سه‌فـقـه‌ی مەنـبــج چـییە ؟

چارەنووسی کوردەکانی سوریا دوای ڕێکەوتننامە نهێنیەکەی نێوان ئه‌مریكا و توركیا

سه‌فـقـه‌ی مەنـبــج چـییە ؟

663 خوێندراوەتەوە

روسته‌م محمود
و: ئامانج نیعمه‌ت
ڕێكه‌وتنه‌كه‌ی نێوان توركیا و ئه‌مریكا له‌باره‌ی بڵاوكردنه‌وه‌ی هێزی سه‌ربازی توركی له‌ منبج كۆتایی به‌ ئاڵۆزیه‌ ماوه‌ درێژه‌كه‌ی نێوان ئه‌مریكا و توركیا هێناوه‌ به‌تایبه‌ت له‌ مه‌سه‌له‌ی ناكۆییان له‌سه‌ر هاوكاریه‌كانى ئه‌مریكا بۆ هێزه‌كانى سوریاى دیموكرات و پاراستنى گه‌ل له‌ ڕۆژاوای كوردستان، چونكه‌ ئه‌نقه‌ره‌ له‌م ڕێکەوتنه‌ چه‌ندین شتی ده‌ست كه‌وت کە گرنگترینیان پاڵپشتى ڕایگشتى توركیا بوو بۆ "ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان" له‌سه‌روبه‌ندی هه‌ڵبژاردانه‌كانى 24ی 6 دا، ئه‌مه‌ جگه‌له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی سه‌ربازه‌كانى له‌ سنوری نزیك له‌ باشوری كوردستان بۆ به‌ره‌نگابونه‌وه‌ی پارتى كرێكارانى كوردستان.

هه‌روه‌ها ده‌سكه‌وتێكی دیكه‌ی توركیا بریتیه‌ له‌ هێوربوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانى له‌گه‌ڵ واشنتۆندا، له‌هه‌مان كات ئه‌م هه‌نگاوه‌ ده‌رفه‌ت ده‌دات به‌ ڕژێمی به‌شار ئه‌سه‌د بۆ فشار خستنه‌ سه‌ر كورد و فراونتركردنی هه‌ژمونی له‌ناوچه‌ جیاجیاكانى سوریادا.


به‌نده‌كانى "ڕیكه‌وتنى ژێربه‌ژێری منبج":
ڕێكه‌وتنى "سه‌دواكردن به‌ منبج" دوای جوڵه‌ سیاسیه‌كانى ئه‌م دوایه‌ی هه‌ریه‌ك له‌ وه‌زیرانى ده‌ره‌وه‌ی توركیا و ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مریكا هات له‌ دیدار و كۆبوونه‌وه‌كانى ئه‌م دوایه‌ی نێوانیان له‌ چواری یۆنیۆی ئه‌مساڵدا كه‌ زۆر به‌ وردی كه‌وتونه‌ته‌ گفتوگۆ بۆ چاره‌سه‌ر كردنی كێشه‌كانى نێوان ئه‌و دوو وڵاته‌ و ڕێكه‌وتن له‌سه‌ر كۆمه‌ڵێك پرس، به‌شێوه‌یه‌ك لیژنه‌ی هه‌واڵگری ئه‌مریكا و توركیا ڕایانگه‌یاندوه‌ كه‌ هه‌ردوولا گه‌شتونه‌ته‌ ڕێكه‌وتنی ڕوون و ئاشكرا سه‌باره‌ت به‌ ئاینده‌ی ناوچه‌ی منبج وئاشكراكردنی ڕِاگه‌یاندنی فه‌رمی ڕێكه‌وتنه‌كه‌یان بۆ كۆبونه‌وه‌ی وه‌زیرانى ده‌ره‌وه‌ی هه‌ردوو وڵات به‌جێهێشت.

