تورکیا پرۆسەی گۆرینی دیمۆگرافیای عەفرینی بردووتە قۆناغێکی مەترسیدارەوە

عەرەبەکانی دیمەشق و غوتە لە عەفرین نیشتەجێ دەکرێن

تورکیا پرۆسەی گۆرینی دیمۆگرافیای عەفرینی بردووتە قۆناغێکی مەترسیدارەوە

713 خوێندراوەتەوە

س: گاردیان

و: بەهمەن ئەحمەد

پاش هێرشە داگیركارییەكەی توركیا بۆسەر عەفرین، كوردەكان بەزۆر كرانە دەرەوەی شارەكە، زۆربەی ئەو كوردانەی عەفرین كە لەترسی توندوتیژە شارەكەیان بەجێهێشت دەڵێن خانوەكانیان دراوە بەعەرەب.

كاتێك ئارین و بنەماڵەكەی لەمانگی كانونی دووەمی ئەمساڵدا عەفرینیان بەجێهێشت، ئەو پێیوایە چیتر ئومێدی گەڕانەوەیان بۆ شارەكە نەماوە، پاش شەش مانگ لەو هێرشە داگیركارییەی توركەكان، خێزانە هەڵهاتووەكان لەگوند و ناوچەكانی دەوروبەر نیشتەجێبوون و شوێنەكانیان بەو عەرەبانە پڕكراوەتەوە كە دۆستایەتییان لەگەڵ توركەكان هەبووە و پێشتر ئیشیان بۆكردوون.

ماڵەكەی ئارین و خزم و كەسوكاریان بەخەڵكی نامۆی ناوچەكانی دیكەی سوریا پركراونەتەوە، بەوتەی ئەو كەسانەش كە ناوبەناو سەردانی شارەكە دەكەن هاتنی خێزانی عەرەب بۆ شارەكە بەردەوام لەزیادبووندایە.

پێدەچێت دروستبوونی رق و كینە بەرامبەر خێزانە هێنراوەكانی عەرەب و ترسی كەمبوونەوەی بەردوامی كورد لەو شارە چارەنوسی شارەكە بەرەو قۆناغێكی تری ململنێ ببات پاش حەوت ساڵ لە ململانێی بەردەوام

بەهۆی پارێزراوبوونی لەشەڕی سوریا و دەركەوتنی وەك شوێنێكی پیرۆز بۆ پەنابەران، عەفرین بوەتە شوێنێكی گرنگ و پڕبایەخ بۆ وڵاتە زلهێزەكانی ناوچەكە و ململانێكانیشیان لەسەر ئەم ناوچە گرنگە دیار و بەرچاو بووە، هاوكات، پێكەوە ژیانی كورد و عەرەب كەلەماوەی رابردووشدا بەمەبەست ئیشی لەسەر كراوە، لەئێستادا لە مەترسی گەورەدایە.

عەفرین وەك ناوچەیەكی داخراو لەبەشی باكوری رۆژئاوای سوریا لەبەردەم مەترسی ركابەری ئەجێندای چوار وڵاتدایە كە ئەوانیش توركیا، سوریا، رووسیا و ئەمەریكایە، لەهەمووشیان زیاتر توركیایە كە بەمدواییانە بەهەڵگیرسانی جەنگێك لەو ناوچەیە زیاتر كاریگەری خۆی لەسەر عەفرین و خەڵكەكەی دروستكرد.

،،

عەفرین وەك ناوچەیەكی داخراو لەبەشی باكوری رۆژئاوای سوریا لەبەردەم مەترسی ركابەری ئەجێندای چوار وڵاتدایە كە ئەوانیش توركیا، سوریا، رووسیا و ئەمەریكایە، لەهەمووشیان زیاتر توركیایە كە بەمدواییانە بەهەڵگیرسانی جەنگێك لەو ناوچەیە زیاتر كاریگەری خۆی لەسەر عەفرین و خەڵكەكەی دروستكرد.

ئەو چوارچێوە نوێیەی توركیا لەو ناوچەیە دیاریكردووە یارمەتی ئەو وڵاتەی داوە كۆنترۆڵی زیاتری سنورەكانی بكات و دەسەڵاتی زیاتری بەسەر دوژمنە كۆنەكەیدا هەبێت كە پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە)یە كە توانیبووی بوونی خۆی لەعەفریندا بسەلمێنێت وەك پرۆژەیەك بۆ زیادكردنی كاریگەرییەكانی لە باكوری سوریا.

