پاراستنى دیموكراسى له‌ رێگه‌ى هێزى چه‌كداره‌وه‌

پاراستنى دیموكراسى له‌ رێگه‌ى هێزى چه‌كداره‌وه‌

1689 خوێندراوەتەوە

 ن. ياسين طه
و. نیاز نایف


پرۆسه‌ى هه‌ڵبژاردنى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراقى ١٢ى ئایار له‌ شارى سلێمانى كۆتایى هات به‌ ده‌نگى فیشه‌ك كه‌ ئاسمانى شاره‌كه‌یان پركردبوو له‌ شه‌رێكى راسته‌قینه‌دا له‌ نزیك باره‌گاى سه‌ره‌كى بزوتنه‌وه‌ى گۆران.


پێكدادانه‌كه‌ سه‌ریهه‌ڵدا دواى ئه‌وه‌ى چه‌كدارانى سه‌ر به‌ یه‌كێتى نیشتیمانى كوردستان به‌ رێبه‌رى وه‌زیرى پێشووى پێشمه‌رگه‌ جعفر مسته‌فا، هێرشیان كرده‌سه‌ر بنكه‌رى سه‌ره‌كى بزوتنه‌وه‌ى گۆران له‌ ناوه‌ندى شاردا به‌هۆى ره‌تكردنه‌وه‌ى ئه‌نجامى هه‌ڵبژاردنه‌كان له‌ لایه‌ن گۆران و سوربونیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ سیستمى ئه‌لیكترۆنى ده‌نگدان هاك كراوه‌و پێشتر یارى كراوه‌ به‌ ئه‌نجامه‌كان له‌ لایه‌ن هه‌ردوو حیزبى بارزانى و تاڵه‌بانى كه‌ له‌ كوردستاندا كۆنترۆڵى ته‌واوى ده‌سه‌ڵاتیان كردوه‌، له‌وانه‌ ئیداره‌ى كۆمسیۆنى باڵاى هه‌ڵبژاردنه‌كان له‌ چوارچێوه‌ پشك پشكێنه‌ى حزبى كه‌ له‌ عێراقدا كارى پێده‌كریت له‌ دواى ٢٠٠٥ه‌وه‌ له‌ كاتێكدا ئه‌و كۆمسیۆنه‌ له‌ بنه‌ره‌تدا ده‌بێت سه‌ربه‌خۆ بێت.

 كۆبونه‌وه‌ى لایه‌نگرانى گۆران له‌پاش هێرشه‌كان


په‌یوه‌ندیى سه‌رۆكى حكومه‌ت نێچیرڤان بارزانى له‌ هه‌ولێر و سه‌ردانى به‌ په‌له‌ى سه‌ركرده‌ى پارتى دیموكراتى كوردستان و وه‌زیرى پێشووى ده‌ره‌وه‌ى عێراق هۆشیار زێبارى، بۆ نێوه‌ندگیرى له‌ نێوان لایه‌نه‌ ناكۆكه‌كان توانى مه‌ترسى پێكدادانى چه‌كدارى بوه‌ستێنێت، له‌ شه‌وى هه‌ڵبژاردنداو له‌ نزیگ گۆرى هاورێى دیرینى جه‌لال تاڵه‌بانى و سه‌رۆكى كۆچكردووى بزو‌تنه‌وه‌ى گۆران، نه‌وشیروان مسته‌فا. دواتر ده‌یان كه‌س له‌ لایه‌نگرانى له‌ نزیك ئه‌و باره‌گایه‌ كۆبونه‌وه‌ بۆ پاراستنى گۆره‌كه‌ى له‌سه‌ر دواى بزوتنه‌وه‌ى گۆران. هه‌رچه‌نده‌ گرژى و ئاڵۆزییه‌كان و تاوانبار كردنى یه‌كترى تا ئێستا به‌رده‌وامن به‌ تایبه‌ت پاش ئه‌وه‌ى ٦ حیزب و لایه‌نى ئۆپۆزسیۆنى كوردى رایانگه‌یاند كه‌ یارى به‌ ئه‌نجامه‌كانه‌وه‌ كراوه‌ له‌ رێكه‌ى كۆنترۆڵكردنى سیستمى ئه‌لیكترۆنى ده‌نگدانه‌وه‌. ئه‌وه‌ش وایكردوه‌ هه‌ردوو حیزبه‌ باڵا ده‌سته‌كه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدا. ئه‌مه‌ش سه‌ره‌راى گرفت و ئاڵۆزییه‌كانى پێشتر و دابه‌زینى ئاستى بژێوى هاوڵاتى كورد به‌هۆى قه‌یرانه‌ سیاسى و ئابورییه‌كان و له‌ ده‌ستدانى كه‌ركوك و ناوچه‌ دابراوه‌كان به‌هۆى سیاسه‌تى هه‌ردوو حیزبى باڵاده‌ستى ناكۆك و هاوپه‌یمان له‌ هه‌مانكاتدا.


پارته‌ نارازییه‌كان كه‌ ئه‌نجامى هه‌ڵبژاردنیان ره‌تكردوه‌ته‌وه‌ (بزوتنه‌وه‌ى گۆران، نه‌وه‌ى نوێ، هاوپه‌یمانى به‌رهه‌م ساڵح، پارته‌ ئیسلامییه‌كان و حیزبى شیوعى) به‌رده‌وامن له‌ بلاو كردنه‌وه‌ى به‌ڵگه‌ى ته‌زویرو ساخته‌كارییه‌كانى هه‌ڵبژاردن و ئاشكرا كردنى ورده‌كارییه‌كانى دزینى ده‌نگى هه‌زاران ده‌نگده‌ر. هاوكات ئه‌و حیزبانه‌ له‌ گفتوگۆدان بۆ پێكهێنانى به‌ره‌یه‌كى نارازى بۆ روبه‌روبونه‌وه‌ى دوو حیزبه‌ باڵاده‌سته‌كه‌و تانه‌دان له‌ ئه‌نجامه‌كان له‌ رێگه‌ى یاساوه‌.

