زیاتر له‌ نیو سه‌ده‌یه‌ کورد به‌ په‌رته‌وازه‌یی ده‌چن بۆ به‌غداد

بۆچی كورد ناتوانن پێكه‌وه‌ لەگەڵ بەغداد دانوستان بکەن ؟

زیاتر له‌ نیو سه‌ده‌یه‌ کورد به‌ په‌رته‌وازه‌یی ده‌چن بۆ به‌غداد

792 خوێندراوەتەوە

هه‌ر له‌سه‌رده‌می شۆڕشی ئه‌یلووله‌وه‌و له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م گفتووگۆی نێوان حكومه‌تی ئه‌وكاتی عێراق‌و سه‌رانی شۆڕش، سه‌باره‌ت به‌ دانووستان‌و ڕێككه‌وتن له‌گه‌ڵ حكومه‌تدا، ناكۆكی‌و كێبركێی توند ده‌كه‌وێته‌ نێوان سه‌ركرده‌و ڕێبه‌رانی شۆڕشه‌وه‌و دۆخه‌كه‌ش له‌ په‌نجاو پێنج ساڵ به‌ر له‌ ئێستاوه‌ تا هه‌نووكه‌ به‌رده‌وامی هه‌یه‌و زیاتر له‌ نیو سه‌ده‌ زیاتره‌ كورد به‌ په‌رته‌وازه‌یی ده‌چێته‌ بۆ به‌غداد.

له‌ مێژووی بزافی ڕزگاری خوازیی كوردیداو له‌ هه‌ردوو شۆڕشی‌ ئه‌یلوول‌و شۆڕشی نوێشداو پاش ڕاپه‌ڕینی به‌هاری 1991و دوای ڕووخانی ڕژێمی به‌عسیش، له‌هیچ قۆناغێكدا نه‌بووه‌ هێزه‌ كوردییه‌كان به‌یه‌ك گووتارو به‌ یه‌ك ئاڕاسته‌ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ڕژێمی به‌عس‌و حكومه‌تی عێراقیدا بكه‌ن، به‌ڵكو هه‌میشه‌ به‌ په‌رته‌وازه‌یی‌و زۆرجاریش به‌ دزی یه‌كدییه‌وه‌، چونه‌ته‌ مه‌یدانی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ به‌عسداو به‌وه‌ش باشترین كۆمه‌كیان به‌ حكومه‌تی عێراقی كردووه‌.
سه‌رباری نیشاندانی لاوازی پێگه‌ی بزافی ڕزگاریخوازی كوردو شۆڕشه‌كه‌ی، هاوكات گفتوگۆو دانووستانی یه‌كێك له‌ حیزبه‌ كوردییه‌كان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراقیدا، له‌لایه‌ن لایه‌نه‌كانی دیكه‌وه‌ وه‌كو خیانه‌ت‌و جاشایه‌تی ته‌ماشا ده‌كراو واش وێنا ده‌كرا كه‌ ڕژێمی به‌عس ئه‌و حیزبه‌ كوردییه‌ بۆ لاوازكردنی شۆڕش‌و پێشمه‌رگه‌ به‌كارده‌هێنێت.
یه‌كێك له‌ فاكته‌ره‌ به‌هێزه‌كانی درووستبوونی ناكۆكییه‌كانی نێوان مه‌لا مسته‌فاو باڵی مه‌كته‌بی سیاسی ده‌رئه‌نجامی گفتوگۆی شۆڕشی ئه‌یلوول بوو له‌گه‌ڵ حكومه‌ته‌كه‌ی " عه‌بدولسه‌لام عارف"دا، ئه‌و ده‌مه‌ " تاهیر یه‌حیا"ی سه‌رۆكوه‌زیران بۆ گفتوگۆكردن په‌یوه‌ندیی به‌ مه‌لا مسته‌فای بارزانییه‌وه‌ كردو سه‌رۆكوه‌زیرانیش هاته‌ ماوه‌ت، به‌پێی سه‌رچاوه‌ مێژووییه‌كان، بارزانی خۆشبین بوو به‌رانبه‌ر گفتوگۆ له‌گه‌ڵ به‌عسداو باڵی مه‌كته‌بی سیاسیش داوایان ده‌كرد كه‌ ده‌بێت به‌ر له‌ هه‌موو شت، حكومه‌ت به‌ فه‌رمی ئیعلانی ئاشتی بكات.
هه‌رچه‌نده‌ نابێت ناكۆكییه‌كانی دیكه‌ نادیده‌ بگیرێت، به‌ڵام پرسی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ حكومه‌تی به‌عسدا بوویه‌ سه‌ره‌تای درووستبوونی ناكۆكی نێوان باڵی مه‌كته‌بی سیاسی‌و مه‌لا مسته‌فای بارزانی‌و له‌وێوه‌و له‌ ئه‌نجامی تێڕوانین بۆ دانووستان‌و ڕێكه‌وتن، سه‌ره‌تای شه‌ڕو ململانێی كرداره‌كی له‌ نێو بزافی ڕزگاری خوازیی كوردی‌و سه‌رانی شۆڕشی ئه‌یلوولدا به‌رقه‌رار بوو.

