بەرهەم ساڵح، پیاوی مانۆڕەكان

هاوپەیمانی رانەگەیەنراوی نێوان بەرهەم ساڵح و هۆزی جاف

بەرهەم ساڵح، پیاوی مانۆڕەكان

9601 خوێندراوەتەوە

دواجار بەرهەم ساڵح ئەوكارەیەكرد كە زۆرێك گرەویان لەسەر ئەوە دەكرد ئازایەتی ئەوەی نییە بیكات، لە 10ی ئەم مانگەدا كۆنگرەی دامەزراندنی حیزبەكەی بەست و بە سەرۆكی هاوپەیمانیەكەی هەڵبژێردرا.

دوای ئەوەی بەرهەم ساڵح تێگەیشت یەكێتی خاوەنی خۆی هەیە و ئامادەنین كلیلی دەرگاكانی مەكتەبی سیاسی حیزبەكەی تەسلیم بكەن، بڕیاریدا ماڵی سیاسی خۆی جیا بكاتەوە و ئەزمونێكی نوێ‌ دەست پێبكات.

بەرهەم ساڵح زیاتر لە 5 ساڵە لەناو یەكێتی نیشتیمانیدا كێشەی هەیە، بە دیاریكراوی لە دوای نەخۆشكەوتنی دووەمی تاڵەبانیەوە، ئەوكاتەی لە مانگی دیسەمبەری 2012 لە بەغداد توشی جەڵتەبوو، بەپەلە گەیەندرایە ئەڵمانیا بۆ چارەسەر.

لە حیزبی كوردیدا پەیوەندیەكی سەرنج راكێش هەیە لە نێوان جەستەی سەرۆك و جەستەی حیزبەكەدا، هەربەوهۆیەشەوە كاتێك تاڵەبانی جەڵتە لێیدا، وەك ئەوبوو كە حیزبەكەشی جەڵتە لێی دابێت.

،،

لە حیزبی كوردیدا پەیوەندیەكی سەرنج راكێش هەیە لە نێوان جەستەی سەرۆك و جەستەی حیزبەكەدا، هەربەوهۆیەشەوە كاتێك تاڵەبانی جەڵتە لێیدا، وەك ئەوبوو كە حیزبەكەشی جەڵتە لێی دابێت.

لەگەرماوگەرمی ڕوداوەكەدا خێزانەكەی تاڵەبانی، بەتایبەت هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد، هەر بەتەنها لە خەمی نەخۆشیەكەی تاڵەبانیدا نەبون، بەڵكو هەوڵیاندا دەست بەسەر میراتە سیاسیەكەی تاڵەبانیشدا بگرن و نەهێڵن میراتگری سیاسی نوێ‌ لە غیابی تاڵەبانیدا بێتە پێشەوە. لەمەدا سەركەوتووبون، بەڵام ئەم سەركەوتنە بەسەر هەڵتەكاندنی بناغەی یەكێتیدا تێپەڕی.


نازانم چەند راستە، دەڵێن كاتی خۆی دایكی ئامۆژگاری بەرهەم ساڵحی كردووە "ماڵی تاڵەبانی حیزبیان بۆخۆیان دروستكردوە و تەسلیمی تۆی ناكەن ".


لەماوەی 5 ساڵی رابردودا، بەرهەم ساڵح لە ململانێیەكی تونددا بوە لەگەڵ ماڵی تاڵەبانی و لەم ساڵانەی دوایشدا كۆسرەت رەسوڵی بەلای خۆێدا راكێشا و لە سەرەتای مانگی سێپتەمبەری 2015 ، هاوكات لەگەڵ ئەو ڕۆژەی تاڵەبانی هێنرایەوە بۆ كوردستان لەگەڵ كۆسرەت رەسوڵ ناوەندی بڕیاریان لەناو یەكێتی ڕاگەیاند.
بەرهەم ساڵح لەو ململانێیەدا لەبری ئەوەی دەست بۆ كلكی مارەكە بەرێت قەپی كرد بەسەریدا، بەو هۆیەشەوە خۆی لە مەترسی پێوەدان ڕزگاركرد، توانی سەنگی بەشێكی زۆری مەكتەبی سیاسی بەلای خۆیدا بشكێنێتەوە و قورسایی گەورە دروست بكات لەناوەندی بڕیاری یەكێتیدا، تا یەكێتی ناچاربوو ڕێسای یاریەكە بگۆڕێت و مەكتەبی سیاسی حیزبەكەی هەڵوەشێنێتەوە. ئەوەش هەر بە قازانجی بەرهەم ساڵح شكایەوە، لە كاتێكدا یەكێتی وەك جەستەیەكی بێ‌ سەر دەسوڕێتەوە، ئەو بە سەروسەودایەكی بەهێزەوە دەردەكەوێت.

