ڕێکەتننامە نەوتییەکە، ڕۆژئاوای کوردستان بەرەو کوێ دەبات؟

ڕێکەتننامە نەوتییەکە، ڕۆژئاوای کوردستان بەرەو کوێ دەبات؟

550 خوێندراوەتەوە

لیندزی گراهام سیناتۆری كۆمارییەكانی ئاشكرای كرد، كە كۆمپانیای " دەلتا كرێسینت ئینێرجی" ئەمریكی ڕێكەوتننامەیەكی نەوتی لەگەڵ ئیدارەی خۆسەر لە ڕۆژئاوای كوردستان ئیمزا كردووە، كە ئامانج لێی گەشەپێدان و زیاكردنی بەرهەمی كێڵگە نەوتیەكانی ئەو ناوچەیە.


ئەم ڕێكەوتنامە پاڵپشتیەكی بەهێزی ئابوری و سیاسی بۆ ڕۆژئاوا دابین دەكات، هەر وەك مەزڵوم كۆبانێ فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات دەڵێت:" ئەمە باشترین ڕێگایە بۆ هاوكاری كردنی گشت لایەكی ناوچەكە"، هەروەها مایك پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا پشتگیری لە ڕێكەوتنامەكە دەكات و دەڵێت:" ڕێكەوتننامەكە كاتێكی زیاتری ویست، وەك ئەوەی چاوەڕوانمان دەكرد، ئێستا لە بواری جێبەجێ كردندایە".


ئەم ڕێكەوتننامەیە، ئەگەر بە شێوەیەكی دروست مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت و بەدەردی ڕێكەوتننامەكانی باشور نەبرێت، ئەوا لە چەندین ڕووەوە كاریگەرییەكی باشی لەسەر ڕۆژئاوای كوردستان دەبێت:

جیاكردنەوەی ڕۆژئاوا لە ناوچەكانی دیكەی سوریا:

لە ماوەكانی ڕابردوودا هەندێك لە كۆمپانیا ئەمریكیەكان ، ویستویانە بۆ بەرهەمهێنانی نەوت لە كێڵگە نەوتییەكانی دێرەزۆر ڕێكەوتننامەی نەوتی لەگەڵ ئیدارەی خۆسەر واژۆ بكەن، پێشتریش هەمان هەوڵیان بۆ ناوچەی جەزیرە داوە، بەڵام یاسایەكی ئەمریكی ڕێگای لەو ڕێكەوتنانە گرتبوو.

،،

یاساكەی ئەمریكا بریتی یە لە سەپاندنی سزا بەسەر نەوتی سوریادا، بەشێوەیەك كە ڕێگە بەهیچ كۆمپانیایەك نادات مامەڵەو بەرهەمهێنان لەنەوتی سوریادا بكات، ئەم یاسایە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 2012 لەسەردەمی ئیدارەكەی باراك ئۆباما،هەرچەندە ئەم كۆمپانیایانە هەوڵیان داوە، كە سزا سەپێندراوەكانی ئەمریكا بەسەر نەوتی سوریادا ئەوان نەگرێتەوە، بەڵام سودی نەبووە، تا ئەو كاتەی دۆناڵد ترامپ سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا لە ڕۆژی 6ی ئۆكتۆبەری ساڵی ڕابردوو بڕیارێكی دەركرد و بەجۆرێك لە جۆرەكان ئەم سزایەی لەسەر نەوتی ڕۆژئاوا هەڵگرت.


ترامپ بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكای لە سوریا دەركرد، بەڵام بۆ پاراستنی بیرە نەوتەكان هێزێكی هێشتەوە، بۆ ئەوەی داعش و ڕژێمی سوریا و ڕوسیا دەستیان بەو بیرە نەوتانە نەگات ، ئەمریكا بە هەماهەنگی هێزەكانی سوریای دیموكرات وەبەرهێنانیان تێدا بكەن،ئەم بڕیارە سزاكانی لەسەر كەرتی نەوتی ڕۆژئاوا هەڵگرت و بەهۆیەوە چەندین كۆمپانیای ئامادەیان بۆ ڕێكەوتن لەگەڵ هێزەكانی سوریای دیموكرات دەربڕی، كە لە دواجاردا ڕێكەوتنامەكە بۆ كۆمپانیای " دەلتا كریسنت ئینێرجی"دەرچوو.


ئەوەی لێرەدا گرنگە، ئەوەیە كە واژۆكردنی ئەم ڕێكەوتننامەیە، واتەی جیاكردنەوەی هەرێمی ڕۆژئاوایە لە ناوچەكانی دیكەی سوریا، كە دەتوانرێت وەبەرهێنانی تێدا بكرێت و هیچ ڕێگرییەكی یاسایی بۆ دروست نەبێت، هەروەها بە واتای ئەوەیە كە " یاسای قەیسەر" بەسەر ڕۆژئاوادا وەك خۆی جێبەجێ ناكرێت، كە بە شێوەیەكی توند بەسەر كەرتی نەوت و غازی سوریادا سەپێندراوە،بۆیە ئەم ڕێكەوتننامەیە دەرفەتێكی باش بە ڕۆژئاوا دەدات، كە كاریگەرییە نەرێنەكانی یاسای قەیسەر كەم بكاتەوە، هەروەها نزیكە دەرگا بۆ كۆمپانیاكانی دیكەش واڵا بكات بۆ ئەوەی بێنە ڕۆژئاوا و ڕێكەوتننامە لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر واژۆ بكەن.


