ئایا بەرەیەكی فراوانی نیشتیمانی دەتوانێت یەكێتی و پارتی تێپەڕێنێت؟

هاوپەیمانییەكەی نێوان گۆڕان‌و كۆمەڵ‌و قەوارەكەی بەرهەم ساڵح بۆ هەڵبژاردنەكانی كوردستانیشە؟

ئایا بەرەیەكی فراوانی نیشتیمانی دەتوانێت یەكێتی و پارتی تێپەڕێنێت؟

1677 خوێندراوەتەوە


لەگەڵ نزیكبوونەوەی وادەی هەڵبژاردنەكاندا، گەڕێكیتری ململانێ سیاسییەكان دەركەوتوون‌و پرسی پێكهێنانی بەرەو لیستی هاوبەش بووەتە بابەتی گەرم‌و جێگەی بایەخی نێو ناوەندی سیاسی كوردستان.


بەشیك لە هێزە سیاسیەكانی دەرەوەی "پارتی و یەكیەتی" پەرۆشیەكی زیاتریان پێوە دەبینرێت بۆ پەلەكردن لە پێكهێنانی بەرەیەكی هاوپەیمانی بۆ درێژەدانیان بە ململانێ سیاسیەكانییان لەگەڵ پارتی‌و یەكێتی لە كایەی سیاسی هەریمی كوردستاندا.

هەرسێ لایەنی سیاسی " بزوتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی و قەوارەی هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری" سەرقاڵی پێكهێنانی بەرەیەكی هاوپەیمانین‌و لەم پێناوەشدا دەستیان بە مانۆڕی سیاسی جۆراو جۆر كردووە كە بریتییە لە "سەردانی وەفدێكی حیزبی لە هەرسێ لا، بۆ بەغدا و پێكهێنانی لیستی (نیشتیمانی)بۆ بەشداریكردنیان لە هەڵبژاردنەكانی داهاتووی پەڕلەمان و ئەنجومەنی پارێزگاكانی عێراق لە ناوچە جێناكۆكەكان".


هەریەكە لە بزوتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی لە ڕابردوودا چەند كارتێكی فشاریان بەرامبەر بە دەسەڵاتی پارتی ویەكێتی بەكارهێناوە، بەڵام هاتنە مەیدانی قەوارەی سیاسی"هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی‌و داد پەروەری" لە مانگی ئۆكتۆبەری ساڵی ڕابردوودا، گوڕێكی بەخشییە هەوڵەكانی ئەوان بۆ دروستكردنی بەرەیەكی فراوان لە بەرانبەر پارتی‌و یەكێتیدا.


دوای ڕووداوەكانی ١٦ی ئۆكتۆبەری ساڵی ڕابردوو لە شاری كەركوك و دەوروبەری، هەریەكە لە بزووتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی بڕیاری پێكهێنانی حكومەتی ڕزگاری نیشتیمانی و هەڵوەشانەوەی كابینەی هەشتی حكومەتی هەرێمیان دا كە لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ لە نێوان"پارتی و یەكیەتی و بزوتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی و یەكگرتووی ئیسلامی" پێكهێنرا بوو.

بڕیاری كشانەوەی بزوتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی لە حكومەت‌و داواكارییان بۆ پیكهێنانی حكومەتی ڕزگاری نیشتیمانی، هەر زوو هەردوو وتەبێژی پارتی‌و یەكیەتی لە دوو لێدوانی ڕۆژنامەوانی جیاوازدا ڕەتیان كردەوە، مەحمود محەمەد،وتەبێژی پارتی وتی: "حكومەتی ڕزگاری نیشتیمانی كێشەكان زیاتر دەكات نەك چارەسەر، لەو ڕێگەیەوە دەیانەوێت بە دەسەڵات بگەن".


سەعدی پیرە، وتبێژی یەكێتی، وتی:" پێوویستە ئەوانەی داوای حكومەتی ڕزگاری نیشتیمانی دەكەن، شتێكی لەمە باشتر بدۆزنەوە،چونكە خۆشیان لە حكومەت و پەرلەماندا بەشدارن".

