ئه‌مریكا چی لە کازمی و حکومەتەکەی دەوێت؟

ئه‌مریكا چی لە کازمی و حکومەتەکەی دەوێت؟

459 خوێندراوەتەوە

له‌ یه‌كی حوزه‌یرانی 2020دا، ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاو عیراق وتوێژێكی ستراتیژی ده‌ست پێده‌كه‌ن، كه‌ به‌ دواین چانس داده‌نرێت بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ هه‌ڵپه‌سێرداوه‌كانی نێوان هه‌ردوولایان، له‌ناویاندا مانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ عیراقدا.

ئایا ئیداره‌كه‌ی سه‌رۆك ترامپ هه‌ڵوێستێكی توندی دژی حكومه‌ته‌ نوێیه‌كه‌ی عیراق ده‌بێت، به‌وه‌ی له‌ ڕێگای فشاری ئابووری و سیاسی و ئه‌منیه‌وه‌ عیراق ناچار بكات ڕووبه‌ڕووی ده‌ستوه‌ردانه‌كانی ئێران ببێته‌وه‌، یان واشنتن هێمنتر ده‌بێت له‌گه‌ڵ حكومه‌ته‌كه‌ی كازمی كه‌ له‌ كابینه‌كانی پێشووتر ڕه‌زامه‌ندی زیاتری له‌سه‌ره‌، ئایا ده‌كرێت عیراق له‌ نێوان واشنتن و تاراندا بێ لایه‌ن بمێنێته‌وه‌؟

پێداچوونه‌وه‌ به‌ په‌یوه‌ندییه‌كاندا دوا كه‌وتووه‌

زۆرێك له‌ سیاسه‌تمه‌دار و چاودێرانی سیاسی له‌ واشنتن پێیان وایه‌ پێداچوونه‌وه‌ به‌ په‌یوه‌ندییه‌كان له‌گه‌ڵ عیراق دواكه‌وتووه‌، ده‌بوو زووتر هه‌ندێك كار له‌گه‌ڵ عیراق یه‌كلایی بكرایه‌ته‌وه‌، ڕێكه‌وتنی ستراتیژی و مانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ عیراق زیاتر له‌ ده‌یه‌یه‌كه‌ ئه‌نجامدراوه‌ و پێویستی به‌ پێداچوونه‌وه‌ هه‌یه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی ئه‌نجامدانی وتوێژی ستراتیژی لای ئه‌مریكیه‌كان به‌كارێكی پێویست ده‌زانرێت، وا دیاره‌ واشنتن چیتر ئارامی نه‌ماوه‌ له‌ هه‌ڵوێسته‌كانی عیراق، به‌تایبه‌ت ئیداره‌ی ئه‌مریكا وایده‌بینێت كه‌ حكومه‌ته‌كانی ڕابردوو نه‌یانتوانیوه‌ داواكانی ئه‌مریكا له‌ پاراستنی سه‌روه‌ری عیراق جێبه‌جێ بكه‌ن و ڕێگا له‌ ده‌ستوه‌ردانه‌كانی ئێران بگرن، كه‌ مه‌ترسی له‌سه‌ر هێزه‌كانی ئه‌مریكا دروست كردووه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی حكومه‌ته‌كه‌ی كازمی هیوایه‌كی به‌ ئه‌مریكیه‌كان داوه‌، كه‌ گۆڕانكاری له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكاو عیراقدا بكات،چونكه‌ كازمی كه‌سایه‌تیه‌كی لیبرالی و چالاكوانی مافه‌كانی مرۆڤ بووه‌، پێش ئه‌وه‌ی ببێته‌ سه‌رۆكی ده‌زگای هه‌واڵگری، هه‌روه‌ها له‌كاتی ئه‌نجامدانی كاره‌كانیشیدا به‌ پیشه‌یی كاری ده‌كرد و ڕێزی له‌ سه‌روه‌ری یاسا ده‌گرت.