بەرهەم ساڵح لە ئەزمونێكی سیاسی فراوانەوە دێت، سیاسیەكی بەگوڕ و سەرنج ڕاكێشە، لە چاوی خەڵكدا هێشتا سیاسیەكی فاشیل و تێكشكاو نییە، توانیویەتی پارێزگاری لە وێنەی خۆی بكات لە زهنیەتی خەڵكی گشتیدا، ئەمە یەكێكە لەو خاڵانەی یەكێتی و پارتی بەتەواوی قەڵس كردوە و رەنگبێ‌ هەروا لێ‌ نەگەڕێن بەبێ‌ ئەوەی شانی ئارداوی بێت بڕوات، بەوردی كار لەسەر ئەوە دەكەن زەڕەب و تەقسیمی چوار ساڵی حكومەتداری سلێمانی و دوو ساڵی حكومەتداری هەولێری لەگەڵ بكەن.

،،

راستە بەرهەم ساڵح، كوڕی شارە و خاوەنی عەشیرەتی گەورە نییە و گەورەبوی پایتەختەكانی ئەوروپایە و پیاوێكی مەدەنییە، بەڵام چیتر كەسێكی بێ دڕكیش نییە، لەماوەی چەند ساڵی رابردودا زیرەكانە چۆتە ناو كۆمەڵێك جومگەی هەستیاری یەكێتیەوە.

بەرهەم ساڵح، پیاوی مانۆڕی گەورەیە و خەڵكیش لەدەوری كۆدەبێتەوە. تا ئێستا نیوەی لاشەی خۆی لە یەكێتی هێناوەتە دەرەوە، بەشێكی گەورەی لاشەكەشی هێشتا لەناو یەكێتییە، نایەوێت هاتنەدەرەوەی فەوزای سیاسی گەورەی لێبكەوێتەوە.بەڵام یەكێتی خۆی باش دەزانێت كە هێشتا قورسیایەكی زۆری بەرهەم ساڵح لەناو حیزبەكەدا ماوە، ئەمانە هەم سود لە توانای مادی یەكێتی وەردەگرن، هەم ئەگەری ئەوەیان هەیە لە سەعاتی سفردا لە یەكێتی بێنەدەرەوە و بچنە ماڵە نوێیەكەیان.


زیاتر لە ڕۆیشتنی بەرهەم ساڵح، ئەوەی یەكێتی نیگەران كردووە ئەو بەرپرسانەی یەكێتین كە لەبەرهەم ساڵحەوە نزیكن و وەك شانەی نوستوی هاوپەیمانی لەناو یەكێتی كاردەكەن. ئەمانە هێشتا خۆیان بە یەكێتی دەزانن و لەناو مەكتەبی سیاسی و مەڵبەند و لیواكانی یەكێتیدان، بەڵام سڵ ناكانەوە لە پشتگیریكردنی بەرهەم ساڵح، تا ئەو ڕادەیەی هەندێكیان راستەوخۆ بەرگری لێدەكەن و بەگژ ئەو سەركردانەی یەكێتیدا دەچنەوە كە بە خراپ ناوی دەهێنن.


لە هەندێ‌ باردا ئەوەی مەحمود سەنگاوی دەیكات بۆ د.بەرهەم پشتگیری تێپەڕاندوە و دەچێتە خانەی هەڵمەتی پێشوەختەوە.
ئەو بە ئاشكرا دەڵێت" تاڵەبانی لە چەند مەجلیسێكدا وتویەتی لەدوای من شوێنی بەرهەم بكەون، ئەوە ڕێبازەكەی مام جەلالە".