قەوارەی هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری، سەرەتای مانگی ئۆكتۆبەری ساڵی ڕابردوو، لە یەكەم پەیامی دروست بوونیدا، ڕایگەیاند:"بڕوامانوایە كە چارەسەری ئەم بارە ناهەوارەو ڕوو بەڕوو بوونەوەی ئەم زوڵم و ستەمكارییە،بە تاكە كەس و تاكە حیزب و تاكە ناوچە ناكرێت، بەڵكو پێوویستی بە هاو كاری و هاوپەیمانی كەسان و لایەنی خەمخۆری جۆربەجۆرە."

،،
مەسعود عبدالخالق، چاودێری سیاسی: من پێمباشە بەرەی گەل دژی بەرەی گەندەڵی دروست بێت، كە كوردستانی وێران كردووە، ئێستا كوردستان بووەتە دوو جەمسەر، بەڵام ئایا پێیان دەكرێت

گەیشتنی ئەو سی لایەنە بەو بڕوایەی كە " هەوڵدان بۆ گۆڕانكاری و ئەنجامدانی چاكسازی لە بەرامبەر دەسەڵاتی پارتی و یەكیەتیدا،بە یەك لایەن بەتەنها ناكرێت، بوویە هۆی ئەوەی كە لەسەرەتای ساڵی ٢٠١٨دا، بەرەیەكی هاوپەیمانی پێكبهێنن كە وەك خۆیان دەڵێن: بە ئامانجی گرتنە دەستی دەسەڵات، ئەو بەرەیەیان پێكهێناوە.


زمناكۆ جەلال، ئەندامی جڤاتی نیشتیمانی و ڕێكخەری ژووری هەڵبژاردنەكانی بزوتنەوەی گۆڕان، بە دیبلۆماتیك مەگەزینی وت:" ئەو پرسانەی كە ئێمە جوڵەمان بۆ كردووەو هاوپەیمانێتیمان بۆ دروست كردووە، پرسی نیشتیمانینی گەورەن، ڕەنگە بەتەنها هێزێك چارەسەر نەكرێت، بۆیە لەگەڵ ئەو هێزانەی كە دیدو تێڕوانینی هاوبەشمان هەبووەو لەگەڵ هێزەكانی تریش گفتوگۆمان كردووە. دەمانەوێت ببینە بەدیلێكی باش و بەهێزو ئەمەلمان هەیە كە ئەم بەرەیە بتوانێت دەسەڵاتی پارتی و یەكیەتی تێپەڕێنێت، بەو ئامانجەش دروستمان كردووە، بۆ ئەوەی بتوانین پێكەوە، ئەوەی ماوە بیپارێزین وە ئەوەشی لەدەست چووە بیگێڕینەوەو بتوانین پارێزگاری لە مافەكانی گەلی كورد و لە كوردستان و ناوچە جێ ناكۆكەكان بكەین"


لەدوای دروست بوونی یەكەم سیستمی حكومەت و پەڕلەمانی هەرێمی كوردستان لە ساڵانی نەوەداكانی سەدەی ڕابردووەوە تا ئێستا كوردستان بە چەند قۆناغێكی حوكمڕانیدا تێپەڕیوە، لەوانەش قۆناغی پەنجا بە پەنجا و قۆناغی ئۆپۆزسیۆن و ئێستاش وا خەریكە پێدەنێتە قۆناغێكی تری ململانێی بەرەكانەوە، لەبەرئەوەی كە هێزە سیاسیەكانی دەرەوەی پارتی و یەكیەتی لەو بڕوایەدان كە بە تاك لایەنە ئەنجامدانی گۆڕانكاری بۆیان زەحمەتە، هەر بۆیە لە هەوڵدان بۆ فراوانكردنی "بەرە"و هاوپەیمانێتیەكەیان، ئەوان دەڵێن:دەرگای هاوپەیمانییەكەمان بۆ هەموو ئەو هێز و لایەنانە كراوەیە كە خواستی گۆڕانكاری و چاكسازیان هەیە، بۆ ئەوەی كە بەهێزو كاریگەریەكی زیاترەوە ڕوو بەڕووی دەسەڵاتی پارتی و یەكیەتی ببنەوە.


