کورد یان سوننە، کامیان حکومەتی نوێى عێراق یەکلادەکەنەوە ؟

کورد یان سوننە، کامیان حکومەتی نوێى عێراق یەکلادەکەنەوە ؟

409 خوێندراوەتەوە

شەرقولئەوسەت

و: دانا ساڵح

هەڵوەشانەوە و پەرتبوونی بەیتی شیعی کە خۆی لە (هاوپەیمانی نیشتیمانی) بەرجەستە کردبوو، وە گۆرینی بۆ پێنج کوتلەی سەرەکی رکابەری یەکتر کە لە هەڵبژاردنی ١٢ی ئایاری پەرلەمانی عێراق ڕیزبەندیان بەمشێوە بوو: سائیرون ــ موقتەدا سەدر، فەتح ــ هادی عامری، نەسر ــ حەیدەر عەبادی، دەوڵەتی یاسا ـ نوری مالیکی، حیکمە ــ عەممار حەکیم.

ئەم هەڵوەشانەوەیەی بەیتی شیعی بووە هۆی دروستبوونی رکابەریی لە نێوان کورد و عەرەبی سوننە تاوەکو یەکێکیان ببێتە هێزی لاسەنگکردنی تەرازووەکە  بۆ   ئەو کوتلە گەورەیەی کە حکومەتی داهاتوو پێکدەهێنێت.

سەرباری هەوڵەکانی ئێران کە لە لایەن ژەنراڵ قاسم سولەیمانی فەرماندەی فەیلەقی قودسی سوپای پاسدارانەوە دران لە ماوەی رابردوودا، چەند سەردانێکی ئەنجامدا بۆ عێراق لە پێناو دووبارە ڕێکخستنەوەی بەیتی شیعی لەسەر شێوەی کۆنی هاوپەیمانی نیشتیمانی (التحالف الوطني) بەڵام ئەم هەوڵانە سەرکەوتوو نەبوون، هەروەها هەریەک لە کورد و سوننەش تائێستا شکستیان هێناوە لەوەی ناکۆکییەکانی نێوانیان یەکلابکەنەوە.

لە لایەنی کوردەوە، هەردوو حزبە سەرەکیەکە (یەکێتی نیشتیمانی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان) گەیشتوونەتە تێگەیشتنێکی دوولایەنی بۆ ئەوەی یەک هەڵوێستیان هەبێـت بەرامبەر بەغداد لەو پرسانەی پەیوەندی بە کوردستانەوە هەیە، هەرچەندە هێشتا پارتی و یەکێنی نەیانتوانیووە ناکۆکییەکانی نێوانیان یەکلابکەنەوە لەسەر چەند مەلەفێک لەوانە پۆستی سەرۆک کۆمار کە هێشتا بابەتی جێگە ناکۆکە لە نێوان ئەو دوو حزبەدا.

دەربارەی سوننەکانیش، راگەیاندنی هاوپەیمانی نوێی سوننەکان کە نزیکەی ٤٥ کورسی پەرلەمان لە خۆ دەگرێت دواکەوت رەنگە بۆ چەند کاتژمێرێک یان چەند رۆژێکي تر، ئەوەش بەپێی وتەی سەرکردەیەکی دیاری هاوپەیمانیەتیەکە بۆ رۆژنامەی شەرقولئەوسەت، دەشڵێت: "لە کاتێکدا سوننەکان هەوڵ بۆ ئەوە دەدەن کە ئەمجارە ببنە هێزی یەکلاکەرەوەی هاوپەیمانێتیەکانی داهاتوو لە پێناو پێکهێنانی گەورەترین کوتلە، بەڵام هێشتا هەندێک پرسیان یەکلانەکردووەتەوە بەتایبەت پەیوەست بە سەرۆکایەتی هاوپەیمانێتیەکە، مەسەلەی دیکەش هەیە هەرچەندە نابنە بەربەستی بنەرەتی بەڵام ئێمە دەمانەوێت بە تەواوی یەکلایی بکەینەوە پێش راگەیاندنی هاوپەیمانێتیەکە تاوەکو یەکگرتوو و تۆکمە بین".

روونیشی کردەوە "هەموو مەسەلە بنەرەتی و ستراتیژییەکان لە بواری پەیوەندی لەگەڵ هاوبەشەکان بەتایبەت شیعە و کورد یەکلابووەتەوە بەڵام ئێمە تاوتوێی رێکخستنی ناوخۆیی هاوپەیمانێتیەکە دەکەین، پێویستمان بەوەیە لە ئێستادا بازی بەسەر نەدەین تاوەکو کاریگەری بکاتە سەر سروشتی هاوپەیمانێتیەکە لە داهاتوودا".

،،

حزبی (دەعوە) گیرۆدە بووە لە نێوان مالیکی و عەبادیدا، لە  ئێستاشدا ئەنجومەنی شورای حزبەکە هەوڵ دەدات لە پێناو یەکڕیزیی حزبەکەدا بەدیلی سێیەم بۆ سەرۆک وەزیران بخاتەروو لە دەرەوەی عەبادیی و مالیکی.

dfc
کۆبوونەوەی وەفدی پارتی لەگەڵ وەفدی هاوبەشی فەتح و دەوڵەتی قانون ــ پیرمام ـ ٢٠١٨.٧.٧ 