،،

پرسی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ حكومه‌تی به‌عسدا بوویه‌ سه‌ره‌تای درووستبوونی ناكۆكی نێوان باڵی مه‌كته‌بی سیاسی‌و مه‌لا مسته‌فای بارزانی‌و له‌وێوه‌و له‌ ئه‌نجامی تێڕوانین بۆ دانووستان‌و ڕێكه‌وتن، سه‌ره‌تای شه‌ڕو ململانێی كرداره‌كی له‌ نێو بزافی ڕزگاری خوازیی كوردی‌و سه‌رانی شۆڕشی ئه‌یلوولدا به‌رقه‌رار بوو.


پاش قوڵبوونه‌وه‌و ته‌قینه‌وه‌ی ناكۆكییه‌كانی نێوانیان، بارزانی په‌لاماری باڵی مه‌كته‌بی سیاسی ده‌دات‌و ئه‌وانیش بۆ هه‌مه‌دان هه‌ڵدێن، دواترو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ باڵی مه‌كته‌بی سیاسی له‌ ساڵی 1966 له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراقیدا ڕێككه‌وتن ده‌كه‌ن‌و بارزانیش پاڵ به‌ ئێرانه‌وه‌ ده‌دات.

ناكۆكی‌و ململانێ‌و تێڕوانین بۆ ڕژێمی به‌عس له‌ نێوان هێزه‌كاندا زیاد له‌و ئاسته‌ خراپتری وه‌ خۆوه‌ دیوه‌و كاتێك كه‌ شۆڕشی ئه‌یلوول ده‌ستپێده‌كات شیووعییه‌كانی عێراق كه‌ شیووعییه‌كانی كوردستانیشیان له‌ته‌كدا بووه‌و كورده‌كان سه‌ركرده‌ی دیارو كاریگه‌ری حیزبی شیووعی بوون، له‌پاڵ ڕژێمی عێراقدا بوون‌و دژی شۆڕشی ئه‌یلوول وه‌ستاونه‌ته‌وه‌.
شیووعییه‌كان له‌پاش كوده‌تای به‌عسییه‌كان له‌سه‌ره‌تای ساڵی 1963وه‌ دێنه‌ ڕیزی شۆڕشی ئه‌یلووله‌وه‌، به‌ڵام پاش هه‌وڵه‌كانی عه‌بدولسه‌لام عارف، ئه‌وان كاره‌كانی عارفیان به‌گه‌ڕانه‌وه‌ی رووی گه‌شی شۆڕشی14ی ئه‌یلوول داناوه‌.