هۆكاره‌كانی گه‌شبینی ئه‌مریكا

ئه‌وه‌ی باسمان كرد به‌ ته‌نها به‌س نیه‌ بۆ گه‌شبینی ئه‌مریكا به‌ حكومه‌تی نوێی عیراق، به‌ڵ:و حكومه‌ته‌كه‌ی كازمی تا ڕاده‌یه‌كی زۆر به‌ حكومه‌تی ئاواته‌كان داده‌نێن، چونكه‌ وه‌زیری به‌رگری پێشتر فه‌رمانده‌ی هێزی وشكانی بووه‌، وه‌زیری ناوخۆ سه‌رۆكی ئه‌ركانی سوپا بووه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی د. به‌رهه‌م ساڵح سه‌رۆك كۆماری عیراق پیاوێكی لیبراڵیه‌ و ماوه‌یه‌كی زۆر له‌ واشنتن ژیاوه‌، له‌به‌ر ئه‌م هۆكارانه‌ ئیداره‌كه‌ی ترامپ به‌ گه‌رمی پێشوازی له‌ حكومه‌تی نوێی عیراق كرد و سه‌رۆكی ئه‌مریكاش به‌ ته‌له‌فۆن په‌یوه‌ندی به‌سه‌رۆك وه‌زیرانه‌وه‌ كرد، له‌و په‌یوه‌ندیه‌دا ویستی واشنتنی بۆ هاوكاری ئابوری بۆ عیراق ده‌ربڕی، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ عیراق له‌ ئێستادا به‌ ده‌ست قه‌یرانی داراییه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت، كه‌ به‌هۆی دابه‌زینی نرخی نه‌وته‌وه‌ سه‌ری هه‌ڵداوه‌، چونكه‌ داهاتی عیراق له‌ سه‌ده‌ 90ی به‌هۆی فرۆشتنی نه‌وته‌وه‌یه‌.

،،

هه‌ر ئه‌وه‌ ئاماژه‌ی ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ ئه‌مریكا خۆشحاڵه‌ به‌ ده‌ستبه‌كاربوونی حكومه‌تی نوێ، به‌ڵكو وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا دوای دیاری كردنی مسته‌فا كازمی له‌ به‌یانمایه‌كدا ڕایگه‌یاند عیراق بۆ ماوه‌ی 120 ڕۆژی دیكه‌ به‌خشراوه‌ و ده‌توانێت غاز و كاره‌با له‌ ئێرانه‌وه‌ هاورده‌ بكات ، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ پێشتر بۆ ماوه‌ی 30 ڕۆژ ئه‌م ڕێگا پێدان و به‌خشینه‌ی نوێ ده‌كرده‌وه‌.


به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌م پێشوازی و گه‌شبینیه‌دا، حكومه‌ته‌كه‌ی كازمی ڕووبه‌ڕووی ته‌حه‌دای قورس ده‌بێته‌وه‌، كه‌ خۆی له‌ بێ متمانه‌یی هاوڵاتیان به‌ نوخبه‌ی سیاسی ده‌بینێته‌وه‌، هه‌روه‌ها پێویسته‌ هاوسه‌نگی ڕابگرێت له‌ نێوان ده‌ركردنی هێزه‌كانی ئه‌مریكا كه‌ هه‌ندێك لایه‌ن داوای ده‌كه‌ن له‌گه‌ڵ مانه‌وه‌ی هاوكاری دارایی ئه‌مریكا بۆ به‌غداد، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی ته‌حه‌دای چاكسازی و هه‌ڵبژادنیش ڕووبه‌ڕووی ده‌بێته‌وه‌، چونكه‌ چاكسازی ڕاسته‌قینه‌ پێویستی به‌ ڕه‌زامه‌ندی هێزه‌كانی ناو ده‌سه‌ڵات و ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات هه‌یه‌، كه‌ له‌وه‌یه‌ زه‌ره‌رمه‌ندی چاكسازیه‌كان بن.


ئارامگرتنی ئه‌مریكا كۆتایی هات

مایكڵ ڕۆبن، توێژه‌ر له‌ په‌یمانگای ئه‌مریكان ئینتربرایز له‌ واشنتن ده‌ڵێت:" ئارامی عیراق په‌یوه‌سته‌ به‌ سه‌ركه‌وتنی كازمی له‌ مامه‌ڵه‌ كردنی له‌گه‌ڵ ئه‌و ته‌حه‌دایانه‌ سه‌ره‌وه‌، پێش ئه‌وه‌ی ئه‌مریكا عه‌ره‌بانه‌ی قوڵپ بكاته‌وه‌، جا له‌ كاتی وتوێژی ستراتیژی بێت یان دوای وتوێژه‌كه‌، چونكه‌ ئه‌مریكا ناتوانێت چیدیكه‌ ئارام بگرێت، ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا بڕی 25 ملیار دۆلاری له‌ مه‌شقپێكردنی سوپای عیراقدا خه‌رج كردووه‌، له‌ كاتێكدا پرسیار له‌ سه‌رۆك ترامپ ده‌كرێت، تا كه‌ی ئه‌م مه‌شق پێكردنه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت، ئه‌گه‌ر سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ستبهێنێت، یان چی پنتاگۆن بێزار ده‌كات، ئه‌گه‌ر له‌ مه‌شقپێكردنه‌كاندا سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون".
پێشتر سه‌رۆكی ئه‌مریكا ویستی خۆی بۆ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی له‌ عیراق نیشاندا، ڕایگه‌یاند ئه‌مریكا 6 ترلیۆن دۆلاری له‌ جه‌نگه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا خه‌رج كردووه‌، باشتره‌ ئه‌و پاره‌یه‌ له‌ وه‌به‌رهێنانی ناوخۆیدا خه‌رج بكه‌ین.

