چۆن کوده‌تایه‌کی سه‌ربازی سه‌رکه‌وتوو ئه‌نجام ده‌درێت؟

چۆن کوده‌تایه‌کی سه‌ربازی سه‌رکه‌وتوو ئه‌نجام ده‌درێت؟

624 خوێندراوەتەوە

کارۆ کاوە

کوده‌تا سه‌ربازییه‌کان، به‌شێکی دانه‌بڕاون له‌ مێژووی نوێی ناوچه‌که‌مان، لێره‌دا به‌ کورتی ڕوونی ده‌که‌مه‌وه‌، که‌چۆن له‌ناوه‌ی چه‌ند کاتژمێرێکی که‌مدا، ژماره‌یه‌کی که‌م له‌ ئه‌فسه‌ر و سه‌رباز، کۆنتڕۆڵی جومگه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی ده‌وڵه‌ت ده‌که‌ن.

 

به‌رچاوڕوونیه‌کی خێرا:

-کوده‌تای سه‌ربازی، پێویستی به‌ ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ کوده‌تاچی نیه‌، به‌ڵکو پێویستی به‌ژماریه‌کی دیاریکراو له‌ ئه‌فسه‌ران هه‌یه‌ که‌ فه‌رمانده‌یی چه‌ند سه‌د سه‌ربازێک ده‌که‌ن.

-له‌زۆرینه‌ی ده‌وڵه‌تانی جیهانی سێهه‌م، پۆست و پله‌کانی ده‌وڵه‌ت ڕه‌مزین نه‌وه‌ک واقعی، بۆ نموونه‌ پۆستی سه‌رۆکوه‌زیران، له‌ زۆرینه‌ی وڵاتانی جیهانی سێهه‌م پۆستێکی ڕه‌مزی بێده‌سه‌ڵاته‌ و وه‌کو کارمه‌ندێک له‌ژێر فه‌رمانی سه‌رۆک/مه‌لیک، کارده‌کات، به‌ ئامانجگرتنی ئه‌م خاوه‌ن ئه‌م پۆسته‌ ڕه‌مزیانه‌ له‌کاتی کوده‌تاکه‌دا، تووشی هه‌ڵه‌ی کوشنده‌ و ستراتیژیت ده‌کات.

-حکومه‌تی شاراوه‌، له‌که‌سانی شاراوه‌ی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات و نزیک له‌ سه‌رۆک پێکدێن، ئه‌م که‌سانه‌ مه‌ترسی جدین له‌سه‌ر کوده‌تاکه‌، بۆیه‌ پێویسته له‌کاتی کوده‌تاکه‌دا ده‌ستگیربکرێن.

-پایته‌خت، زۆر جار پایته‌ختی وڵات ته‌نها مه‌رکه‌زێکی ڕه‌مزیه‌، نه‌وه‌ک فعلی، کۆنتڕۆڵکردنی ئه‌م جۆره‌ پایته‌ختانه‌ مانای کۆنتڕۆڵکردنی ده‌سه‌ڵات ناگه‌یه‌نێ، ده‌بێت کۆنتڕۆڵی پایته‌ختی فعلی وڵات بکرێت.

-کوده‌تا له‌کاتی ئه‌نجامدانی پێویستی به‌ پاڵپشتی جه‌ماوه‌ری نیه‌، چونکه‌ زه‌ره‌ری پێده‌گه‌یه‌نێت له‌وه‌ی که‌ فکر و ئیتجای سیاسی کوده‌تاکه‌ ده‌رده‌خات، به‌مه‌ش ده‌توانرێت وه‌کو کارتێک له‌ لایه‌ن نه‌یارانی سیاسی کوده‌تاکه‌وه‌ له‌دژی کوده‌تاچیه‌کان به‌کاربێت، پاڵپشتی جه‌ماوه‌ری له‌پاش سه‌رکه‌وتنی کوده‌تا ڕۆڵی گرنگی خۆی ده‌بینێت.

-له‌ وڵاتانی دیکتاتۆری، کوده‌تا زۆر ئاسانتره‌ له‌چاو وڵاتانی دیموکراتی، چونکه‌ له‌وه‌ی یه‌که‌مدا ده‌سه‌ڵات و هێز له‌ مه‌رکه‌زدا چڕکراوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام له‌ دووهه‌مدا، ده‌سه‌ڵات و هێز به‌سه‌ر چه‌ندین سێکته‌ر و لایه‌نی په‌یوه‌ست دابه‌شکراوه‌، به‌مه‌ش ئه‌گه‌ری سه‌رکه‌وتنی کوده‌تا زۆر که‌مده‌کاته‌وه‌.

-له‌وڵاتانی مه‌رکه‌زی کوده‌تا ئاسانتره‌ وه‌ک له‌وڵاتانی فیدڕاڵی و کۆنفیدڕاڵی.

