ستوونی ڕۆژنامه‌یه‌ك گـڕی به‌ردایه‌ ته‌ختی شاهه‌نشاهی ئـێران

ئەو وشانەی سەری شای ئێرانی خوارد

ستوونی ڕۆژنامه‌یه‌ك گـڕی به‌ردایه‌ ته‌ختی شاهه‌نشاهی ئـێران

2349 خوێندراوەتەوە

ڕۆژی 17ی به‌فرانباری 1356ی كۆچی هه‌تاوی، به‌رانبه‌ر به‌ 7/1/1978 له‌ ژماره‌ 15506ی ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعات (اطلاعات) ستوونێك بڵاوبووه‌وه‌، كه‌ سه‌رتاپای ته‌شهیركردن بوو به‌ ڕێبه‌ری دوورخراوه‌ی شیعه‌كانی ئێران (ئایه‌توڵا خومه‌ینی)، ئه‌م ستوونه‌ بوو به‌ ئاگرێك و عه‌رشی سه‌ڵته‌نه‌تی 2500 ساڵه‌ی پاشایه‌تی ئێرانی سووتاند و به‌یه‌كجاریی حكومه‌تی پاشایه‌تی له‌ ڕیشه‌وه‌ ده‌رهێنا.

ڕیشه‌ی كێشه‌كانی شا و خومه‌ینی

ساڵی 1963 به‌هۆی ڕه‌خنه‌ی زانایانی حه‌وزه‌ی قوم له‌ بڕیاریێكی محه‌مه‌د ڕه‌زا شای په‌هله‌وه‌ی (شای ئێران) ده‌زگای ساواك هێرشی كرده‌ سه‌ر شاری قوم، كه‌ به‌لای شیعه‌كانی ئێرانه‌وه‌ ئه‌و شاره‌ پیرۆزیی خۆی هه‌یه‌، ئیمامی شیعه‌كانی ئێران، ئیمام خومه‌ینییان قۆڵبه‌ست كرد، ڕۆژی دواتر خۆپیشاندان و ناڕه‌زایی شاره‌كانی قوم و تارانی گرته‌وه‌ و به‌گوێره‌ی بیروه‌رییه‌كانی ئایه‌توڵا خاڵخاڵی نزیكه‌ی 15 هه‌زار كه‌س له‌ لایه‌نگرانی خومه‌ینی كوژران و برینداركران و ژماره‌یه‌كی زۆریش ده‌ستگیركران.

پاشان به‌هۆی فشاره‌وه‌ خومه‌ینی ئازاد كرا به‌ڵام ساڵی 1964 جارێكی دیكه‌ خومه‌ینی ده‌ستگیركرایه‌وه‌، سه‌رۆك وه‌زیرانی ئێران (ئه‌سه‌دوڵا عه‌له‌م) بڕیاری له‌سێداره‌دانی بۆ ده‌ركرد، محه‌مه‌د ڕه‌زاشا هه‌رچه‌ند زۆر حه‌زی به‌ جێبه‌جێكردنی بڕیاره‌كه‌ ده‌كرد، به‌ڵام له‌ ترسی كاردانه‌وه‌ی توندی لایه‌نگرانی خومه‌ینی، نه‌یتوانی فه‌رمانه‌كه‌ جێبه‌جێ بكات و له‌ جیاتی ئه‌وه‌ دووریان خسته‌وه‌ بۆ توركیا و له‌وێشه‌وه‌ بۆ عێراق.

خومه‌ینی له‌ عێراق له‌ شاری نه‌جه‌ف نیشته‌جێ بوو، كه‌ ئه‌و شاره‌ش لای شیعه‌كان پیرۆزیی خۆی هه‌یه‌، ئه‌و به‌رده‌وام له‌ چالاكییدا بوو له‌ دژی شای ئێران، به‌ڵام به‌هۆی ڕێككه‌وتننامه‌ی جه‌زائیره‌وه‌ له‌لایه‌ن عێراقه‌وه‌ چالاكییه‌كانی به‌رته‌سك كران و هه‌ڕه‌شه‌ی زۆر له‌ خۆی و مسته‌فای كوڕه‌ گه‌وره‌ی ده‌كرا.

