ئاماژەکانی جەنگێکی نوێ لە خۆرهەڵاتی ناوەراستدا

ئاماژەکانی جەنگێکی نوێ لە خۆرهەڵاتی ناوەراستدا

1497 خوێندراوەتەوە

 لەئێستادا  كۆمەڵێك هۆكار دەركەوتوە كە ئاماژەو نیشانەیەكە  بۆ هەڵگیرسانی جەنگێكی نوێ لە چەند مانگی داهاتوودا، ئاماژەكان  خۆی لە چەند خاڵێك دەبینێتەوە كە گرنگترینیان ئەوەیە  ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل پێكەوە هێرش دەكەنە سەر ( حزب الله) لە لوبنان یان هێرشدەكەنە سەر توانا سەربازییەكانی ئێران لە سوریادا، هاوكات  نیشانەیەكی تر ئەوەیە كە ئێستا  لە ناوخۆی ئەمریكادا پشتگیری لە بۆچونی كیسنجەر دەكرێت بۆ گەڕانەوەی هاوسەنگی و بوونی نفوزی ئەمریكی ، دانانی ( مایك پۆمپیۆ) بە وەزیری دەرەوە كە خاوەنی بیرۆكەی دەستوەردانی سەربازیە و لە ڕێگە چارەی دیپلۆماسی بە باشتری دەزانێت  نیشانەیەكی تری ئەم جەنگە نوێیەیە.

 لەلایەكی ترەوە ئاشكرا كردنی دانوستان لەگەڵ كۆریای باكور؛ بۆ هێمن كردنەوەی بەرەیەك و كاركردن بۆ بەرەیەكی تر ، هەروەها  پێكهێنانی لیژنەیەكی باڵای(  ئەمریكی – كەنداو) بۆ دژایەتی كردنی ئێران كۆمەڵە ئاماژەیەكی تری خۆ ئامادە كردنە بۆ ئەم جەنگە نوێیە.

 لەسەر ئاستی ئیسرائیل كار لەسەر سێ لایەن كراوە كە یەكەمیان ڕاهێنانی سەربازیە و دووەمیان بەرپەرچدانەوەی موشەك و رۆكێتەكان و سێیەمیشیان تاوتوێ كردنی جەنگێكی هەمەلایەنە، ئەمە سەرەرای ئەوەی كە ئیسرائیل داوای لە كۆنگرێس كردووە بە چەكی پێشكەوتوی  زیاتر پڕ چەكی بكات.

لەسەر ئاستی روسیا، ئەوە جوڵەیەكی روسی هەیە بۆ گواستەوەی سەكۆی هەڵدانی موشەكی بۆ بنكەی حەمیم و تەرتوس، هەروەها فەرماندەی گشتی روسی  لە لێدوانێكیدا ئاشكرای كرد كە سوپای روسیا لە ئامادەباشیدا دەبێت  لە سوریادا، ئەمەش تەنها بۆ رووبەرووبوونەوەی جەنگ نیە، بەڵكو بۆ هێرش كردنە سەر ئەمریكایە لە ڕێگەی دەریاوە، بەڵام چاوەڕوان ناكرێت جەنگی راستەوخۆ لە نێوان مۆسكۆ و واشنت رووبدات، بەڵام گەر بەرژەوەندیە ستراتیژیەكانی نەهاتە دی و كەوتە مەترسیەوە ، ئەوە چاوەڕێ دەكرێت ئەم جەنگەش رووبدات.

،،

 لەلایەكی ترەوە ئاشكرا كردنی دانوستان لەگەڵ كۆریای باكور؛ بۆ هێمن كردنەوەی بەرەیەك و كاركردن بۆ بەرەیەكی تر ، هەروەها  پێكهێنانی لیژنەیەكی باڵای(  ئەمریكی – كەنداو) بۆ دژایەتی كردنی ئێران كۆمەڵە ئاماژەیەكی تری خۆ ئامادە كردنە بۆ ئەم جەنگە نوێیە.

sdx
یەکەیەکی سەربازیی سوپای ئیسرائیل

 لەم راپۆرتەدا باس لە ئەگەری جەنگێكی نوێ دەكەین كە ( ئەمریكا ،  ئیسرائیل و روسیا) دەوری سەرەكی تیێدا دەگەڕێن و ئاماژە بە نیشانەكانی نزیك بوونەوەی ئەم جەنگە دەدەین.