ڕێبوار حەمەد، وتەبێژی كۆمەڵی ئیسلامی، بە دیبلۆماتیك مەگەزینی وت:" ئێمە لەهەوڵداین بۆ گۆڕانكاری ڕیشەیی لە سیستمی حكومڕانی لە هەرێمی كوردستان، لە هەوڵداین كە ئەم هاوپەیمانێتیە فراوان بكەین وە هێز و لایەنی كە لەخۆ بگرێت، ئێستا ئێمە ئەو تێكۆشانە دەكەین، كە لەوەش گەورەتر و فراوانتر بێت، هێز و لایەنیكەش لەخۆ بگرێت."

،،

ڕێبوار حەمەد، وتەبێژی كۆمەڵی ئیسلامی: ئێمە لەهەوڵداین بۆ گۆڕانكاری ڕیشەیی لە سیستمی حكومڕانی لە هەرێمی كوردستان، لە هەوڵداین كە ئەم هاوپەیمانێتیە فراوان بكەین وە هێز و لایەنی كە لەخۆ بگرێت


ڕێبوار حەمەد، وتیشی: " ئێمە بۆ پێكهێنانی لیستەكەمان لە سنوری مادەی ١٤٠دەعوەتی لایەنەكانی تریشمان كردووە، بەنموونە دەعوەتی یەكگرتووی ئیسلامی و بزوتنەوەی ئیسلامی‌و حیزبی شیوعیمان كردووە، هاوڕاش بووین لەسەر ئەوەی كە هێز و لایەنی سیاسی تریش بێتە ناو ئەو هاوپەیمانێتیەوە. پێمان خۆش بووە ئەو خواستە لای ئەوانیش بەرجەستە ببێت".


بێزاری و شەكەتی هاوڵاتیانی هەرێمی كوردستان لە حوكمی ٢٧ ساڵی ڕابردووی دەسەڵاتی كوردی كە لە كاردانەوە بەردەوامەكانی ئەم چەند ساڵەی هاوڵاتیاندا بەرامبەر بەدەسەڵاتی كوردی دەبینرا، ئەو ئومێدەی لای بەشداربوانی ئەم بەرە نوێیە دروست كردووە كە ڕێژەیەكی زۆر لە خەڵكی هەرێمی كوردستان لەدەوری ئەم بەرەیان كۆببێتەوە كە پێكیانهێناوە.


دكتۆر ڕێبوار كەریم، وتەبێژی قەوارەی هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری، بە دیبلۆماتیك مەگەزینی وت: "ئەم بەرەیە، بەرەی ئەو كەسانەیە كە پێیانوایە دەبێت كوردستان حوكمڕانییەكی دروستی تێدا بێت، ئەوانەشی كە داوای ئەم شتانە دەكەن لەیەك هێزو دواندا نین، بەڵكو لە هێزەكانی تریشدا ئەم داخوازیە دەبینن."


وتیشی: " ئیمە پێمانوایە هەموو خواستەكان لەدەورمان كۆ بێتەوە، لە هەڵبژاردنەكانی داهاتوودا ئەگەر هەڵبژاردنێكی پاك و بێگەرد بكرێت كە ئێمە هەموو هەوڵمان بۆ ئەوەیە، باوەڕمان وایە خەڵكی كوردستان زۆرینەی هەرە زۆری متمانە بەئێمە دەكات، كە دەتوانین حكومڕانیەكی باش و دروستی بۆ دابین بكەین، ئەوەش دەبەینە سەر".


بۆ ئەمجارە ململانێی بەرە سیاسییە كوردییەكان لە ناوچە جێناكۆكەكانەوە دەستی پێكردووە، هەرچەندە لەم ڕۆژانەدا پارتی ڕایگەیاند كە بایكۆتی هەڵبژاردنی پەڕلەمان و ئەنجومەنی پارێزگاكان لە ناوچە جێناكۆكەكان دەكات، بەڵام زانیارییەكان ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە پارتی و یەكیەتی بە بەشداری چەند لایەنێكیتر هاوپەیمانیەكیان بۆ هەڵبژاردنەكانی پەڕلەمان و ئەنجومەنی پارێزگاكانی عێراق پێكهێناوە، ئەمە لە بەرامبەر پێكهێنانی بەرەی هاوپەیمانی هەرسێ لایەنی "بزوتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی و قەوارەی هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری" لە ناوچە جی ناكۆكەكان كە خۆی لە پێكهێنانی لیستێك بەناوی لیستی " نیشتیمان" بۆ هەڵبژاردنەكانی ئەو ناوچانە دەبینێتەوە.