-ڕێکه‌وتنی نهێنی کوده‌تاچییه‌کان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تانی ئیقلیمی و دراوسێكانيان و لێکتێگه‌یشتنی پێشوه‌خته‌.

-نه‌بوون یاخود لاوازی ده‌سه‌ڵاتی ده‌ستووری له‌ وڵاتدا.

کوده‌تا له‌نێوان ئه‌فسه‌ره‌ پله‌ بچووک و گه‌وره‌کان:

به‌پێی زۆرینه‌ی توێژینه‌وه‌کان، ئه‌فسه‌ره‌ پله‌ بچووکه‌کان، کوده‌تاده‌که‌ن له‌به‌ر هۆکاری گۆڕانکاری،شۆڕش،ئایدۆلۆجیا.

به‌ڵام گه‌وره‌ ئه‌فسه‌ره‌کان کوده‌تاده‌که‌ن له‌به‌ر هۆکاری تایبه‌تی، به‌رژه‌وه‌ندی.

ئه‌م جیاوازیه‌ش له‌به‌ر ئه‌م هۆکارانه‌ی خواره‌وه‌یه‌:

-ئه‌فسه‌ره‌ پله‌ بچووکه‌کان جارێ نه‌تواونه‌ته‌وه‌ له‌ناو دامه‌زراوه‌کانی حوکمدا، زۆر سوودیان له‌ پله‌ و پێگه‌کانی خۆیان نه‌دیووه‌، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ی ئه‌فسه‌ره‌ پله‌ گه‌وره‌کان.

٢-زۆرینه‌ی جار ئه‌فسه‌ره‌ پله‌ بچووکه‌کان له‌ وڵاتانی جیهانی سێهه‌مدا، به‌شێوه‌یه‌کی زۆرباش فێرکراون و خاوه‌ن هزرێکی قوڵی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تین له‌چاو ئه‌فسه‌ره‌ پله‌ گه‌وره‌کان.

٣-هۆکاری ته‌مه‌ن، ئه‌فسه‌ره‌ پله‌ بچووکه‌کان خوێن گه‌رمتر و خاوه‌ن وزه‌ی زیاتر له‌چاو ئه‌فسه‌ره‌ پله‌ گه‌وره‌کان.

 جۆره‌کانی کوده‌تای سه‌ربازی:

١- کوده‌تایه‌کی ته‌واو سه‌ربازی
٢-کوده‌تایه‌کی (سه‌ربازی_سیاسی)

پۆله‌کانی ئه‌فسه‌ره‌ کوده‌تاچییه‌کان:

١-ئه‌و ئه‌فسه‌رانه‌ی که‌ خاوه‌ن توانا و لێهاتووین له‌ سه‌رکردایه‌تیدا، هه‌روه‌ها خاوه‌ن کاریگه‌رین به‌سه‌ر یه‌که‌ و سه‌ربازه‌کانیانه‌وه‌.

٢-سه‌ربازه‌ ته‌کنیکیه‌کان که‌ خاوه‌ن شاره‌زای زۆر له‌ ته‌کنیکی فڕۆکه‌وانی و زرێپۆش و گه‌یاندن....هتد.

 

سێ هۆکاری کاریگه‌ر که‌ ده‌توانی ئه‌فسه‌ره‌کان ڕابکێشێته‌ ناو ڕێزی کوده‌تاچیه‌کانه‌وه‌:

١-دیدگای سیاسی
٢-دیدگای کۆمه‌ڵایه‌تی
٣-تێڕوانینی له‌سه‌ر فه‌رمانده‌ و ده‌سه‌ڵاتدارانی وڵات.

پلانی کوده‌تا بۆ ده‌ستگیرکردنی فه‌رمانده‌ باڵاکانی وڵات:

کوده‌تاچییه‌کان ده‌بێت پله‌به‌ندی فه‌رمی و واقعی حوکمڕانی و ده‌سه‌ڵات لێکدی جیابکه‌نه‌وه‌، ناکرێت تۆ هه‌موو هێزی کوده‌تاکه‌ بۆ ده‌ستگیرکردنی فه‌رمانده‌ی سوپا و ئه‌رکان ته‌رخان بکه‌یت، له‌کاتێدا فه‌رمانده‌ی ڕاسته‌قینه‌ی سوپا سه‌رۆکی وڵات-بێت.

پێویست ناکات سه‌ره‌تا هه‌موو سه‌رکرده‌ و ده‌سه‌ڵاتدارانی وڵات ده‌ستگیربکه‌ن، چونکه‌ کوده‌تاچییه‌کان کات و توانای زۆریان له‌به‌رده‌مدانیه‌، ئه‌وه‌ی پێویسته‌ له‌سه‌ریان سه‌رۆک/مه‌لیک، و که‌سانی نێو حکومه‌تی شاراوه‌ و خاوه‌ن پۆسته‌ سیادییه‌کان ده‌ستگیربکه‌ن، ئه‌وانی دیکه‌ له‌پاش سه‌رکه‌وتنی کوده‌تا ده‌ستگیربکرێن.