هەڵمەتی ناچارکردنی هێزە كوردییەكان بۆ چۆڵکردنی عەفرین، ئەو دەنگۆیانەی بەدوای خۆیدا هێنا كە ئەنقەرە بە رەهایی دەیەوێت گۆڕانكاری دیموگرافی لەو ناوچەیە بكات و دەشیەوێت گۆڕانكارییەكە بەجۆرێك بێت كە زۆرینەی كورد بكات بەزۆرینەی عەرەب. لەوەش گرنگتر سەركردەكانی تورك دەیانەوێت گۆڕانكاری لەپێكهاتەی سنوری 500 كیلۆمەتری وڵاتەكەیان لەگەڵ سوریا بگۆڕن.

پێش هێرشەكانی سەر عەفرین رەجەب تەیب ئۆردوغان وتی " عەفرین دەگێڕینەوە بۆ خاوەنە راستەقینەكانی خۆیان "

لێدوانەكەی ئۆردوغان راگەیەناندنێكی بەرپرسانی ئەمەریكای بەدوادا هات كە تێیدا ئاماژەیان بەوەكردبوو ئەوان كار بۆ ئەوە دەكەن هێزە كوردییەكان كەشەڕی داعشیان كردووە دەكەنە هێزی هەمیشەیی پارێزەری سنورەكان، ئەمەش هێندەی تر سەركردەكانی توركیای توڕەكرد كە ماوەیەكی زۆر بوو ترسی ئەوەیان لێنیشتبوو كە كوردەكانی سوریا سود لە ئاژاوە و شەڕی ناوچەكە دەبینن بۆ بەرەوپێشبردنی ئامانجەكانیان كە گەشتنە بە ناوچەیەكی 60 كیلۆمەتری لەنێوان عەفرین و رووباری فورات كە تەنها شوێن بوو دەستی كوردەكانی نەگەشتبوویە.

سەركردەیەكی باڵای توركیا رایگەیاند " خەڵكی عەفرین نایانەوێت لەژێر حكومڕانی پەكەكەدا بژین، پەكەكە بەزۆر ئیدارەیەكی تیرۆرستیان بەسەر ئەو ناوچەیەدا سەپاندووە، لەژێر دەسەڵاتداری ئەو ئیدارەیەشدا نەیارەكانیان بەتوندوتیژی بێدەنگ كردووە، هەڵمەتە سەربازییەكەمان بەدوورخستنەوەی ئەو تیرۆرستانە لەعەفرین كۆتایهات و دەرفەتی دایە خەڵكی ناوچەكە خۆیان بەرێوەبەرن. زۆربەی ئەو ئەنجومەنی بەرێوەبردنەی ئێستا دروستكراوە لەكورد پێكهاتوون و تەنانەت رێكخەری ئەنجومەنەكەش كوردە".

زۆربەی ئەوانەی كەناتوانن بگەڕێنەوە عەفرین ئەمڕۆ ناڕازین لەو دۆخەی بەسەریاندا سەپێنراوە، بەتایبەتیش كە لێشاوی هاتنی خەڵك لەناوچەكانی دیكەی سوریاوە بەردەوامە.

،،

تورکیا دەیەوێت گۆڕانكاری دیموگرافی لەو ناوچەیە بكات و دەشیەوێت گۆڕانكارییەكە بەجۆرێك بێت كە زۆرینەی كورد بكات بەزۆرینەی عەرەب. لەوەش گرنگتر سەركردەكانی تورك دەیانەوێت گۆڕانكاری لەپێكهاتەی سنوری 500 كیلۆمەتری وڵاتەكەیان لەگەڵ سوریا بگۆڕن.

زۆربەی خێزانە هاوردەكراوەكان بۆ عەفرین و ئەوانەشی كە ئاوارە بوون بەگاردیان ئەوەیان پشتڕاستكردەوە كە خێزانە هاوردەكراوەكان لەدیمەشق و ناوچەی غوتەی دەوروبەری هێنراون. غوتە ناوچەیەكە هێزە ئۆپۆزسیۆنەكانی سوریا تەسلیمی رووسیاو هێزەكانی سوریایان كرد لەمانگی نیسانی رابردوودا.

لەنێوان باندەكان و میلیشیاكان و رێبواراندا، عەفرین زۆر بەزەحمەت دەناسرێتەوە. كوردەكانی ئەو ناوچەیە كە گەڕاونەتەوە دەڵێن " ئەوە ئەو عەفرینە نیە كە ئێمەی لێدەژیاین" ئارینی تەمەن 34 ساڵ دەلێت " چەندین دەموچاوی غەریب دەبینرێن، كارو بازرگانی لەلایەن سورییەكانەوە داگیركراوە، ناوی دوكانەكان گۆڕاون بۆ ناوی دیمەشقییەكان، موڵك و ماڵی خەڵكی نەماون، ئێستا هەستمان وەك فەلەستینییەكانە. "

هاوكات سەڵاح موحەمەدی تەمەن 40 ساڵ وتی "حكومەتی سوریا هاوكاری نەكردین داوای موڵك و ماڵەكانمان بكەینەوە، تەنانەت رێگەشی نەدا بگەڕێینەوە عەفرین، ئێمە ئێستا بەلامانەوە گرنگ نیە لەلایەن كوردەوە حكومبكرێین یان تورك یان ئەسەد، تەنها دەمانەوێت بگەڕێینەوە  سەر موڵك و ماڵی خۆمان."