هه‌ر ئه‌وان ساڵی 1973 له‌گه‌ڵ شۆڕشی ئه‌یلوول ده‌كه‌ونه‌ ناكۆكی‌و پێیانوابووه‌ كه‌ شۆڕش ڕووی له‌ رۆژئاوا كردووه‌، بۆیه‌ ئه‌وان جارێكیتر له‌گه‌ڵ ڕژێم پێكهاتنه‌وه‌و دوو وه‌زیریشیان له‌ حكومه‌ت وه‌رگرت، گه‌ڕانه‌وه‌ی شیووعییه‌كان بۆ لای حكومه‌ت وایكرد كه‌ شۆڕش لایه‌نگری سۆڤییه‌ت‌و ولاته‌ سۆسیالیستییه‌كان له‌ده‌ست بدات‌و بێبه‌ش ببێت له‌ هاوكاریی‌و پشتیوانییه‌كانیان.
له‌سه‌روه‌ختی به‌یان‌و ڕێكه‌وتننامه‌ی 11ی ئازاری 1970داو له‌كاتی گفتوگۆكردنی مه‌لا مسته‌فای بارزانی‌و سه‌ددام حسێنی جێگری سه‌رۆك كۆماردا، باڵی مه‌كته‌بی سیاسی پارتی، به‌ڕێبه‌رایه‌تی برایم ئه‌حمه‌دو مام جه‌لال له‌ لای حكومه‌تی عێراقی بوون‌و پارسه‌نگی هێز بوون بۆ حكومه‌تی عێراقی.
گومانی تێدا نییه‌، ئه‌گه‌ر له‌و ده‌مه‌دا باڵی مه‌كته‌بی سیاسی‌و مه‌لا مسته‌فا به‌ یه‌ك ئاڕاسته‌وه‌ بچوونایه‌ته‌ مه‌یدانی دانوستانه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ سه‌رانی ئه‌و كاته‌ی حكومه‌تی به‌عسدا، ئه‌وا له‌كاتی گفتوگۆكه‌دا به‌هێزتر ده‌بوون.

،،

له‌سه‌روه‌ختی به‌یان‌و ڕێكه‌وتننامه‌ی 11ی ئازاری 1970داو له‌كاتی گفتوگۆكردنی مه‌لا مسته‌فای بارزانی‌و سه‌ددام حسێنی جێگری سه‌رۆك كۆماردا، باڵی مه‌كته‌بی سیاسی پارتی، به‌ڕێبه‌رایه‌تی برایم ئه‌حمه‌دو مام جه‌لال له‌ لای حكومه‌تی عێراقی بوون‌و پارسه‌نگی هێز بوون بۆ حكومه‌تی عێراقی.


كاتێكیش كه‌ 11ی ئازار به‌ بنه‌به‌ست ده‌گات، سه‌رانی به‌عس كه‌ڵك له‌ كۆمه‌ڵێك كاره‌كته‌ری سیاسی له‌ باڵی مه‌كته‌بی سیاسی‌و نزیكی مه‌لا مسته‌فا ( عه‌بدولستار تاهیر شه‌ریف – مه‌لا ماتۆڕ – هاشم عه‌قراوی) وه‌ر ده‌گرن‌و ئه‌وان وه‌كو نماینده‌ی كورد ده‌ناسێنن‌و ئۆتۆنۆمییه‌كی كارتۆنی بۆ كوردستان ڕاده‌گه‌یه‌نن.

DFC
سەردانی وەفدی عێراق بە سەرۆکایەتی سەدام حسێن بۆ لای مەلا مستەفا بارزانی ـ ناوپردان ـ ١٩٧٠