 

یەكەم: ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا:

لە نیوەی ساڵی 2017دا پەیوەندیەكانی دۆناڵد ترامپ و هنری كیسنجر تەواو توندو تۆڵ بووەوە، دیدارەكانیان لە چاوپێكەوتنی فەرمی  زیاتر بوو، كیسنجر خاوەنی ستراتیژو سیاسەتێكی باڵایە كە ستراتیژی بالا لە پلەی یەكەم دادەنێت، هەروەها پێی وایە دەبێت ئەمریكا بگەڕێتەوە بۆ ئاستی خۆی كە پێشتر لە مەیداندا دەیبینی، كیسنجەر خاوەنی دوو بیرۆكەی سەرەكیە، یەكەمیان( كۆنترۆڵ كردنی نەوت دەبێتە هۆی كۆنترۆڵ كردنی تەواوی گەلێك یان بەشێكی ئەو گەلەی كە نەوتەكەی كۆنترۆڵ كراوە.) دووەمیشیان ( یاری كردن بە ئاگر بە ئامانجی دروستكردن و ناردنی ئالۆزی و بۆ شوێنە مەبەستدارەكان).

هەر لەماوەكانی ڕابردوودا ( ریكس تیلرسۆن) وەزیری دەرەوە لە پۆستەكەی دوورخرایەوە و ( مایك پۆمپیۆ) كە باگراوەندێكی توندڕەوی هەیە  لە جێگەی دانرا.

 پۆمپیۆ لە جەنگی عێراقدا رۆڵێكی سەرەكی بینی، هەروەها بۆ كۆتایی هاتنی كێشەكان دەستوەردانی سەربازی لێە ڕێگە چارەی دیپلۆماسی بە باشتر دەزانێت ، هەروەها ڕەزامەندی نیشاندا لەسەر دانوستان لەگەڵ كۆریای باكوردا ، ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كە واشنتن دەیەوێت بەرەیەك ئارام بكاتەوە و كار لەسەر بەرەیەكی تر بكات.

،،

پۆمپیۆ لە جەنگی عێراقدا رۆڵێكی سەرەكی بینی، هەروەها بۆ كۆتایی هاتنی كێشەكان دەستوەردانی سەربازی لێە ڕێگە چارەی دیپلۆماسی بە باشتر دەزانێت ، هەروەها ڕەزامەندی نیشاندا لەسەر دانوستان لەگەڵ كۆریای باكوردا ، ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كە واشنتن دەیەوێت بەرەیەك ئارام بكاتەوە و كار لەسەر بەرەیەكی تر بكات.

لەم ئەم بوارەشدا  لە نێوان ئەمریكا و سعودیە و ئیمارات هەماهەنگیەك كراوە بۆ پێكهێنانی لیژنەیەكی باڵا بۆ دژایەتی كردنی ئێران، لیژنەكە گرنگی دەدات بە وەستانی نفوزی ئێرانی لە كەنداوی عەرەبی و رۆژهەلاتی ناوەڕاست، ئەم لیژنەیە هەفتەی داهاتوو دەست بە كارەكانی دەكات.

كەواتە  بیرۆكەی ( كیسنجەر و پۆمپیۆ) كە خاوەنی بریارە قورسەكانن، هەروەها پێكهێنانی لیژنەیەكی باڵا بۆ رووبەروبونەوەی ئێران و دەرچوون لە ڕێكەوتنامە ئەتۆمیەكە و دانوستان لەگەڵ كۆریا  هەمووئەمانە بەڵگەن لەسەر ئەوەی كە ئەمریكا نیازی جەنگێكی هەیە دژی حزب الله لە لوبنان و پێگە سەربازی و تواناكانی ئێران لە سوریادا.

 

دووەم: ئیسرائیل:

سوپای ئیسرائیل لەم مانگەدا سێ راهێنانی جیاواز ئەنجام دەدات، كە بۆ فێربوونی چەند جەنگێكی هەمە جۆر و بەرگریە كە ئەمانەن:

 

یەكەم: ڕاهێنانی ( جۆنفێر كوبرا) راهێنانی هاوبەشی بەرگری ئاسمانی ئیسرائیل و ئەمریكایە، لەم ڕاهێنانەدا وا نیشاندەدرێت كە ئیسرائیل بە چەكی كیمیاوی و بە شێوەیەكی چڕ  لە رێگەی موشەكەوە هێرشی دەرێتە سەر، ڕاهێنانەكەدا  بۆ رووبەرووبنەوەی  ئەم ئەگەرەیە.