تەنانەت بەرهەم ساڵح مەترسی ئەوەی هەبوو كە یەكێتی خۆپیشاندانەكانی ئەم دواییە بقۆزێتەوە بۆ تەسفیەكردن و دەركردن و تەنانەت نانەوەی داوی مەترسیدار بۆ سەركردە سەربازییە نزیكەكانی.


بە نمونە ئەوەی لە ڕانیە بەرامبەر بە عەدنانی حەمەی مینا كرا، شتێكی لەو جۆرەبوو، كە سەرەنجام بە گۆڕین و لابردنی عەدنان كۆتایی هات و لە جێگەی ئەو بورهانی سەعید سۆفی دانرا. هەمان سیناریۆ و مەترسیدارتریش بۆ كەلار و گەرمیان دژی مەحمود سەنگاوی ئامادەبوو، بەڵام هەڵمەتی مانگرتنی گشتی و داخستنی دوكان و بازاڕ و دامودەزگاكان كە هاوپەیمانیەكەی بەرهەم ساڵح نەخشەی بۆ كێشابوو، ریسكەی كردەوە بەخوری، هەمان سیناریۆ لە هەڵەبجەش جێبەجێكرا كە جەمیل هەورامی لێیە و مەڵبەندەكە بەدەست لایەنگرانی بەرهەم ساڵحەوەیە.


لەدوای هەستكردن بەم مەترسیانەوە بەرهەم ساڵح هەنگاوێكی گەورەتری نا بۆ پیشاندانی هێزی خۆی بە یەكێتی و پاراستنی سەركردە سەربازیەكانی لە پیلانی تێوەگلانیان بەشەڕ.


هەنگاوەكە هەم زیرەكانەبوو هەم مەترسیدار، كاتێك سەركردە سەربازییەكانی نزیك لە بەرهەم ساڵح عەشیرەتی جافیان كۆكردەوە و زیاتر لە 1000 پیاو ماقوڵی جافیان كۆكردەوە و گەورەترین كۆبونەوەی عەشیرەتی جافیان ڕێكخست بۆ پشتیوانی سەركردە سەربازیەكانی هۆزی جاف كە بریتین لە حامیدی حاجی غالی و عەدنانی حەمەی مینا و مەحمود سەنگاوی.

،،

ئەگەر لەماوەی رابردودا دوو بنەماڵەی سیاسی تاڵەبانی و بارزانی پێشەنگی دەسەڵاتی سیاسیان لە كوردستان گرتبێتە دەست، ئەوا ئێستە ختوكەی ئەو هەستە دەدرێت كە هۆزی جاف وەك گەورەترین كۆنفیدراڵیەتی هۆزایەتی لە هەرێمی كوردستان كە سەردەمانێك خاوەن دەسەڵاتی گەورە و فراوان بون لەبەرگێكی نوێی سیاسیدا و لەپەنای پڕۆژەیەكی سیاسی دیكەدا بێنەوە مەیدان.


راكێشانی ئەو كارەتە بۆ ئەوەبوو كە بە یەكێتی بڵێن دروستكردنی مەترسی بۆ سەر ئەم كەسانە یەكسانە بە ڕوبەڕوبونەوەی عەشیرەتی جاف لە سەرتاسەری كوردستان و دروستبونی شەڕێكی گەورەی بنەماڵەیی كە دەستپێكردنەكەی ئاسان بوو، بەڵام هیچ كەس نەیدەزانی كەی كۆتایی دێت.


راستە بەرهەم ساڵح، كوڕی شارە و خاوەنی عەشیرەتی گەورە نییە و گەورەبوی پایتەختەكانی ئەوروپایە و پیاوێكی مەدەنییە، بەڵام چیتر كەسێكی بێ دڕكیش نییە، لەماوەی چەند ساڵی رابردودا زیرەكانە چۆتە ناو كۆمەڵێك جومگەی هەستیاری یەكێتیەوە و نزیكبونەوەی ئەو سەركردە سەربازیانەش لێیەوە بەرهەم ساڵحی بە كۆمەڵیك كەناڵ و بابەتی دیكەوە بارگاوی كردووە.


وا دەردەكەوێت هاوپەیمانێتیەكی رانەگەیەنراو لە نیوان بەرهەم ساڵح و هەندێك لە سەركردە و كەسایەتیەكانی عەشیرەتی جاف هاتبێتە ئاراوە.