بۆ درێژەدان بە هاوپەیمانێتیەكەی " بزوتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی و قەوارەی هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری"لە كایەی سیاسی هەرێمی كوردستان و پێكهێنانی لیستێك بۆ هەڵبژاردنەكانی هەرێمی كوردستان پێكەوە، هەرسێ لایەن ئاماژە بەوە دەكەن كە هێشتا ئەو بابەتەیان نەخستۆتە بەر باس و گفتوگۆ بەڵام بە ئەگەرێكی كراوەی دەزانن لەبەردەمیاندا.


ڕێبوار حەمەد، وتەبێژی كۆمەڵی ئیسلامی بە دیبلۆماتیك مەگەزینی وت:"ئێمە تا ئێستا هیچ لایەكمان گفتوگۆمان لە بارەی ئەوەوە نەكردووە كە لە هەڵبژاردنەكانی هەرێمی كوردستان بەیەك لیست دابەزین یان نا، لە ڕاستیدا ئەگەرێكی كراوەشە لەبەردەمماندا."


بەهۆی ڕوداوەكانی سێ مانگی كۆتایی ساڵی ڕابردووی هەرێمی كوردستان، لەوانە ئەنجامدانی ڕیفراندۆم و هەوڵدانی دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان بۆ جیا بوونەوە لە عێراق، كە نیگەرانی بەغداو كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لێكەوتەوە، وا دەردەكەوێت كە بەغدا و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە مامەڵەكردن لەگەڵ هێزەدەسەڵاتدارەكانی وەك "پارتی و یەكیەتی" بێزار بووبن و ئومێد لەسەر دروست بوونی ئەم بەرە نوێیە هەڵچنن.

هەر لەبەر ئەمەش بوو یەكەم جوڵەی ئەم بەرە نوێیە بە سەردانیان بۆ بەغدا دەستی پێكردو وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكاش بەفەرمی پێشوازی لە چوونی وەفدەكە بۆ بەغدا كرد.


دكتۆر ڕێبوار كەریم، وتەبێژی قەوارەی هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری، بەدیبلۆماتیك مەگەزینی وت: " ئاگامان لێیە، زۆر بەڕوونی ئەوە دەركەوتووە، لەبەر ئەوەی كە ئەم سیاسەتەی ئێستا كە لە كوردستان پەیڕەو كراوە، شكستی خواردووە، كەواتە هەموو كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، بە بەغداشەوە چاوەڕێی ئەوە دەكەن كە سیاسەتێكی نوێ لە كوردستانەوە دروست بێت".


ئاماژەشی بەوە كرد:" لەبەر ئەوەی كە ئێستا بەغدا قۆناغی دوای داعشە، قۆناغەكەش ڕوو بەڕوو بوونەوەی گەندەڵیە، ئیمەش ئەو هێزەین كە داوای بەرەنگار بوونەوەی گەندەڵی دەكەین، بۆیە پێشوازی لەم جۆرە ئاڕاستانە زۆر گەورەن".


هاوتەریب لەگەڵ كۆبوونەوەی هەر سێ لایەنی سیاسی "بزوتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی و قەوارەی هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و داد پەروەری" لە بەرەیەكی سیاسیدا، یەكگرتووی ئیسلامی كە خۆی بەهێزێكی چاكە خواز دەزانێت،لە نێوان مانەوە لە بەرەی هێزەكانی دەسەڵات "پارتی و یەكیەتی" و چوونە ناو بەرە هاوپەیمانێتیەكەی دەرەوەی پارتی و یەكیەتی بڕیاری یەكلاكەرەوەی نەداوە.