له‌ پاش نسكۆی شۆڕشی ئه‌یلوول‌و دووباره‌ سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی شۆڕش، فۆرمێكی دیكه‌ی ململانێ له‌نێوان یه‌كێتی‌و پارتیدا سه‌باره‌ت به‌ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ڕژێمی به‌عسدا وه‌ دیار ده‌كه‌وێت‌و هه‌ركاتێك لایه‌كیان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراقیدا كه‌وتبێته‌ گفتوگۆوه‌، ئه‌وا لایه‌نه‌كه‌ی تریان له‌پاڵ ئێراندا بووه‌، یان بۆ له‌باربردنی دانووستان چووه‌ته‌ پاڵ ئێران‌و به‌ كۆمه‌كی ئێران دژی ئه‌و پرۆسه‌یه‌ بووه‌.
له‌ساڵی 1976و له‌ته‌ك ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شۆرشدا، له‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی فراواندا، هه‌ریه‌كه‌ له‌" مام جه‌لال‌و نه‌وشیروان مسته‌فاو عه‌لی عه‌سكه‌ری‌و دكتۆر مه‌حمودو مه‌لا به‌ختیارو عومه‌ر ده‌بابه‌و ره‌سووڵ مامه‌ند" پرۆژه‌یه‌ك بۆ گفتوگۆكردن ئاماده‌ ده‌كه‌ن‌و پاشان ده‌یده‌نه‌ ڕژێمی به‌عس، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنه‌وه‌و خۆسازاندنه‌وه‌ی شۆڕشبووه‌و به‌عسیش لایوابووه‌، كه‌ شۆڕش جارێكیدیكه‌ ده‌ستپێناكاته‌وه‌، بۆیه‌ حسابێكی ئه‌وتۆی بۆ پرۆژه‌كه‌ نه‌كردووه‌و ته‌نها داوای گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ ڕیزی نیشتیمانی‌و كۆڵدان له‌خه‌باتی چه‌كداری لێكردوون، ئه‌وان، پاش ساڵێكیش دیسان هه‌مان داوایان له‌ حكومه‌تی عێراقی كرده‌وه‌، به‌ڵام به‌هه‌مانجۆر گفتوگۆی ره‌تكرده‌وه‌.
یه‌كێك له‌به‌هێزترین فشاره‌كانی حكومه‌تی به‌عس بۆ سه‌ر بزافی ڕزگاریخوازی كورد له‌ پاش شۆڕشی نوێ، درز خستنه‌ نێوان هێزه‌ سیاسییه‌كان بووه‌، به‌تایبه‌ت هه‌رسێ‌ هێزی سه‌ره‌كی ئه‌و قۆناغه‌ " یه‌كێتی‌و پارتی‌و بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالسیت"، باشیش ده‌یزانی كه‌ ئه‌وان له‌ چ ناكۆكی‌و ململانێیه‌كدان، هه‌ربۆیه‌ هه‌رجاره‌و له‌یه‌كێكیان نزیكده‌بوویه‌وه‌و داوای گفتوگۆی لێده‌كردن‌و بێگوومان هه‌ر لایه‌كیش دژی لاكه‌یتر به‌دوای به‌رژه‌وه‌ندی‌و ده‌ستكه‌وتدا گه‌ڕاوه‌.
كاتێك باڵی بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالستی " حسك" له‌پاش كاره‌ساتی هه‌كاری له‌یه‌كێتی جیابوونه‌وه‌، حكومه‌تی عێراقی خۆی لێنزیككردنه‌وه‌و له‌ ساڵی 1978دا گفتوگۆیه‌ك له‌ نێوانیاندا رووی دا، باسیشله‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ به‌رله‌وه‌ی له‌ ڕیزه‌كانی یه‌كێتی بێنه‌ ده‌ره‌وه‌، حكومه‌ت هه‌وڵی وتوو وێژی له‌گه‌ڵ داوون‌و نوێنه‌ری حكومه‌ت هاتووه‌ بۆ لایان.