ئەگەر لەماوەی رابردودا دوو بنەماڵەی سیاسی تاڵەبانی و بارزانی پێشەنگی دەسەڵاتی سیاسیان لە كوردستان گرتبێتە دەست، ئەوا ئێستە ختوكەی ئەو هەستە دەدرێت كە هۆزی جاف وەك گەورەترین كۆنفیدراڵیەتی هۆزایەتی لە هەرێمی كوردستان كە سەردەمانێك خاوەن دەسەڵاتی گەورە و فراوان بون لەبەرگێكی نوێی سیاسیدا و لەپەنای پڕۆژەیەكی سیاسی دیكەدا بێنەوە مەیدان.ئەمە هەر بەتەنها كەڵكەڵەیەكی خێڵەكیانە نییە، بەڵكو تێگەیشتنە لە سۆسیۆلۆژیای كۆمەڵگەی كوردی و كارتێكەرەكانی.


لەماوەی 50 ساڵی رابردوودا جافەكان لەژێر هەیمەنەی عەشیرەتی بارزانی و تاڵەبانیدابوون و بەجۆرێك لە جۆرەكان چونەتە ژێر دەسەڵاتیانەوە، لەكاتێكدا لە سەردەمی شێخ مەحمودیشدا بەشێكی گەورەی جافەكان دەسەڵاتی شێخەكانی بەرزنجەیان رەتكردەوە و وەك قوتبێكی سیاسی سەربەخۆیی خۆیان پاراست.

،،

هەرچەندە بەرهەم ساڵح پسپۆڕیەكەی ئەندازیاری كۆمپیوتەرە، بەڵام ئاشنایەتی هەیە بە سۆسیۆلۆجیای خێڵایەتی و كاریگەرە بە هەردوو كتێبی (تاریخ العراق الحدیث) ی د.عەلی وەردی و (ئاغاو شێخ و دەوڵەت) ی مارتن ڤان برونەنسن.

هەرچەندە بەرهەم ساڵح پسپۆڕیەكەی ئەندازیاری كۆمپیوتەرە، بەڵام ئاشنایەتی هەیە بە سۆسیۆلۆجیای خێڵایەتی و كاریگەرە بە هەردوو كتێبی (تاریخ العراق الحدیث) ی د.عەلی وەردی و (ئاغاو شێخ و دەوڵەت) ی مارتن ڤان برونەنسن.

هەردوو كتێبەكە شیكردنەوەیەكی سۆسیۆلۆجیین، یەكەمین بۆ ڕوداوەكانی عێراقی نوێ‌ و ئەوی دیكەشیان بۆ سۆسیۆلۆجیای كۆمەڵگەی كوردی و سەنگی هۆز و عەشیرەتەكان لە كوردستاندا.


بەرهەم ساڵح پێی وایە ئەتوانێت لە پۆتانسێڵی ئەو هێزە كۆمەڵایەتییە زەبەلاحە سود وەربگرێت كە زیاتر لە سەدەیەكە بەهۆی پەرتوبڵاویانەوە كاریگەری راستەقینەیان لەدەستداوە لە كوردستانی گەورەدا و لە غیابی ئەواندا هۆزی سیاسی دیكە پەیدابون و هاتونەتە پێشەوە.


بێگومان بەرهەم ساڵح بەوردی لەسەر ئەم نەخشە سیاسیە نوێیە ڕۆشتوە و هەنگاوی ناوە، لە واقیعیشدا خەریكە وردە وردە بەرەنجامەكانی دەردەكەوێت. هەرچەندە مەرج نییە بەم وردەكارییە و بەم زمانە تێۆرییە ئەمە باس كرابێت، بەڵام كە لە رەهەندێكی سۆسیۆلۆژییەوە خوێندنەوەی بۆ دەكەیت دەتوانیت بزانیت ئەو شتە چییە كە لە مێشكی بەرهەم ساڵحدا دەخولێتەوە.

 

author photo

ڕۆژنامەنوس و مامۆستای زانكۆ

سەرنوسەری دیپلۆماتیك مەگەزین

ڕۆژنامەنوسی تایبەتمەند لە ڕۆژنامەوانی بنكۆڵكاری