ئابوری ڕۆژئاوا دەبوژێنێتەوە:

ئەم ڕێكەوتنامەیە دەرفەتێكی باش بە ڕۆژئاوا دەدات، كە دوو ئامانجی خۆی لەڕووی ئابوورییەوە بەدەستبهێنێت، لەلایەك گەشە بە بیرە نەوتەكانی بدات و بەرهەمیان زیاد بكات، لەلایەكی دیكەشەوە ئابوری خۆی بەهۆی فرۆشی نەوتەوە بەهێز بكات.

،،

وەك لای هەمووان ئاشكرایە، جەنگی ناوخۆیی سوریا زیانێكی زۆری بە بیرە نەوتەكانی ئەو وڵاتە گەیاندووە، كە لە ڕووی دەرهێنان و پاڵاوتنەوە پێویستیان بە چاك كردنەوە و پێشخستن هەیە ، كە ئەمەش بە تەكنەلۆژیای پێشكەوتوو دەكرێت و لە توانای ڕۆژئاوادا نیە،هەر ئەمەشە وایكردووە، كە كەمتر لە توانای كێلگەكان نەوت دەربهێنرێت، بەشێوەیەك ئێستا سێ یەكی نەوت دەردەهێنرێت، بۆیە بە چاك كردنەوە و پێشخستنی بیرە نەوتەكان، دەتوانرێت داهات و بڕی نەوت دوو هێندە زیاد بكرێت.


لەڕووی ئابورییەوە، ئەم ڕێكەوتننامەیە دەبێتە دەرفەتێك بۆ زیاد كردنی داهاتی ڕۆژئاوا و بەكارهێنانەوەی لە چەندین بواردا،وەك پێدانی پارەیەكی زیاتر بە شەڕڤانان لە هێزەكانی سوریای دیموكرات،هەروەها بۆ باش كردنی ژێرخانی ئابووری ڕۆژئاوا و دووبارە بنیاتنانەوە دەتوانرێت سودێكی زۆری لێوەربگیرێت، ئەمە جگە لەوەی بۆ چەندین جۆر لە خزمەتگوزاری، پارەیەكی باش دەكەوێتە دەست بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر و دەستكراوەتری دەكات لە بەخشینی خزمەتگوزاری زیاتر بە ناوچەكانی ژێر دەستی خۆیان، كە لە ئەنجامدا بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی باش كردنی گوزەرانی خەڵكی، هەروەها زیانە ژینگەییەكانیش كەم دەبێتەوە، كە ئێستا بەهۆی خراپی ئامێرەكان و هەڕەمەكی دەرهێنانەوە زیانێكی زۆری بەركەوتووە.


لەڕووی سیاسیەوە:

ئابوری بەهێز و بوونی ڕێكەوتننامەی نێودەوڵەتی، هێزێكی زیاتر بە ڕۆژئاوای كوردستان دەبەخشێت، هەروەها دان پێدانان بە واقیعی ئەو ناوچەیە و مامەڵە كردن لەگەڵی دەكاتە ئەمری واقیع،ئەمە جگە لەوەی لەبەرامبەر ڕژێمەكەی ئەسەد بەهێزتری دەكات و دەتوانێت لە داهاتوودا بەهێزێكی زیاترەوە دانوستانی لەگەڵدا بكات، لەم كاتەشدا كە پشتگیریەكی نێودەوڵەتی بۆ ڕۆژئاوا دابین دەبێت و شادەماری ئابوری سوریاش لەلای ئەوان دەبێت، ئەوا نزیكە دیمەشق ئامادەبێت كۆمەڵێك ماف و ئیمتیازات بە ڕۆژئاوا بدات، كە ئێستا ئامادەی بەخشینی نیە.


ئەوەی ماوەتەوە بڵێن، ئەوەیە كە پێویستە ئەم ڕێكەتنامەیە بە شێوەیەكی دروست مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت و شەفاف و ڕوون بێت و بۆ خزمەتی گشتی بێت، ئەگەر نا هیچ سودێكی بۆ ئیدارەی خۆسەر و خەڵكەكەشی نابێت، وەك هەرێمی كوردستان نەك نابێتە هۆی خۆشگوزەرانی، بەڵكو دەبێتە مایەی دروست بوونی چەندین قەیرانی ئابوری و كێشەی سیاسی ، كە داهاتووی كێڵگە نەوتیەكان و خاوەندارییان نا ڕۆشن دەكات و دۆخێكی نەخوازراو دێنێتە كایەوە.

 

author photo

نوسەر و رۆژنامەنوس

 بروانامەی بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی عەرەبی