له‌ 23ی ئۆكتۆبه‌ری 1977 مسته‌فای كوڕی خومه‌ینی كۆچی دوایی كرد، شیعه‌كانی ئێران پرسه‌ و چله‌ی ماته‌مییان له‌ تاران و قوم و شاره‌كانی تری ئێران بۆ ساز دا، له‌و ڕۆژانه‌دا كه‌ به‌رده‌وام خۆپشاندان له‌ دژی شا و ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی كه‌وتبووه‌ جموجووڵ، ده‌زگا ئه‌منییه‌كانی حكومه‌تی شا فشاریان بۆ ماته‌مگێڕان ده‌هێنا و گرتن و سوكایه‌تی زۆریان ده‌ستپێكردبوو. خومه‌ینییش جگه‌ له‌وه‌ی ئه‌وكاته‌ ماوه‌ی 13 ساڵ بوو له‌ وڵات دوورخرابووه‌، مه‌رگی كوڕه‌ گه‌وره‌كه‌شی له‌و غه‌ریبایه‌تییه‌دا جه‌رگی ئه‌وی سووتاند، بۆیه‌ له‌ به‌یاننامه‌ی ڕاگه‌یاندنی مه‌رگی كوڕه‌ 47 ساڵه‌كیدا ئه‌م په‌یامه‌ی بڵاوكرده‌وه‌:

زمان: 1 آبان 1356/ 9 ذى القعدة 1397 بسمه تعالى‏ إنا للَّه و إنا إلیه راجعون‏ در روز یکشنبه نهم شهر ذى القعدة الحرام 1397 مصطفى خمینى، نور بصرم و مُهجَه قلبم، دار فانى را وداع کرد و به جوار رحمت حق تعالى رهسپار شد. «اللهم ارحمه و اغفر له و أسکنه الجنة بحق اولیائک الطاهرین- علیهم الصلاة و السلام»

dfc
ئایەتوڵا خومەینی و مستەفای کوڕی

ده‌زگای ساواك (سازمان اطلاعات و امنیت كشور) و ده‌زگاكانی تری حكومه‌ت له‌ سوكایه‌تیكردن به‌ لایه‌نگرانی خومه‌ینی به‌رده‌وام بوون، خومه‌ینییش په‌یامێكی دیكه‌ی بڵاوكرده‌وه‌ و تێیدا نووسیبووی (غه‌م و په‌ژاره‌ی مه‌رگی كوڕه‌كه‌م زۆر كاڵتر و كه‌متره‌ له‌ خه‌مێكی دیكه‌، كه‌ سته‌مه‌كانی په‌هله‌وییه‌ له‌ ئێراندا). ئه‌م په‌یامه‌ كاتێك به‌ شای په‌هله‌وی گه‌یشت به‌ته‌واوی شپرزه‌ و سه‌غڵه‌ت بوو، به‌جۆرێك دای له‌ دڵی، كه‌ بڕیاری تۆڵه‌كردنه‌وه‌ی ده‌ركرد، به‌ڵام چ بڕیار و چ تۆڵه‌كردنه‌وه‌یه‌ك؟

ئه‌و سه‌روتاره‌ی به‌نزینی كرد به‌ ئاگره‌كه‌دا

ڕۆژی 7/1/1978 له‌ ژماره‌ 15506ی ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعات (اطلاعات) سه‌روتارێك به‌ ناوێكی خوازراو بڵاوكرایه‌وه‌، ستوونه‌كه‌ به‌ ناوی (ئێران و ئیمپریالیزمی سوور و ڕه‌ش) له‌ نووسینی (ئه‌حمه‌د ڕه‌شید موتڵه‌ق)بوو، كه‌ ناوێكی خوازراو بوو.

ئه‌و ستوونه‌ چه‌ندین چیرۆكی جیاوازی له‌سه‌ر بڵاوكرایه‌وه‌. زۆرێك نووسینه‌كه‌یان دایه‌ پاڵ خودی شا، زۆرێكی دیكه‌ش به‌ تایبه‌تی لایه‌نگرانی شا و دوژمنانی خومه‌ینی نووسینه‌كه‌یان دایه‌ پاڵ سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشوو و وه‌زیری ده‌رباری ئه‌وكاتی شا (ئه‌میر عه‌باس هوه‌یدا). لایه‌نگرانی خومه‌ینی سووربوون له‌وه‌ی وتاره‌كه‌ خودی شا و هاوكارانی نووسیویانه‌، بۆیه‌ له‌پاش سه‌ركه‌وتنی شۆڕشه‌كه‌یان كاتێك هوه‌یدایان ده‌ستگیر كرد و دادگاییان كرد و كوشتیان، ئه‌و تاوانه‌یان به‌ ڕوونی نه‌دایه‌ پاڵی.