به‌ڵام بزوتنه‌وه‌ى گۆران زیاتر له‌وه‌ رۆشتوه،‌ ئه‌ویش له‌ رێگه‌ى وروژاندنى مه‌سه‌له‌ى پێویستى بونى هێزى چه‌كدار كه‌ سه‌ركرده‌و په‌رله‌مانتاره‌كانیان ناویان لێناوه‌ "هێزى پاراستنى دیموكراسى" به‌ پاساوى رێگرى كردن له‌ دوباره‌بونه‌وه‌ى داخستنى په‌رله‌مانى كوردستان و ته‌زویركارى و ده‌ستدرێژى كردنه‌ سه‌ر خۆپیشانده‌رانى مه‌ده‌نى و ئاشتىخواز و هه‌روه‌ها پێشێلكردنى ماف و ئازادییه‌كان له‌ لایه‌ن هێزه‌ باڵاده‌سته‌كانه‌وه‌ له‌ هه‌ولێرو دهۆك و سلێمانى.
 

 ،،

به‌ڵام بزوتنه‌وه‌ى گۆران زیاتر له‌وه‌ رۆشتوه،‌ ئه‌ویش له‌ رێگه‌ى وروژاندنى مه‌سه‌له‌ى پێویستى بونى هێزى چه‌كدار كه‌ سه‌ركرده‌و په‌رله‌مانتاره‌كانیان ناویان لێناوه‌ "هێزى پاراستنى دیموكراسى"


سه‌رچاوه‌كانى بزوتنه‌وه‌ى گۆران ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ نزیكه‌ى ١٠ هه‌زار چه‌كدار ئاماده‌یى خۆیان نیشانداوه‌ بۆ په‌یوه‌ندى كردن به‌ "هێزه‌كانى پاراستنى دیموكراسیه‌وه‌"، هه‌روه‌ك هێزه‌كانى دیكه‌ى وه‌ك بزوتنه‌وه‌و كۆمه‌ڵى ئیسلامى داواى دوباره‌ بونیاتنانه‌وه‌ى باڵى سه‌ربازى سه‌ربازى "جیهادى" ده‌كه‌ن بۆ پاراستنى خۆیان.
به‌ڵام ئه‌زمونى پێشترى كورده‌كان له‌گه‌ڵ باڵى سه‌ربازى حیزبه‌كان و بونى بێسه‌روبه‌ره‌یى و هه‌ڵگیرسانى جه‌نگى ناوخۆ له‌ نێوان حیزبه‌كاندا له‌ ساڵانى نه‌وه‌ده‌كان و بونى گرفتى یاسایى له‌ دروستكردنى هێزى چه‌كدار له‌ ده‌ره‌وه‌ى هێزى فه‌رمى حكومه‌ت، واى له‌ سه‌ركرده‌و چالاكوانانى حزبى و مه‌ده‌نى كردوه‌ كه‌ هۆشدارى بده‌ن له‌ گرتنه‌به‌رى هه‌نگاوێكى له‌وشێوه‌یه‌و ته‌نانه‌ت باس كردنیشى به‌هۆى ناكۆك بونى له‌گه‌ڵ یاساو بنه‌ماكانى حزبه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان كه‌ هه‌ڵگرى دروشمى چاره‌سه‌رى ئاشتیانه‌ن به‌ گرتنه‌به‌رى رێوشوێنى سیاسى و دیبلۆماسیی‌.


له‌وانه‌یه‌ باس كردن له‌ په‌نا بردن بۆ چه‌ك كارتێكى فشار بێت له‌لایه‌ن هێزه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان بۆ راگرتنى هه‌ردوو حزبه‌ ده‌سه‌لاتداره‌كه‌ له‌ سنورێكى دیاریكراودا.
 
به‌ڵام ئه‌گه‌ر هه‌ڵبژاردن كه‌ به‌ هۆكارێكى دیموكراسى داده‌نرێت بۆ ده‌ستاو ده‌ستكردنى ده‌سه‌ڵات، هه‌رێمى كوردستانى به‌ره‌و گرژى و ئاڵۆزى و هه‌ست به‌ بێهیواكردن بردبێت، وه‌ك گه‌مارۆدانى ئۆفیسه‌كانى كۆمسیۆنى باڵاى هه‌ڵبژاردنه‌كان و ئه‌نجامدانى خۆپیشاندان و به‌رزكردنه‌وه‌ى دروشمى "كوا ده‌نگه‌كه‌م" به‌ چه‌ندین زمانى جیاواز له‌ سه‌ر تۆره‌كانى په‌یوه‌ندى و سۆشیاڵ میدیا له‌ نێو كه‌شێكى بیهیوابون له‌ ئه‌نجامدانى گۆرانكارى به‌شێوه‌یه‌كى دیموكراسى، ره‌نگه‌ ببێته‌هۆى به‌رپابونى خۆپیشاندانى گه‌وره‌و دروستبونى ناسه‌قامگیرى له‌ داهاتودا. به‌تایبه‌ت ئه‌گه‌ر كۆمسیۆن سور بێت له‌سه‌ر نه‌كردنه‌وه‌ى سندوقه‌كانى ده‌نگدان و ئه‌ژماركردنه‌وه‌ى ده‌نگه‌كان به‌ ده‌ست بۆ ره‌واندنه‌وه‌ى گومانه‌كان.