بەیتی شیعی کە قاسم سولەیمانی نەیتوانی دووبارە یەکیبخاتەوە بەپێی تێروانینی ئێرانیی، ئێستا بەسەر دوو تێروانیندا دابەش بووە، یەکەم لە هاوپەیمانی سائیرون بە سەرۆکایەتی موقتەدا سەدر و هاوپەیمانی نەسر بە سەرۆکایەتی عەبادی خۆی دەبینێتەوە، دووەم خۆی دەبینێتەوە لە هاوپەیمانی فەتح بە سەرۆکایەتی هادی عامریی کە تموحی هەیە ببێـە سەرۆک وەزیران و دەوڵەتی یاسا بە سەرۆکایەتی نوری مالیکی کە حزبەکەی (دەعوە) گیرۆدەیە لە نێوان ئەو و عەبادیدا، لە کاتێکدا ئێستا ئەنجومەنی شورای حزبی دەعوە هەوڵ دەدات لە پێناو یەکڕیزیی حزبەکەدا بەدیلی سێیەم بۆ سەرۆک وەزیران بخاتەروو لە دەرەوەی عەبادیی و مالیکی، ئەوەش بەپیی ئەو زانیارییانەی شەقولئەوسەت لە سەرچاوەیەکی ئاگادارەوە دەستیکەوتووە.

لە کاتێکدا رۆژی ٧ی تەموز سەرۆکی ئیتلافی نیشتیمانی ئەیاد عەلاویی چاویکەوت بە موقتەدا سەدر سەرکردەی رەوتی سەدر لە بارەگای موقتەدا سەدر لە شاری نەجەف بۆ تاوتوێکردنی پێکهێنانی گەورەترین کوتلە، دوو وەفد لە هاوپەیمانی فەتح بە سەرۆکایەتی عەبدولهادی ئەنساریی و دەوڵەتی قانون بە سەرۆکایەتی حەسەن سنەید لە هەولێر تاوتوێێ پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراقیان کرد لەگەڵ سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان بە سەرۆکایەتی مەسعود بارزانیی.

لەم چوارچێوەیەدا، ڤیان دەخیل ئەندامی خولی پێشووی پەرلەمانی عێراق لە فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان بە شەرقولئەوسەت دەڵێت:"هەڵوێستی کورد ئێستا جیاوازە لە رابردوو لە رووی تێروانینیان بۆ پەیوەندی لەگەڵ شەریکەکانیان لە بەغداد، کورد لەگەڵ هەر لایەک دەربارەی مافەکانی گەلی کورد رێکەوتن بکات پێویستی بە گەرەنتی مولزەم هەیە لەو لایەنە".

دەخیل دەڵێت: گەورەترین کوتلە لای ئەوان، ئەو کوتلەیە کە بروای بە بنەماکانی شەراکەت و هاوسەنگی و تەوافوق هەیە و گەرەنتی بە کورد دەدات بۆ پابەندبوونی بێچەندوچوون بەو بنەمایانەوە، ئەو مەسەلانەش بە لای ئێمەوە بنەرەتین و سەرکردایەتی کورد جەختی لەسەر کردووەتەوە بە تایبەت کاک مەسعود بارزانی".

ڤیان دەخیل دەڵێت:"ئەو گەرەنتیانەی ئێمە ئێستا بەدوایەوەین  و داوای دەکەین بریتییە لە گەرەنتی نێودەوڵەتی نوسراو بە سەرپەرشتی نەتەوە یەکگرتووەکان".

،،

 هەرچی سوننەشە خۆیان یەکلاکردووەتەوە و کە لە هاوپەیمانیەکەی سەدر و عەبادییەوە نزیکن، کوردیش هەوڵ دەدەن بگەڕێنەوە بۆ رۆڵبینینی هێلکە قەپان و هێزی یەکلاکەرەوە، لە کاتێکدا کە سوننەکانیش دەرکەوتوون وەک رکابەری کورد و هەوڵ دەدەن هەمان رۆڵی کورد ببینن.

dfcx
سەردانی عەولاویی بۆ لای موقتەدا سەدر ـ نەجەف ـ ٢٠١٨.٧.٧

لە بەرامبەردا، د.ئیحسان ئەلشەمەریی ئەکادیمیستی عێراقی و سەرۆکی سەنتەری (التفکیر السیاسی) و نزیک لە عەبادی بە شەرقولئەوسەت دەڵێت:"ئەوەی وایکرد فەتح و دەوڵەتی قانون ڕووبکەنە کوردستان، پەیوەستی و پێکەوە مانەوەی هاوپەیمانی نەسر و سائیرون و لێکتێگەیشتنیانە لەگەڵ کوتلەکانی تر لە سوننە و کورد بۆ پێکهێنانی گەورەترین کوتلە لە ماوەیەکی نزیکدا".

ئیحسان شەمەریی دەشڵێت:" هاوپەیمانی نێوان نەسر و سائیرون سەرباری ئەوەی دەبێتە ژمارەیەکی قورس لە هاوکێشەی سیاسیی، لە لایەن زۆربەی لایەنە جیاوازەکانی عێراقیشەوە قبوڵکراوە".

روونیشکردەوە، "سەردانی ئەیاد عەلاویی سەرکردەی ئیتلافی نیشتیمانی بۆ نەجەف (٧ی تەموز) و دیداری لەگەڵ موقتەدا سەدر لەم چوارچێوەدایە، لە بەرانبەریشدا فەتح و قانون هەوڵ دەدەن بۆ راکێشانی هەندێک لە هێزە کوردییەکان، هەرچی سوننەشە خۆیان یەکلاکردووەتەوە و کە لە هاوپەیمانیەکەی سەدر و عەبادییەوە نزیکن، کوردیش هەوڵ دەدەن بگەڕێنەوە بۆ رۆڵبینینی هێلکە قەپان و هێزی یەکلاکەرەوە، لە کاتێکدا کە سوننەکانیش دەرکەوتوون وەک رکابەری کورد و هەوڵ دەدەن هەمان رۆڵی کورد ببینن".

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك