به‌بێ كێشه‌ جێگره‌وه‌ی ئه‌سه‌د دیاری بكات، چونكه‌ له‌ناو نوخبه‌ی سیاسی و سه‌ربازی و به‌عسیه‌كان په‌یوه‌ندی باشی هه‌یه‌ و له‌ ده‌ره‌وه‌ش قبوڵ كراوه‌، بۆیه‌ ئه‌م كه‌سه‌ بۆ ڕوسیا باشترین كه‌سه‌ ببێته‌ فه‌رمانڕه‌وا. دیاری كردنی ئه‌م كه‌سایه‌تیانه‌وه‌ چه‌ندین كه‌سی دیكه‌ن په‌یوه‌سته‌ به‌ ناكۆكیه‌كانی نێوان ئه‌سه‌د و پۆتین، له‌ ئێستادا باس له‌ ناكۆكی نێوانیان ده‌كرێت و گه‌ر به‌رده‌وامی هه‌بێت، ئه‌وه‌ ده‌چێته‌ بواری جێبه‌جێ كردنه‌وه‌.

به‌ڵام دورخستنه‌وه‌ی ئه‌سه‌د ده‌بێته‌ هۆی دروستبوونی كێشه‌و ناكۆكی له‌ نێوان ڕوسیا و ئێراندا، چونكه‌ ئه‌سه‌د به‌ پردی په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌و دوو وڵاته‌ داده‌نرێت، بۆیه‌ پێویسته‌ ڕوسیا كه‌سێك دیاری بكاتن كه‌ ڕه‌زامه‌ندی ئێرانیشی له‌سه‌ر بێت.