دووەم: ڕاهێنانی خۆڕاگری

ئەم ڕاهێنانە تایبەتە بە ناوخۆی ئیسرائیل كە گواستنەوەی بریندار و هاوڵاتیانە بۆ شوێێكی ئارام و مامەڵە كردنە لەگەڵ مادە مەترسیدارەكان، ئەم سیناریۆیە وا دانراوە كە جەنگێكی سەخت لەگەڵ حزب الله دەكرێت و لە كەرتی غەزە و سوریاشەوە هێرش دەكرێتە سەر ئیسرائیل.

سێیەم: ڕاهێنان لەسەر شەر كرن لە چەند بەرەیەكی جیاوازەوە:

لەم سیناریۆیەدا وا ڕاهێنان دەكەن كە روسیا  دەبێتە لەمپەر لەبەردەم هێرشەكانی ئیسرائیل لە ناوخۆی سوریادا، ئەمەش كار لەسەر ئەوە دەكرێت كە هامەهەنگی هەبێت لەگەڵ روسەكان چی بكرێت و هەماهەنگیش نەبێت چی بكرێت، هەروەها سیناریۆیەكی تر ئەوەیە كە جەنگەكە بگوازرێتەوە بۆ ناوخۆی ئیسرائیل.

 سەرباری ئەم سێ راهێنانە ئیسرائیل داوای لە ئەمریكا كردووە كە وڵاتەكەی بە نوێترین چەك پڕ چەك بكات و لەكاتی هێرشیدا بۆ سەر حزب الله لە روی دیپلۆماسیەوە كاری بۆ بكات.

dxc
تانکێکی سەربازیی سوپای روسیا ـ سوریا

،،

گواستنەوەی نوێترین سەكۆی موشەكی لە جۆری (S400) بۆ بنكەی حەمیم و تەرتوس ئاماژەیەكی ترە بۆ خۆ ئامادەكردنی روس بۆ بەرپەرچدانەوەی هەر هێرشێك كە بكرێتە سەریان، هاوكات (فالێری غیراسمۆف) فەرماندەی گشتی سوپای روسیا هۆشداری دایە گشت لایەك كە ( لە ئەگەری هەرەشە لەسەر سوپای روسیا لە سوریا

 

سێیەم: روسیا:

گواستنەوەی نوێترین سەكۆی موشەكی لە جۆری (S400) بۆ بنكەی حەمیم و تەرتوس ئاماژەیەكی ترە بۆ خۆ ئامادەكردنی روس بۆ بەرپەرچدانەوەی هەر هێرشێك كە بكرێتە سەریان، هاوكات (فالێری غیراسمۆف) فەرماندەی گشتی سوپای روسیا هۆشداری دایە گشت لایەك كە ( لە ئەگەری هەرەشە لەسەر سوپای روسیا لە سوریا، سوپای روسیا بە تەنها بە وەڵامدانەوەی هێرشەكان ناوەستێت و بەڵكو وەڵامی فرۆكە و هێزی دەریای ئەمریكاش دەداتەوە. 

پێشبینی جەنگی ڕاستەوخۆ لە نێوان ئەمریكا و روسیادا تاكو ئێستا بە لاوازی ماوەتەوە، چونكە لە كاتی هەر هێرشێك روسیا لایەنی بەرامبەر ئاگادار دەكاتەوە، هەروەها ڕووداوە مێژوویەكان ئەوە دەردەخەن كە روسیاكاتێك  جەنگ هەڵدەگیرسێنێت ئەگەرزەمانی  بەرژوەندیە ستراتیژیە باڵاكانی نەكرێت، هەروەها هەرەشەی روسیا بۆ وەڵامدانەوەی هەر هێرشێك تەنها لەو كاتەدا دەبێت كە سوپاكەی مەترسی بكەوێتە سەر، بۆیە بەدوور دەزانرێت كە جەنگی راستەوخۆی نێوان روسیا و ئەمریكا ڕووبدات.

 

author photo

 بروانامەی بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی عەرەبی

ئەزمونی پێنج ساڵ کاری ڕۆژنامەوانی و وەرگێڕان