له‌پاش گرتنی یه‌كه‌مین كۆنگره‌یان‌و یه‌كگرتنی " بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی"‌و "لیژنه‌ی ئاماده‌كاری پارتی" به‌ سه‌رۆكایه‌تی دكتۆر مه‌حموودو ڕاگه‌یاندنی ( حیزبی سۆسیالیستی یه‌كگرتووی كوردستان)، (حسیك)، شاندێكی ئه‌م حیزبه‌ كه‌ پێكدێن له‌ دكتۆر مه‌حموودو عه‌دنان موفتی به‌مه‌به‌ستی گفتوگۆ ده‌چنه‌ به‌غداد.
گفتوگۆی نێوان حسیك‌و حكومه‌تی به‌عس، هه‌ریه‌كه‌ له‌ یه‌كێتی نیشتیمانی‌و حیزبی شیووعی ته‌واو نیگه‌ران ده‌كات، هه‌رچه‌نده‌ دكتۆر مه‌حموود داوا ده‌كات تاڵه‌بانیش بێته‌ ناو گفتوگۆكه‌وه‌، به‌ڵام یه‌كێتی‌و شیووعی به‌یاننامه‌یه‌كی توند له‌سه‌ر (حسیك) ده‌رده‌كه‌ن‌و داوا ده‌كه‌ن هه‌رچی زووه‌ ده‌ست له‌وتوویژ له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراقیدا هه‌ڵگرن‌و ئه‌وان "حسیك" یان به‌ نزیكبوونه‌وه‌ له‌ به‌عس تۆمه‌تبار كرد.

،،

یه‌كێك له‌به‌هێزترین فشاره‌كانی به‌عس، درز خستنه‌ نێوان هێزه‌ سیاسییه‌كان بووه‌، به‌تایبه‌ت هه‌رسێ‌ هێزی سه‌ره‌كی ئه‌و قۆناغه‌ " یه‌كێتی‌و پارتی‌و بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالسیت"، باشیش ده‌یزانی كه‌ ئه‌وان له‌ چ ناكۆكی‌و ململانێیه‌كدان، هه‌ربۆیه‌ هه‌رجاره‌و له‌یه‌كێكیان نزیكده‌بوویه‌وه‌و داوای گفتوگۆی لێده‌كردن‌و بێگوومان هه‌ر لایه‌كیش دژی لاكه‌یتر به‌دوای به‌رژه‌وه‌ندی‌و ده‌ستكه‌وتدا گه‌ڕاوه‌.

FDG
وەفدی عێراق بە سەرۆکایەتی عیزت دوریی سەردانی سەرکردایەتی یەکێتی دەکەن ـ ١٩٨٤

جیا له‌و هێرشانه‌ی له‌لایه‌ن یه‌كێتی‌و شیووعییه‌وه‌، كرایه‌ سه‌ریان له‌سه‌ر گفتوگۆكردن له‌گه‌ڵ به‌عسدا، هاوكات به‌شێكی سه‌ركرده‌كانی بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالیستیش له‌گه‌ڵ وتوووێژدا نه‌بوون‌و دژی بوون، به‌تایبه‌ت لای ڕێكخستنه‌كانی ناو شاری سلێمانی‌و ئه‌ندامانی سه‌ركردایه‌تی له‌شار، ئه‌وانه‌ی لایه‌نگری گفتوگۆبوون ئه‌وانه‌بوون كه‌ له‌ژێر كاریگه‌ری هه‌ریه‌كه‌ له‌ ساڵح یووسفی‌و ره‌سووڵ مامه‌نددا بوون‌و به‌تایبه‌ت به‌ ڕاسپارده‌ی ساڵح یووسفی به‌ پرۆسه‌ی گفتوگۆ هه‌ستابوون.