دەشڵێت " هەموو موڵك و ماڵ و دانەوێڵە و زەوییە كشتوكاڵییەكانمان و كەلوپەلەكانمان لەلایەن حكومەتەوە دەستیان بەسەردا گیراوە، چیتر هیچ شتێك هی ئێمە نیە، ملمان لەژێر تفەنگەكانیاندایە، بەڕاستی زۆر قورسە بگەڕێینەوە، ئەبێت بیسەلمێنین كە ئەو موڵك و ماڵە هی ئێمەیە، دەبێت تەواوی پێداویستییە یاساییەكان ئامادەبكەین و بەڵگەی تەواویش بخەینەڕوو."

سەڵاح دەشڵێت " دیموگرافیای ناوچەكە بەتەواوەتی گۆڕاوە، زۆربەی كوردەكان بەهێز دەربەدەركراون بەبیانوی پاڵپشتی پەكەكە، بەڵام لەڕاستیدا پاڵپشتی ئەو هێزە كوردییەش نەبوون، زۆر بەكەمی كورد لەعەفریندا ماوە، كەس یارمەتی گەڕانەوەمان نادات".

شیار خەلیلی تەمەن 32 ساڵ، دانیشتوویەكی تری عەفرینە و دەڵێت: " كاتێك كوردەكان دەگەرێنەوە سەر ماڵ و موڵكی خۆیان دەبێت هەنگاو بەسەر چەند بەربەستێكدا بنێن، كەس ناتوانێ ئەوە رەتبكاتەوە كە گۆڕینی دیموگرافی لەم ناوچەیە ئەنجامدراوە، كوردەكان ناتوانن بگەرێنەوە، ژنان سەرپۆشیان لەسەركراوە، یانەكانی خواردنەوەی مادە كحولییەكان داخراون، هەوڵێك بۆ سڕینەوەی كولتوری كوردیی هەیە".

ئوم عەبدوڵای تەمەن 25 ساڵیش لای خۆیەوە دەێڵت:" هەندێك كورد گەڕانەوە عەفرین، بەڵام ئەو كوردانەی كە هەوادار و پشتیوانی پەكەكە بوون رێگەیان پێنادرێت بێنەوە ئەم شارە، لە ماوەی مانگی رابردوو نزیكەی 300 خێزانی كوردم بینیووە كە گەڕاونەتەوە شارەكە، لەراستیدا نازانم ئەم خانووە هی كێیە كە منی لەناودا دەژیم، بەڵام لەبنكەی پۆلیس تۆماركراوە."

بەوپێیەی ئوم عەبدوڵا یەكێكە لەعەرەبە هاوردەكراوەكان بۆ عەفرین پێدەچێت دۆخەكە بەدڵی ئەو بێت بۆیە دەڵێت عەفرین پێش هاتنی عەرەب بێ یاسا بووە و دۆخێكی مەترسیداری تێدابووە، بەڵام بەهاتنی ئەو عەرەبە میلیشیایانەی كە توركەكان پێشخۆیان خستن بۆ كۆنترۆڵكردنی شارەكە ئێستا دۆخەكە ئاسایی بوەتەوە و دەسەڵاتی یاسا گەڕاوەتەوە.

ئەو دان بەوەشدا دەنێت كە دزی و تاڵانی لەو شارەدا بەردەوامە بۆیە دەڵێت " توركەكان دەیانەوێت دزی و تاڵانی راگرن، بەڵام میلیشیا عەرەبەكان بەردەوامن لەزیان گەیاندن بەخەڵك ئێمە و كوردەكان بێزار دەكەن، ئاسایشی لێرە بەرقەرار نییە".

ئوم عەبدوڵا و ئەبو خالد عەباسی تەمەن 23 ساڵ ماڵی تایبەتی خۆیان هەبووە لە غوتە بەڵام لەلایەن هێزەكانی سەربە ئەسەدەوە دەستی بەسەردا گیراوە و وەك خۆیان دەڵێن ئەسەد دەستی بەسەر هەموو شتێكیاندا گرتووەـ ئەوان پێشیانوایە ئێستا هێزە میلیشیاكان كەس بەتەنها بەجێناهێڵن و دەیانپارێزن و ئەوان ئەو خاكەیان رزگاركردووە و ئێستا خۆیان بەخاوەنی دەزانن.