،،

فه‌ریده‌ دیبا، دایكی فه‌ره‌ح دیبای شاژنی ئێران له‌ كتێبه‌كه‌یدا (دخترم فرح) ده‌رباره‌ی ئه‌و وتاره‌ی ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعات ده‌ڵێت "له‌ 7ی جێنیوه‌ری 1978 بابه‌تێك له‌ ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعات بڵاوكرایه‌وه‌ كه‌ پڕبوو له‌ قسه‌ی ناشیرین به‌ ئایه‌توڵڵا خومه‌ینی، ئه‌م بابه‌ته‌ وه‌كو پریشكێكی ئاگر بوو كه‌ بكه‌وێته‌ ناو عه‌مبارێكی بارووته‌وه‌ و وڵاتی ئاگر تێبه‌ردا".

فه‌ریده‌ دیبا، دایكی فه‌ره‌ح دیبای شاژنی ئێران له‌ كتێبه‌كه‌یدا (دخترم فرح) كچه‌كه‌م فه‌ره‌ح، كه‌ بیروه‌ریی خۆی ده‌گێڕێته‌وه‌، ده‌رباره‌ی ئه‌و وتاره‌ی ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعات ده‌ڵێت "له‌ 7ی جێنیوه‌ری 1978 بابه‌تێك له‌ ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعات بڵاوكرایه‌وه‌ كه‌ پڕبوو له‌ قسه‌ی ناشیرین به‌ ئایه‌توڵڵا خومه‌ینی، ئه‌م بابه‌ته‌ وه‌كو پریشكێكی ئاگر بوو كه‌ بكه‌وێته‌ ناو عه‌مبارێكی بارووته‌وه‌ و وڵاتی ئاگر تێبه‌ردا".

ده‌رباره‌ی چۆنێتی نووسینی بابه‌ته‌كه‌ش خاتوو فه‌ریده‌ دیبای خه‌سووی شا ده‌ڵێت "ئه‌م نامه‌ شوومه‌ هوه‌یدای سه‌رۆكوه‌زیری لابراو و داروده‌سته‌كه‌ی ئاماده‌یان كرد. زستانی 1977 كوڕه‌ گه‌وره‌كه‌ی ئایه‌توڵا خومه‌ینی له‌ نه‌جه‌ف كۆچی دوایی كرد، وه‌ك نه‌ریتی مسوڵمانان له‌ ئێرانیش پرسه‌ی بۆ دانرا، پیاوانی ساواك و پۆلیسی قوم دایان به‌ سه‌ر پرسه‌كه‌دا و پرسه‌كه‌یان داخست، هوه‌یدا گرووپێك ڕۆژنامه‌نووسی گه‌نده‌ڵ و بێ ئیتیك له‌ ده‌وری بوون، وكو: (كورش لاشای، په‌روێز لۆشانی، په‌روێز نیكخوا، سیروس ئاموزگار، حسێن سه‌رفه‌راز، جه‌عفه‌ریان ..تد). پێشه‌كی وتاره‌كه‌ خودی هوه‌یدا ده‌ینووسێت، په‌روێز نیكخواهیش هه‌ندێك شتی بۆ زیاد ده‌كات، داریوش هومایۆن ده‌یبات بۆ هه‌ردوو ڕۆژنامه‌ی كه‌یهان و ئیتڵاعات. له‌ ڕۆژنامه‌ی كه‌یهان چه‌ند ڕۆژنامه‌نووسێكی هوشیار هه‌ست به‌ ترسنای ناوه‌ڕۆكی وتاره‌كه‌ ده‌كه‌ن و ئاگاداری خاوه‌ن و سه‌رنووسه‌ری ڕۆژنامه‌كه‌ (میسباح زاده‌) ده‌كه‌ن، ئه‌ویش ناهێڵێت بڵاوببێته‌وه‌. به‌ڵام ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعات بڵاوی ده‌كاته‌وه‌"، ئه‌مه‌ به‌شێكه‌ له‌ گێڕانه‌وه‌كانی فه‌ریده‌ دیبای خه‌سووی شا.