له‌هه‌مان كاتدا هێزه‌كانى سوریاى دیموكرات كه‌وته‌ خۆئاماده‌كردنی سیاسی و مه‌یدانى بۆ ڕوبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی جێبه‌جێكردنی ڕێكه‌وتنى نێوان ئه‌مریكا و توركیا، پێده‌چیت هێزه‌كانى سوریاى دیموكرات پێشتر ئاگاداری ڕێكه‌وتنى له‌و شێوه‌یه‌ی نێوان هه‌ردوو وڵات بووبن، چونكه‌ دوای كه‌متر له‌ بیست و چوار كاتژمێر له‌ ڕاگه‌یاندنى فه‌رمی ڕێكه‌وتنى نهێنى ئه‌مریكا و توركیا له‌سه‌ر منبج، هێزه‌كانى سوریاى دیموكرات كشاندنه‌وه‌ی ڕاوێژكاره‌ سه‌ربازییه‌كانى له‌ منبج ڕاگه‌یاند.

برێت ماكگۆرگی نێرده‌ی سه‌رۆكی ئه‌مریكا بۆ كاروباری هاوپه‌یمانى دژی داعش سه‌ردانى شاری منبجی كرد بۆ پێشكه‌شكردنی هه‌ندێك دڵنیایی به‌ لایه‌نى كوردی به‌مه‌به‌ستى پاراستنى ڕێكه‌وتنى ستراتیژیه‌كه‌ی نێوان هه‌ریه‌ك له‌ وڵاته‌كه‌ی و هێزه‌كانى سوریاى دیموكرات.

،،

برێت ماكگۆرگی نێرده‌ی سه‌رۆكی ئه‌مریكا بۆ كاروباری هاوپه‌یمانى دژی داعش سه‌ردانى شاری منبجی كرد بۆ پێشكه‌شكردنی هه‌ندێك دڵنیایی به‌ لایه‌نى كوردی به‌مه‌به‌ستى پاراستنى ڕێكه‌وتنى ستراتیژیه‌كه‌ی نێوان هه‌ریه‌ك له‌ وڵاته‌كه‌ی و هێزه‌كانى سوریاى دیموكرات.

dfc
هێزەکانی سوریای دیموکرات ـ  سوریا


سه‌ره‌ڕاى ئاشكرانه‌كردنی به‌نده‌كانى ڕێكه‌وتنه‌ ژێر به‌ ژێره‌كه‌ی نێوان هه‌ریه‌ك له‌ توركیا و ئه‌مریكا به‌ڵام هه‌ندێك له‌ میدیا كوردییه‌كان زانیاری تایبه‌تیان له‌سه‌ر ڕێكه‌وتنى ئه‌و دوو وڵاته‌ بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ بریتین له‌ فشار خستنه‌ سه‌ر هێزه‌كانى سوریاى دیموكرات له‌ رووی عه‌سكه‌ری و سیاسیه‌وه‌ له‌ شاری منبج و ته‌واوی ئه‌و كانتۆنانه‌ی ده‌سه‌ڵاتى هه‌یه‌ به‌سه‌ریاندا له‌ ڕۆژاواى ڕوباری فورات تاوەکو پاشه‌كشه‌ بكه‌ن.