ترس له‌ ئه‌نجامی پێچه‌وانه‌

له‌ كاتێكدا باس له‌وه‌ ده‌كرێت،كه‌ ئه‌مریكا ورده‌ ورده‌ ئارامی نامێنێت، چاودێران هۆشداری ده‌ده‌ن كه‌ واز هێنان و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ عیراق ئه‌نجامی پێچه‌وانه‌ی ده‌بێت، ته‌نها بۆ عیراق نا، به‌ڵكو بۆ به‌رژه‌وه‌ندیه‌ ستراتیژیه‌كانی ئه‌مریكاش زیانی ده‌بێت،چونكه‌ باشترین به‌گریكار له‌ دژی ده‌ستوه‌ردانه‌كانی ئێران خودی عیراق خۆیه‌تی، بۆیه‌ ڕۆبن وایده‌بینێت بنكه‌كانی ئه‌مریكا یه‌كێك ده‌بێت له‌ وتوێژه‌كانی نێوان ئه‌مریكا و عیراق، به‌ڵام كۆكردنه‌وه‌ی هه‌موو هێزه‌كان له‌ هه‌رێمی كوردستان وه‌ك هه‌ندێك شاره‌زا پێشبینی ده‌كه‌ن هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌، له‌ ڕووی لۆجستیه‌وه‌ ده‌بێته‌ كابوس،چونكه‌ پنتاگۆن له‌م كاته‌دا ناچار ده‌بێت پشت به‌ ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان سه‌رۆك كۆماری توركیا ببه‌ستێت، ئه‌ویش سه‌رۆكێكه‌ كه‌ هه‌ڵوێسته‌كانی زوو زوو گۆڕانكاری به‌سه‌ردا دێت و له‌گه‌ڵیدا توشی كێشه‌ ده‌بنه‌وه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ ته‌سلیم كردنی به‌غداد به‌ تاران ده‌بێته‌ مایه‌ی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ و بێ بایه‌خكردنی سه‌ركه‌وتنه‌كان.
ئه‌مریكا بۆ پاڵپشتی دارایی مه‌رجی قورسی بۆ عیراق داناوه‌، كه‌ گرنگترینیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پێویسته‌ كۆتایی به‌ ده‌ستوه‌ردانه‌كانی ئێران بهێنێت،بۆیه‌ عیراق رووبه‌ڕووی بژارده‌ی قورس ده‌بێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر سنورێك بۆ ده‌ستوه‌ردانه‌كانی ئێران داده‌نێت، ئیداره‌ی ترامپ بۆ ئه‌مساڵ بڕی 600 ملیۆن دۆلاری بۆ خه‌رجی فرۆكه‌ شه‌ڕكه‌ره‌كان و زانیاری هه‌واڵگری و گواستنه‌وه‌ی كه‌لوپه‌لی لۆجستی ته‌رخان كردووه‌، له‌گه‌ڵ مه‌شق به‌هێزه‌كانی عیراق و پڕ چه‌ك كردنیان بۆ ده‌ركردن و ڕه‌وادونانی داعش، هه‌روه‌ها ئیداره‌ی ترامپ بڕی 120 ملیۆن دۆلاری بۆ هاوكاری ئابوری عیراق و به‌رنامه‌كانی دیكه‌ی وه‌ك هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی لوغم داوا كردووه‌.