ده‌رباره‌ی كاردانه‌وه‌كانی دژ به‌و وتاره‌، فه‌ریده‌ دیبا ده‌ڵێت "بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌و بابه‌ته‌ بووه‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی خۆپیشاندانی ڕۆحانییه‌كان و شوێنكه‌وتوانی ئیمام خومه‌ینی له‌: قوم، مه‌شهه‌د، ته‌برێز و شاره‌كانی دیكه‌ی ئێران و ئاگری نا به‌ ته‌ختی سه‌ڵته‌نه‌تی په‌هله‌وه‌ییه‌وه‌، پاشان خۆپیشاندانه‌كان گۆڕان بۆ ڕاپه‌ڕین و هێرشكردنه‌ سه‌ر داموده‌زگاكانی حكومه‌ت، فه‌رمانگه‌كان و بانك و فرۆشگا گه‌وره‌كان سووتێنران".

هه‌روه‌ها ده‌رباره‌ی ئه‌و سه‌روتاره‌ سه‌ره‌خۆره‌یه‌ كه‌ سه‌ری سه‌ڵته‌نه‌تی پاشایی ئێرانی خوارد، له‌ كتێبی (نهێنییه‌كانی شا و فه‌ره‌ح)دا، فه‌ره‌ح په‌هله‌وه‌ی شاژنی ئێران ده‌ڵێت "هه‌واڵ گه‌یشت كه‌ كوڕه‌ گه‌وره‌كه‌ی ئایه‌توڵڵا خومه‌ینی له‌ شاری نه‌جه‌ف به‌ جه‌ڵته‌ی دڵ مردووه‌، به‌گوێره‌ی نه‌ریتی باو به‌ڕێوه‌چوونی ئه‌و پرسه‌یه‌ شتێكی ئاسایی بوو ئه‌گه‌ر حكومه‌ت و ساواك ژیرانه‌ مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ بكردایه‌، به‌ڵام ساواك بۆ ئه‌وه‌ی ورده‌كاریی خۆی پیشان بدات ڕاپۆرتێكی نارد كه‌ له‌ پشتی ئه‌و پرسه‌یه‌وه‌ پیلانێك له‌ گۆڕێدایه‌، عه‌باس خه‌ڵعه‌تبه‌ری، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌، ڕاپۆرتێكی ناردبوو له‌ زاری باڵیۆزی ئێران له‌ به‌غداوه‌ نووسیبووی: وتاربێژانی ئایینی هێرشی توندیان كردووه‌ته‌ سه‌ر شاهه‌نشا. خومه‌ینییش له‌ كتێبه‌ نوێكه‌یدا شای به‌ نایاسایی له‌قه‌ڵه‌مداوه‌. ئیتر شا وتی به‌ هوه‌یدا: به‌ بۆچوونی تۆ چی بكه‌ین؟ ئه‌ویش وتی: به‌ وتارێك وه‌ڵامیان بده‌ینه‌وه‌ كه‌ له‌باره‌ی پێشكه‌وتنه‌ له‌ڕاده‌به‌رده‌كانی وڵاته‌وه‌ بنووسین و له‌ ڕۆژنامه‌كاندا بڵاوی بكه‌ینه‌وه‌".

،،

شاژنی ئێران ده‌ڵێت "شا ئاگادار نه‌بوو كه‌ له‌و وتاره‌دا هێرش ده‌كرێته‌ سه‌ر ئایه‌توڵڵا خومه‌ینی، ڕۆژی 7ی كانوونی دووه‌می 1978 هه‌واڵمان بۆ هات كه‌ مه‌لاكان و لایه‌نگرانی ڕۆحانییه‌كان له‌ قوم هێرشیان كردووه‌ته‌ سه‌ر نووسینگه‌ی ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعات و سووتاندوویانه‌، تا ئه‌و هه‌واڵه‌مان بیست ئێمه‌ هێشتا ڕۆژنامه‌كه‌مان نه‌خوێندبووه‌وه‌. دواتر خوێندمانه‌وه‌ كه‌ سووكایه‌تی به‌ خومه‌ینی كراوه‌ و به‌ پیاوێكی هیندی له‌قه‌ڵه‌م دراوه‌.".