له‌ساڵی 1982 حكومه‌تی عێراقی شاندێكی موخابه‌راتی ده‌نێرێته‌ لای مه‌سعود بارزانی بۆ ( ناوپردان‌) و وه‌فده‌كه‌ به‌ عیززه‌ت سلێمان به‌گدا، نامه‌ی به‌رزان تكریتیان پێبووه‌، جارێكیتریش به‌ر له‌وه‌ی له‌گه‌ڵ یه‌كێتیدا بكه‌وێته‌ گفتوگۆ له‌ ساڵی 1983شدا حكومه‌تی به‌عس وه‌فد ده‌نێرێته‌وه‌ بۆ لای پارتی، به‌ڵام نوێنه‌رانی به‌عس‌و مه‌كته‌بی سیاسی هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ ناگه‌نه‌ ئه‌نجام‌و دانووستانی به‌عس‌و پارتی كۆتایی دێت.
جیا له‌ درووستكردنی ناكۆكی‌و په‌رته‌وازه‌یی له‌ نێوان حیزبه‌ كوردییه‌كاندا، حكومه‌تی به‌عس به‌مكاره‌ی له‌گه‌ڵ پارتیدا، ده‌یوویست پارتی له‌ ئێران دوور بخاته‌وه‌.
به‌ماوه‌یه‌كی كه‌م پاش كۆتایهاتنی گفتوگۆی نێوان پارتی‌و حكومه‌تی به‌عس، یه‌كێتی نیشتیمانی به‌ نێوبژیوانی عه‌بدولڕه‌حمان قاسملۆ، له‌گه‌ڵ به‌عس ده‌كه‌وێته‌ گفتوگۆ، قاسملۆ داواشی له‌ حیزبی شیووعی كردووه‌ كه‌ ئه‌وانیش بێنه‌ ناو گفتوگۆكه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وان ره‌تیان كردووه‌ته‌وه‌و پێیانوابووه‌ له‌وكاته‌دا هیچ زه‌مینه‌یه‌ك بۆ گفتوگۆ نه‌بووه‌.
هه‌ر زوو پارتی له‌سه‌ر گفتوگۆكردنی له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراقیدا، كه‌وته‌ هێرش بۆسه‌ر یه‌كێتی‌و تۆمه‌تباریكرد به‌وه‌ی كه‌ بزافی ڕزگاریخوازی كوردی لاوازكردووه‌.
له‌ ساڵی 1984دا كه‌ یه‌كێتی له‌گه‌ڵ حكومه‌تی به‌عسدا ده‌ستی به‌ گفتوگۆكرد، له‌هه‌مانكاتدا له‌گه‌ڵ ئێران‌و له‌گه‌ڵ عێراق‌و له‌گه‌ڵ حیزبه‌ كوردستانییه‌كانیشدا له‌شه‌ڕدابوو، نه‌وشیروان مسته‌فا سه‌باره‌ت به‌گفتوگۆی نێوان به‌عس‌و یه‌كێتی ده‌ڵێت:" ئێمه‌ له‌ سێ لاوه‌ له‌شه‌ڕدا بووین، شه‌ڕ له‌گه‌ڵ عێراق‌و شه‌ڕ له‌گه‌ڵ ئێران‌و شه‌ڕ له‌گه‌ڵ به‌ره‌ی " جود"، زۆركه‌س به‌شێتیان ده‌زانین‌و ئامۆژگارییان ده‌كردین بۆ ماوه‌یه‌كیش بێت شه‌ڕ له‌م مه‌یدانانه‌ سارد بكه‌ینه‌وه‌".

،،

گفتوگۆ و په‌یوه‌ندی نێوان حیزبه‌ كوردستانییه‌كان‌و حكومه‌تی عێراقی تا به‌ر له‌ڕاپه‌ڕین په‌یوه‌ندییه‌كی تا ئاستێك لێڵ‌و نه‌زانراو بووه‌و هه‌ر یه‌كه‌ له‌ حكومه‌تی عێراق‌و ئه‌و لایه‌نه‌ كوردییانه‌ش مه‌به‌ست‌و ئامانجی تایبه‌تییان تێیدا هه‌بووه‌و دواجاریش به‌پله‌ی یه‌كه‌م حكومه‌تی عێراقی كه‌ڵكی له‌و گفتوگۆیانه‌ وه‌رگرتووه‌.