له‌گه‌ڵ که‌سایه‌تیه‌ کاریگه‌ر و کارزمییه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی بازنه‌ی ده‌سه‌ڵات، که‌ خاوه‌ن پێگه‌ی به‌هێز و کاریگه‌رن و ده‌توانن ببنه‌ مه‌ترسی بۆسه‌ر کوده‌تاکه‌، ئه‌م جۆره‌ که‌سانه‌ ڕه‌نگه‌ سه‌رۆکی حزبێکی سیاسی یاخود پێگه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی و دینی بێت، که‌ خاوه‌ن هێز میلیشیای خۆیان بن، پێویسته‌ زوو ئه‌م که‌سانه‌ ده‌ستگیربکرێن، چونکه‌ مار به‌بێ سه‌ر هیچی پێناکرێت.

 

کۆنتڕۆڵکردنی ڕاگه‌یاندن و هۆکاره‌کانی په‌یوه‌ندی له‌ وڵاتدا:

به‌بێ ڕاگه‌یاندن و ڕاگرتنی هۆکاره‌کانی په‌یوه‌ندی، کوده‌تا سه‌رکه‌وتوونابێت، پێویسته‌ زوو کوده‌تاچییه‌کان په‌یوه‌ندی نێوان سه‌رانی ده‌سه‌ڵات و ده‌زگا ئه‌منیه‌کان ببڕن، سه‌رانی کوده‌تا ده‌شبێ ئه‌وه‌ بزانن، که‌هه‌ندێ له‌ ده‌زگا و که‌سایه‌تیه‌کانی وڵات، هۆکاری دیکه‌ی په‌یوه‌ندییان هه‌یه‌ له‌ڕێگه‌ی مانگی ده‌ستکرده‌وه‌.

داخستنی پایته‌خت:

ده‌بێت هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ ده‌ستگیربکرێن که‌ سه‌ڵاحیه‌تی بانگهێشتی یه‌که‌کانی سوپایان هه‌یه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی پایته‌خت و بۆناو پایته‌خت.

داخستنی ده‌روازه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی پایته‌خت و کۆنتڕۆڵکردنی فڕۆکه‌خانه‌ی پایته‌خت، داخستنی فڕۆکه‌خانه‌ زۆر ئاسانه‌، ئه‌وه‌ی پێویسته‌ بکرێت، جێگیرکردنی چه‌ند یه‌که‌یه‌کی سوپایه‌ له‌ شوێنه‌ ستراتیژییه‌کانی فڕۆکه‌خانه‌ له‌گه‌ڵ ڕاگرتنی چه‌ند سه‌یاره‌یه‌کی سوپا له‌سه‌ر ڕێڕه‌وه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی فڕۆکه‌خانه‌ و ته‌قاندنی چه‌ند فیشه‌کێکی ئاگادارکردنه‌وه‌ به‌ ئاسماندا.

کۆنتڕۆڵکردنی باره‌گا فه‌رمییه‌کانی ده‌وڵه‌ت:

کوده‌تای سه‌ربازی سه‌رکه‌وتوو په‌یوه‌سته‌ به‌ نمایشی سه‌رکه‌وتنه‌که‌ی، ئه‌وه‌ش له‌ڕێگه‌ی کۆنتڕۆڵکردنی باره‌گا فه‌رمییه‌ گرنگه‌کانی ده‌وڵه‌ته‌، وه‌کو باره‌گای سه‌رۆکایه‌تی، وه‌زاره‌ته‌ سیادیه‌کان، سه‌رۆکایه‌تی ئه‌رکان، سه‌رۆکایه‌تی پۆلیس و ئه‌من، باره‌گای ڕاگه‌یاندن و ته‌له‌فزیۆنی ڕه‌سمی ده‌وڵه‌ت، له‌گه‌ڵ باره‌گا ڕه‌مزییه‌ گرنگه‌کان وه‌کو باره‌گای حزبی ده‌سه‌ڵاتدار،
بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش کوده‌تاچییه‌کان پێویستیان به‌ هێزی پاڵپشتی زرێپۆش ده‌بێت بۆ شکاندنی به‌ربه‌سته‌ پۆڵاینه‌کانی ئه‌م باره‌گایانه‌.

گرنگی کات و خێرایی له‌ کوده‌تادا:

له‌کاتی کوده‌تادا، چاره‌سه‌ری ناوه‌ندی بوونی نیه‌، ده‌بێت هه‌موو هێزه‌که‌ت به‌کاربێنی، یان سه‌رکه‌وتووده‌بێت یان ده‌کوژرێیت، کوده‌تا وه‌کو جه‌نگ نیه‌ به‌شێک له‌ هێزه‌که‌ت بوه‌ستێنی وه‌کو تاکتیک و ستراتیژی جه‌نگ، چونکه‌ ئه‌مه‌ هه‌ڵه‌یه‌کی کوشنده‌یه‌.