شاژنیش له‌و كتێبه‌یدا ده‌رباره‌ی كاردانه‌وه‌كانی لایه‌نگرانی خومه‌ینی ده‌ڵێت "شا ئاگادار نه‌بوو كه‌ له‌و وتاره‌دا هێرش ده‌كرێته‌ سه‌ر ئایه‌توڵڵا خومه‌ینی، ڕۆژی 7ی كانوونی دووه‌می 1978 هه‌واڵمان بۆ هات كه‌ مه‌لاكان و لایه‌نگرانی ڕۆحانییه‌كان له‌ قوم هێرشیان كردووه‌ته‌ سه‌ر نووسینگه‌ی ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعات و سووتاندوویانه‌، تا ئه‌و هه‌واڵه‌مان بیست ئێمه‌ هێشتا ڕۆژنامه‌كه‌مان نه‌خوێندبووه‌وه‌. دواتر خوێندمانه‌وه‌ كه‌ سووكایه‌تی به‌ خومه‌ینی كراوه‌ و به‌ پیاوێكی هیندی له‌قه‌ڵه‌م دراوه‌.".

dfc
ئایەتوڵا خومەینی

وه‌ك تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی محه‌مه‌د ڕه‌زاشا له‌ ئه‌میر عه‌باس هوه‌یدا، فه‌ره‌ح په‌هله‌وی ده‌ڵێت "كاتێك ئێمه‌ ئێرانمان به‌جێهێشت شا هوه‌یدای له‌ به‌ندیخانه‌كه‌دا به‌جێهێشت و وتی: هیوادارم به‌ ئاگرێك بسووتێت كه‌ خۆی هه‌ڵیگیرساندووه‌". دیاره‌ پاش چڕبوونه‌وه‌ی خۆپیشاندانه‌كانی ئێران، محه‌مه‌د ڕه‌زاشا فه‌رمانی ده‌ستگیركردنی ئه‌میر عه‌باس هوه‌یدای ده‌ركرد و به‌ حورمه‌ته‌وه‌ له‌ به‌ندیخانه‌ی سه‌ربازخانه‌ی جه‌مشیدیه‌ ده‌ستبه‌سه‌ریان كرد، ئه‌و كاته‌ی شا له‌ 16ی كانوونی دووه‌می 1979 به‌ ناچاری له‌ ئێران هه‌ڵات، ته‌واوی خانه‌واده‌كه‌ی خۆی له‌گه‌ڵ خۆیدا برده‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات، هه‌ندێك كه‌س پێشنیازیان بۆ كرد كه‌ هوه‌یدایش به‌رێته‌ ده‌ره‌وه‌ و له‌ به‌ندیخانه‌دا نه‌یهێڵێته‌وه‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر بكه‌وێته‌ ده‌ستی شۆڕشگێڕان ده‌یكوژن، به‌ڵام شا وه‌ڵامی ئه‌و پێشنیازه‌ی نه‌دایه‌وه‌ و له‌ جیاتی هوه‌یدا سه‌گه‌كه‌ی خۆی خسته‌ ناو فڕۆكه‌كه‌ی و به‌ره‌و میسر فڕین.

ده‌بێت ئه‌وه‌ بڵێین ئه‌و دوو كتێبه‌ی شاژنی ئێران و دایكی، له‌ لایه‌ن فه‌ره‌حه‌وه‌ ڕه‌تده‌كرێنه‌وه‌ كه‌ ئه‌وان نووسیبێتیان، به‌ڵام زانیارییه‌كانی ناو كتێبه‌كه‌ تا ڕاده‌یه‌كی زۆر ڕاستن، به‌تایبه‌ت ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌و وتاره‌ و كێشه‌كانی نێوان شا و هوه‌یدا و بنه‌ماڵه‌ی په‌هله‌وی و گه‌نده‌ڵی و سته‌مكارییه‌كانی ده‌زگای ساواكه‌وه‌ هه‌یه‌.

لایه‌نگرانی شۆڕشی ئێران زۆر به‌ جددی جه‌خت له‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ وتاره‌كه‌ خودی شا نووسیویه‌تی و خۆی ئاگاداربووه‌ له‌ ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی و به‌ فه‌رمانی خۆیشی بڵاوكراوه‌ته‌وه‌.