DFC
سەدام حسێن و مام جەلال ـ دانوستانەکانی ١٩٩١ ـ بەغداد


مه‌سعود بارزانی ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ی كه‌ یه‌كێتی ناچاركردووه‌ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ به‌عس بكات ره‌تده‌كاته‌وه‌و ئه‌و ده‌ڵێت ده‌بوو یه‌كێتی گفتوگۆی له‌گه‌ڵ هێزه‌ كوردییه‌كان بكردایه‌ نه‌ك له‌گه‌ڵ گه‌وره‌ترین دووژمنی كورد.
به‌ره‌ی " جوقد" ( به‌ره‌ی نیشتیمانی نه‌ته‌وه‌یی دیموكراتی) كه‌ یه‌كێتی تێیدا ئه‌ندامی سه‌ره‌كی‌و كاریگه‌ر بوو، له‌به‌رانبه‌ر گفتوگۆی له‌گه‌ڵ به‌عسدا یه‌كێتیان به‌ خیانه‌ت تۆمه‌تباركردو له‌به‌ره‌كه‌ ده‌ریان كرد، به‌ره‌ی " جود" ( به‌ره‌ی نیشتیمانی دیموكراتی) كه‌ پارتی‌و حسك دوو هێزی كاریگه‌ریبوون تێیدا، ئه‌وانیش كه‌وتنه‌ دژایه‌تیكردنی ڕێكه‌وتنه‌كه‌.
گفتوگۆو په‌یوه‌ندی نێوان حیزبه‌ كوردستانییه‌كان‌و حكومه‌تی عێراقی تا به‌ر له‌ڕاپه‌ڕین په‌یوه‌ندییه‌كی تا ئاستێك لێڵ‌و نه‌زانراو بووه‌و هه‌ر یه‌كه‌ له‌ حكومه‌تی عێراق‌و ئه‌و لایه‌نه‌ كوردییانه‌ش مه‌به‌ست‌و ئامانجی تایبه‌تییان تێیدا هه‌بووه‌و دواجاریش به‌پله‌ی یه‌كه‌م حكومه‌تی عێراقی كه‌ڵكی له‌و گفتوگۆیانه‌ وه‌رگرتووه‌و له‌پاڵ درووستكردنی ناكۆكی له‌نێوان هێزه‌ كوردییه‌كاندا حكومه‌تی به‌عس، ئه‌وانی له‌ ئێران دوورده‌خسته‌وه‌.
له‌پاش ڕاپه‌ڕین‌و له‌ ناوه‌ڕاستی ساڵی 1991دا سه‌ركرده‌كانی كورد له‌باردودۆخێكی سه‌رسوڕهێنه‌ردا، له‌ڕێگه‌ی موكه‌ڕه‌م تاڵه‌بانییه‌وه‌، له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراقیدا ده‌ست به‌گفتوگۆ ده‌كه‌نه‌وه‌، له‌گه‌ڕی یه‌كه‌مدا وه‌فدێك به‌ سه‌رۆكایه‌تی مام جه‌لال‌و ئه‌ندامێتی ڕه‌سووڵ مامه‌ندو نێچیرڤان بارزانی‌و ئازاد به‌رواری‌و سامی عه‌بدولڕه‌حمان‌و فه‌ره‌یدوون عه‌بدولقادر، ده‌چنه‌ به‌غدا.

،،

ساڵی 1991دا سه‌ركرده‌كانی كورد له‌باردودۆخێكی سه‌رسوڕهێنه‌ردا، له‌ڕێگه‌ی موكه‌ڕه‌م تاڵه‌بانییه‌وه‌، له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراقیدا ده‌ست به‌گفتوگۆ ده‌كه‌نه‌وه‌، له‌گه‌ڕی یه‌كه‌مدا وه‌فدێك به‌ سه‌رۆكایه‌تی مام جه‌لال‌و ئه‌ندامێتی ڕه‌سووڵ مامه‌ندو نێچیرڤان بارزانی‌و ئازاد به‌رواری‌و سامی عه‌بدولڕه‌حمان‌و فه‌ره‌یدوون عه‌بدولقادر، ده‌چنه‌ به‌غدا.