ووتەکان

 ئەبوبەكر هەڵەدنی، ئەندامی سەركردایەتی یەكگرتوو: باشترین بژاردە بۆ ئەم قۆناغە، پێكهێنانی بەرەیەكی چاكەخوازی بەرفراوانە لە هەموو ئەو هێزانەی كە لە ئێستاو لە ڕابردوودا پڕۆژەی چاكسازیان هەبووە

ئەبوبەكر هەڵەدنی، ئەندامی سەركردایەتی یەكگرتوو،بە دیبلۆماتیك مەگەزینی ووت:" باشترین بژاردە بۆ ئەم قۆناغە، پێكهێنانی بەرەیەكی چاكەخوازی بەرفراوانە لە هەموو ئەو هێزانەی كە لە ئێستاو لە ڕابردوودا پڕۆژەی چاكسازیان هەبووە، بۆ ئەوەی ئەم بەرەیە بمان گوازێتەوە لەم دۆخە چەقبەستووە بەرەو قۆناغێكی باشترو هاندانێك بێت بۆ هاوڵاتیانی كوردستان كە بە گوڕوتینێكەوە بڕۆن بەرەو سندوقەكانی دەنگدان، چونكە ئەگەر بە شێوازەكانی ڕابردوو ئەم هێزانە ڕكابەری یەكتری بكەن، هیچ تازە گەرییەكی تێدا نابێت".

هەڵەدنی، ڕەخنەی خۆی لەو سێ لایەنە دەگرێت كە پەلەیان كردووە لە ڕاگەیاندنی بەرەكەیان‌و پێیوایە دەبوو چاوەڕێی لایەنەكانی تریشیان بكردایە.
ئەو بە دیبلۆماتیك مەگەزینی وت:" من ڕەخنەم لەو سێ لایەنە هەیە كەجۆرێك لە پەلەكردنیان پێوە دیار بوو، ئەبوایە لانی كەم لەسەر هێزەكانی كەش بووەستانایە، ئەوكاتە ئەگەر ئەو هێزانە وەڵامی یەكلاكەرەوەیان دایەوە كە ئێمە بەشداری ناكەین، ئەوكاتە بەرەكەیان ڕابگەیاندایە".

باسی لەوەشكرد:" یەكگرتوو داوای لێكراوە لە لایەن ئەو سێ هێزەوە كە بچێتە ناو هاوپەیمانێتیەكەوە، بەڵام یەكگرتوو كۆتا وەڵامی نەداوەتەوە، هیوادارم یەكگرتوو ئەو بڕیارە بدات كە بچێتە ناو بەرەیەكی چاكەخوازی بەرفراوانەوە".


مەسعود عبدالخالق، چاودێری سیاسی، بەدیبلۆماتیك مەگەزینی وت:" من پێمباشە بەرەی گەل دژی بەرەی گەندەڵی دروست بێت، كە كوردستانی وێران كردووە، ئێستا كوردستان بووەتە دوو جەمسەر، بەڵام ئایا پێیان دەكرێت؟ بەڵێ لەبەر ئەوەی چینی گەندەڵ لە كوردستان لەسەر ناوخۆ و ئاستی نێودەوڵەتیش خراپ شكستی هێنا، لە بەرئەوە دۆخەكە گۆڕاوەو ئەوان مامەڵەیان لەگەڵ ناكرێت".


مەسعود عەبدولحالق باس لەوە دەكات كە پێوویستە بە دواخستنی هەنگاوەكان، تەمەنی گەندەڵی درێژ نەكرێتەوە، ئەو دەڵێت:" ئەو سێ لایەنەی كە بەرەكەیان پێكهێناوە ئێستا دۆخەكە زۆر لەبارە بۆ یان، هەرچەندە پێشتر هەنگاوێكیان ناوە، بەڵا ئێستا ئیشەكەیان زۆر دواكەوتووە دەبوو بۆخۆیان زوتر بیكەن، بەڵام هەست دەكرێت زۆر ساردو سڕن، ئەگەر وەها ساردو سڕبن، تەمەنی بەرەی گەندەڵی درێژ دەبێتەوە".

 

author photo

 بەکالۆریۆس لە زمانی کوردی، ئەزمونی شەش ساڵ کاری ڕۆژنامەوانی لە میدیای نوسرا و بیستراودا