ئه‌و ستوونه‌ كه‌ له‌ ژماره‌ 15506ی ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعاتدا بڵاوكرایه‌وه‌ به‌ ناونیشانی (ئێران و ئپمپریالیزمی سوور و ڕه‌ش) (ایران و استعمار سرخ و سیاه‌)، له‌و ستوونه‌دا سووكایه‌تی و بێڕێزی زۆر به‌رانبه‌ر به‌ ئیمامی شیعه‌كانی ئێران ڕوحوڵڵا موسه‌وی خومه‌ینی كرابوو، بۆنموونه‌ له‌ په‌ره‌گرافێكدا ده‌ڵێت "پاش ئاژاوه‌ شوومه‌كه‌ی 15ی خورداد، كه‌ به‌مه‌به‌ستی ناكامكردنی شۆڕشه‌كه‌ی شا بوو (شۆڕشی سپی) كه‌سانێك كه‌ تووشی سه‌رلێشێواوی سه‌یر بووبوون جارێك شوێنپێی ئیمپریالیزمی ڕه‌ش و جارێكیش له‌گه‌ڵ ئیمپریالیزمی سوور ده‌كه‌ون". له‌ به‌شێكی دیكه‌ی ستوونه‌كه‌دا ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی ده‌ڵێت "پیاوێك كه‌ ڕابوردووی نادیار و وابه‌سته‌ی چین و توێژه‌كانی ئیمپریالیزم و له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ناو ڕۆحانییه‌ پایه‌به‌رزه‌كانی وڵاتدا پێگه‌یه‌كی ئه‌وتۆی به‌ده‌ست نه‌هێنابوو، بڕیاری دابوو به‌هه‌ر شێوه‌یه‌ك بووه‌ بچێته‌ ناو كایه‌ی سیاسییه‌وه‌ تا ناوبانگێك بۆخۆی په‌یدا بكات ئیتر به‌ هه‌رشێوه‌ك بێت".

،،

ئه‌و ستوونه‌ كه‌ له‌ ژماره‌ 15506ی ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعاتدا بڵاوكرایه‌وه‌ به‌ ناونیشانی (ئێران و ئپمپریالیزمی سوور و ڕه‌ش) (ایران و استعمار سرخ و سیاه‌)، له‌و ستوونه‌دا سووكایه‌تی و بێڕێزی زۆر به‌رانبه‌ر به‌ ئیمامی شیعه‌كانی ئێران ڕوحوڵڵا موسه‌وی خومه‌ینی كرابوو.

له‌ درێژه‌ی ئه‌و سه‌روتاره‌دا كه‌ شای ئێران له‌ دژی خومه‌ینی نووسیبووی، ده‌ڵێت "ڕوحوڵا خومه‌ینی ناسراوبوو به‌ سه‌ید هیندی، ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندی ئه‌و به‌ هینده‌وه‌ بۆ نزیكترینی كه‌سه‌كانیشی ڕوون نه‌كردووه‌ته‌وه‌، به‌ وته‌ی ئه‌و ماوه‌یه‌ك له‌ هیندستان ژیاوه‌ و له‌وێش په‌یوه‌ندی به‌ ناوه‌نده‌كانی ئیمپریالیزمی ئینگلیزییه‌وه‌كردووه‌ و به‌ ناوی سه‌ید هیندی خۆی ناساندووه‌. هه‌ندێكی تریش ده‌ڵێن ئه‌و له‌ گه‌نجییدا شیعری عاشقانی به‌ ناوی سه‌ید هیندییه‌وه‌ نووسیوه‌..تد". ئه‌مه‌ به‌شێك بوو له‌و ستوونه‌.

dfc
خۆپیشاندانی خەڵکی ئێران دژی دەسەڵاتی شا

شای ئێران هه‌میشه‌ ڕقی له‌ دوو توێژ بوو، كۆمۆنیسته‌كان و ئیسلامییه‌كان. ئه‌و ئیسلام و ئیسلامییه‌كانی به‌ كۆنه‌په‌رست و ڕه‌ش و ناشیرین ده‌بینی، هه‌ر بۆیه‌ توێژه‌ره‌ ئێرانییه‌كان ناونیشانی سه‌روتاره‌كه‌ به‌ هی خودی شا ده‌زانن، كه‌ پلاری گرتووه‌ته‌ هه‌ردوو ڕێبازه‌كه‌ و ناوی ناون ئیمپریالیزمی ڕه‌ش و سوور.