سزا چاوه‌ڕوانكراوه‌كان

له‌به‌ر ئه‌و هۆیانه‌ی سه‌ره‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌مریكا هاوكاری دارایی پێشكه‌ش به‌ عیراق نه‌كات، ئه‌وا ئابوری ئه‌و وڵاته‌ داده‌ڕمێت، به‌تایبه‌ت له‌ دۆخێكی وه‌ك ئێستادا كه‌ عیراق به‌هۆی دابه‌زینی نرخی نه‌وته‌وه‌ توشی كورتهێنانێكی زۆر بۆته‌وه‌، چونكه‌ له‌ سه‌دا 90ی داهاتی عیراق له‌ نه‌وته‌وه‌ دێت.
ئه‌مریكا له‌وه‌یه‌ په‌نا بۆ سه‌پاندنی سزا به‌سه‌ر عیراقدا به‌رێت،ئه‌گه‌ر داواكانی جێبه‌جێ ناكات، له‌وانه‌ ڕێگری له‌ فرۆشتنی نه‌وت له‌گه‌ڵ ئێراندا.
هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر نفوزی ئێران له‌ عیراق زیاتر بوو، ئه‌وا ئه‌مریكا سزای زیاتر به‌سه‌ر عیراقدا ده‌سه‌پێنێت، وه‌ك قه‌ده‌غه‌ی گه‌شت كردن و بلۆك كردنی پاره‌ی گه‌وره‌ به‌رپرسان و به‌ ئامانجگرتنی فه‌رمانده‌كانی حه‌شدی شه‌عبی، ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ش سودی نه‌بوو، ئه‌وا ئه‌مریكا هاوشێوه‌ی ئێران ڕێگا له‌ فرۆشتنی نه‌وتی عیراق ده‌گرێت، ئه‌م وتوێژ و مه‌رج و ئه‌گه‌ری سه‌پاندنی سزا هه‌موویان له‌سه‌ر مێزی گفتوگۆ باس ده‌كرێن.


گواستنه‌وه‌ی هێزه‌كان بۆ كوردستان

بۆ پاڵپشتی هه‌ڵوێستی ئه‌مریكا،ڕاپۆرته‌كه‌ باس له‌وه‌ ده‌كات، كه‌ پێویسته‌ پلانێكی به‌په‌له‌ دابنرێت، ئه‌ویش بریتی یه‌ له‌ كۆكردنه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا و گواستنه‌وه‌یان بۆ شوێنێكی ئارامتر كه‌ كوردستانی عیراقه‌ و تا ڕاده‌یه‌ك نیمچه‌ سه‌ربه‌خۆیه‌، به‌ پێچه‌وانه‌ی نوخه‌ی سیاسی عیراقه‌وه‌، سه‌ركردایه‌تی كوردستان و حكومه‌تی كوردی پشتگیری له‌ مانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا ده‌كه‌ن.
ئه‌مریكا به‌ مانه‌وه‌ی له‌ كوردستان ده‌توانێت به‌ باشی به‌ كاره‌كانی خۆی هه‌ستێت، له‌لایه‌ك ئاگاداری جموجۆڵه‌كانی داعش بێت و كاره‌كانیش له‌ سوریا ئه‌نجامبدات،هه‌روه‌ها كه‌مكردنه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكاش، ڕێگا به‌ پنتاگۆن ده‌دات به‌ باشتر ڕووبه‌ڕووی مه‌ترسیه‌كانی ئێران و هێرشی گروپه‌كانی ببێته‌وه‌.
ئه‌مریكا ده‌توانێت به‌ واقعیانه‌ و دوور له‌ سه‌پاندنی سزا به‌سه‌ر عیراقدا هه‌نگاو بنێت، داوا له‌ عیراق بكات سه‌روه‌ری خۆی بپارێزێت، به‌مه‌ش ڕێگا له‌ گه‌وره‌ترین مه‌ترسی له‌سه‌ر خۆی ده‌گرێت كه‌ نفوزی ئێران و هێرشی میلیشیاكانه‌، هه‌روه‌ها داوا له‌ عیراق بكات كۆتایی به‌ توندوتیژیه‌كانی دژ به‌ خۆپیشانده‌ران بهێنێت و ده‌زگا سه‌ركوتكه‌ره‌كان لێپێچینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا بكرێت.
هه‌موو ئه‌م پرس و مه‌له‌فانه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌فته‌ی داهاتوو باس ده‌كرێن، له‌وه‌یه‌ په‌ڕه‌یه‌كی نوێ له‌ نێوان عیراق و ئه‌مریكا هه‌ڵبدرێته‌وه‌، یان په‌یوه‌ندیه‌كان به‌ره‌و باشی ده‌ڕۆن وه‌ك چاوه‌ڕوان ده‌كرێت، یان ئه‌وه‌ته‌ عیراق ده‌بێت خۆی بۆ سزای چاوه‌ڕوانكراوی ئه‌مریكا ئاماده‌ بكات، یان عیراق ئه‌مریكا پاشان ئێران ڕازی بكات كه‌ بێ لایه‌ن بمێنێته‌وه‌ و ئه‌و دوو وڵاته‌ش كۆتایی به‌ ململانێكانیان له‌ناو خاكه‌كه‌یدا بهێنن.