پاشتر وه‌فدێك به‌ سه‌رۆكایه‌تی مه‌سعود بارزانی‌و ئه‌ندامێتی نه‌وشیروان مسته‌فاو دكتۆر مه‌حموود عوسمان‌و كۆسره‌ت ڕه‌سووڵ‌و سامی عه‌بدولڕه‌حمان‌و جه‌وهه‌ر نامیق‌و ئازاد به‌رواری‌و ڕه‌سووڵ مامه‌ندو فواد مه‌عسوم، ده‌چنه‌ به‌غداد بۆ گفتوگۆ كردن له‌گه‌ڵ سه‌رانی ڕژێمی به‌عس.
حیزبی شیووعی به‌شداری ئه‌و دانووستانه‌ ناكات‌و به‌وته‌ی عه‌زیز محه‌مه‌د ئه‌وان هیچ متمانه‌یه‌كیان به‌ حكومه‌تی به‌عس نه‌بووه‌و گومانیان له‌ نیازپاكی به‌عس هه‌بووه‌، هه‌ربۆیه‌ ئه‌وان ره‌خنه‌ له‌پارتی‌و یه‌كێتی‌و حسك ده‌گرن كه‌ توانای ئاگاداربوون له‌ بارودۆخی پێوویست به‌ وتووێژیان نییه‌.
جیا له‌ ناڕازیبوونی حیزبی شیووعی، هه‌ر زوو ناكۆكی نێوان یه‌كێتی‌و پارتی‌و حسكیش سه‌باره‌ت به‌ دانووستان‌و میكانیزمی ڕێكه‌وتنه‌كه‌ درووستبوو، سه‌ره‌تا یه‌كێتی‌و پاشانیش پارتی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌و وه‌فدانه‌یان ده‌كرد كه‌ بۆ گفتوگۆ ده‌چوونه‌ به‌غداد، له‌وكاته‌ی كه‌ مه‌سعود بارزانی سه‌رۆكایه‌تی وه‌فد ده‌كات گفتوگۆكان بۆ ماوه‌یه‌ك ڕاده‌گیرێن، كاتێكیش كه‌ هه‌ردوو مام جه‌لال‌و مه‌سعود بارزانی پێكه‌وه‌ ده‌چنه‌ به‌غداد، له‌ناو باڵه‌خانه‌یه‌كداو هه‌ریه‌كه‌یان به‌جیا له‌گه‌ڵ سه‌ددامدا كۆ ده‌بنه‌وه‌.
كاتێك كه‌ وه‌فدی دانووستانكار له‌به‌غداده‌وه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌و له‌ شه‌قلاوه‌ به‌ره‌ی كوردستانی تاوتوێی به‌نده‌كانی ڕێكه‌وتنه‌كه‌ ده‌كات، هه‌ریه‌كه‌ له‌ یه‌كێتی‌و حسك دژی ڕێكه‌وتن ده‌وه‌ستنه‌وه‌و پارتیش له‌گه‌ڵ ڕێكه‌وتندا ده‌بێت.
پاش ڕووخانی ڕژێمی به‌عسیش له‌ ساڵی 2003‌و به‌دیاریكراوی له‌ پێنج ساڵی ڕابردوودا، هێزه‌ كوردییه‌كان، به‌تایبه‌تی پارتی‌و یه‌كێتی به‌ په‌رته‌وازه‌یی‌و به‌ ئاڕاسته‌ی جیاواز له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراقیدا مامه‌ڵه‌و گفتوگۆیان كردووه‌.
پاش هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجوومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق له‌ 12ی ئایاری ئه‌مساڵداو له‌سه‌رو به‌ندی پێكهێنانی كابینه‌ی نوێی حكومه‌تی عێراقدا، په‌رته‌وازه‌ییه‌كه‌ فراوانتر بووه‌و پێده‌چێت پرسی هاككردنی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌و ساخته‌كاری به‌رانبه‌ر هێزه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات، په‌رته‌وازه‌ییه‌كه‌ زۆرترو زیاتر بكات.

 

author photo

ڕۆژنامەنوسی سیاسی و دیكۆمێنتەری سیاسی و مێژویی