له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌ عه‌باس میلانی، له‌ كتێبه‌كه‌یدا كه‌له‌سه‌ر هوه‌یدا نووسیویه‌تی به‌ناونیشانی (معمای هویدا) واته‌ مه‌ته‌ڵۆكه‌ی هوه‌یدا، ئه‌م كتێبه‌ له‌لایه‌ن عه‌بدوڵای حه‌سه‌نزاده‌وه‌ كراوه‌ته‌ كوردی، نووسه‌ری ئه‌و كتێبه‌ ده‌نووسێت "له‌به‌رچاوترینی نموونه‌كانی ئه‌و له‌حزه‌ مێژوویانه‌، بڕیاری چاپی وتارێك بوو به‌ناوی (ئێران و ئیمپریالیزمی  سوور و ڕه‌ش)، چه‌ند ڕۆژێك پێش چاپكردنی ئه‌و وتاره‌ به‌یاننامه‌یه‌كی ئایه‌توڵا خومه‌ینی گه‌یشته‌ ده‌ستی شا كه‌ نووسیبووی (غه‌م و په‌ژاره‌ی مه‌رگی كوڕه‌كه‌م زۆر كاڵتر و كه‌متره‌ له‌ خه‌مێكی دیكه‌ كه‌ سته‌مه‌كانی په‌هله‌وییه‌ له‌ ئێراندا)، ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌ شای ده‌هریی كرد، هه‌رله‌وێدا فه‌رمانی دا ساواك وتارێك له‌ دژی به‌یاننامه‌كه‌ی خومه‌ینی ئاماده‌ بكات و خومه‌ینی وه‌ك هیندی زاده‌یه‌كی جاسووس بخاته‌ به‌ر هێرش". 

هه‌ر له‌و كتێبه‌دا و له‌ په‌ره‌گرافێكی دیكه‌دا ده‌ڵێت "شا هه‌ر ئه‌و ڕۆژه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی به‌ ساواك بڵێ ده‌ستوورێكی له‌و چه‌شنه‌ی دا به‌ هوه‌یدا و هوه‌یداش ده‌ستبه‌جێ كاری ئاماده‌كردنی وتاره‌كه‌ی به‌ دوو كه‌س له‌ هاوكارانی سپارد، 48 سه‌عات دوای فه‌رمانی قیناوی شا، هوه‌یدا زه‌نگی بۆ داروشی هومایۆن، كه‌ ئه‌و كات وه‌زیری ڕۆشنبیری بوو لێ دا و گوتی: وتارێك هه‌یه‌ به‌ فه‌رمانی ئه‌علا حه‌زره‌ت (شا) ده‌بێت چاپی بكه‌ن...تد".

ئیتر دوای ئه‌و ستوونه‌ی ڕۆژنامه‌ی ئیتڵاعات ڕاپه‌ڕین كڵپه‌ی سه‌ند و سه‌رئه‌نجام شا و خانه‌واده‌ی په‌هله‌وی هه‌موو هه‌ڵاتن بۆ هه‌نده‌ران و ئیمام خومه‌ینی له‌ پاریسه‌وه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ تاران و جۆشی دایه‌ ڕاپه‌ڕینه‌كه‌ی گشت گه‌لانی ئێران و حكومه‌تی پاشایی ئێرانی ڕووخاند، كه‌ هه‌زاران ساڵبوو پاشایی حوكمی ئێرانی ده‌كرد. له‌ جێی ئه‌و سیستمی كۆماریی هێنایه‌ كایه‌ی سیاسییه‌وه‌ و ئه‌میر عه‌باس هوه‌یدایش كه‌ سیازده‌ساڵ سه‌رۆكوه‌زیرانیی كردبوو له‌ به‌ندیخانه‌دا كه‌وته‌ ده‌ستی شۆڕشگێڕان و به‌ فه‌رمانی ئایه‌توڵا خاڵخاڵی كوژرا.

 

author photo

نوسه‌ر و ڕۆژنامه‌نوس، ئه‌زمونى 17 ساڵ كارى ڕۆژنامه‌وانى