ته‌نانه‌ت پاشه‌كشه‌كه‌ ته‌واوی داموده‌زگا خزمه‌تگوزاریی و مه‌ده‌نیه‌كانیش بگرێته‌وه‌ و كه‌ له‌ماوه‌ی پێشوودا ئه‌م هێزانه‌ له‌و ناوچانه‌دا دروستیان كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌ یه‌كجاریی هه‌ژموونی هێزه‌كانى سوریاى دیموكرات له‌سه‌ر منبج و كانتۆنه‌كانى ئه‌و ناوچانه‌ نه‌مێنێت.
له‌به‌رانبه‌ردا توركیا به‌ هه‌مانهه‌نگی له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا سه‌رپه‌رشتى داموده‌زگا خزمه‌تگوزاریی و مه‌ده‌نیی و سیاسیی و ئه‌منیه‌كانى به‌ ڕاست و دروستى ئه‌و ناوچانه‌ بكات و خزمه‌تگوزاریی پێویست پێشكه‌ش به‌ دانیشتوانه‌كه‌ی بكات، به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ هه‌ڵسوكه‌وتى هێزه‌كانى توركیا دوژمنكارانه‌ نه‌بێت به‌رانبه‌ر خه‌ڵك و هێزه‌كانى ناوچه‌كه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی سوپای تورکیا له‌ عه‌فرین ئه‌نجامیدا، له‌گه‌ڵ هاوپه‌یمانه‌كانى ئه‌مریكادا جه‌خت كراوه‌ته‌وه‌ كه‌ پرۆسه‌كه‌ وا ئه‌نجام نه‌درێت كه‌ شێوه‌ی "داگیر كردن" وه‌ربگرێت"
هه‌روه‌ها توركیا هه‌وڵه‌كانى كه‌م بكاته‌وه‌ بۆ ده‌ست گرتن به‌سه‌ر ته‌واوی باكوری سوریادا به‌تایبه‌ت له‌ ناوچه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ڕوباری فورات كه‌ ته‌نها ناوچه‌یه‌ به‌ده‌ست هێزه‌كانى سوریاى دیموكراته‌وه‌ ماوه‌ته‌وه‌، ئه‌م كار بۆ لایه‌نى ئه‌مریكا به‌جێبهێڵرێت بۆ ئه‌وه‌ی فشار بخاته‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵاتداره‌ كورده‌كان بۆ ئه‌وه‌ی به‌ڕێوەبردنی ئه‌م ناوچانه‌ به‌ به‌شداری هه‌موو لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان بێت به‌تایبه‌ت له‌ لایه‌ك له‌ نێوان هه‌موو لایه‌نه‌ كورده‌ ناكۆكه‌كان، عه‌ره‌ب و توركمانه‌كانیش له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌.


ده‌سكه‌وت و زیانه‌كان:
ئه‌توانین بڵێین كاتى به‌ستى ڕێكه‌وتنه‌ نهێنییه‌كه‌ی نێوان ئه‌مریكا و توركیا له‌ ڕووی كاته‌وه‌ ده‌سكه‌وتى باشی بۆ هه‌ریه‌ك له‌ ئه‌مریكا و توركیای تێدایه‌ به‌تایبه‌ت له‌به‌رژوه‌ندی پارتى داد و گه‌شه‌پێدان و سه‌رۆكه‌كه‌ی ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان، به‌ڵام ئه‌م رێكه‌وتنه‌ زیانه‌كه‌ی بۆ لایه‌نه‌ كوردییه‌كان بوو، لێره‌دا به‌چه‌ند خاڵێك ئاماژه‌ به‌ كاردانه‌وه‌كانى رێكه‌وتنه‌ نهێنیه‌كه‌ی نێوان ئه‌مریكا و توركیا ده‌ده‌ین:

یەکەم/ دووباره‌ بڵاوبونه‌وه‌ی هه‌رێمایه‌تى:

ستراتیژیه‌تى سیاسه‌تى ده‌ره‌وه‌ی توركیا له‌ هه‌وڵ ده‌بێت بۆ هه‌ل وه‌رگرتن له‌م سه‌وداكردنه‌ی منبج بۆ دریژكردنه‌وه‌ی هه‌ژموونی خۆی له‌ ده‌وربه‌ری جوگرافیه‌ نیگه‌رانه‌كه‌ی، به‌تایبه‌ت له‌و ناوچانه‌ی هێزه‌كانى پارتى كرێكارانى كوردستان له‌ باشوری كوردستان ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ به‌سه‌ریدا.
لایه‌نى توركی به‌ ده‌رفه‌ت وه‌رگرتن له‌م رێكه‌وتنه‌ و به‌م ڕێكه‌وتنه‌ ژێر به‌ژێره‌ نزیكی نێوان ئه‌مریكا و لایه‌نه‌ كوردیه‌كانى نزیك له‌ پارتى كرێكارانى كوردستان بوونى نامێنێت، له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ئه‌نقه‌ره‌ ده‌توانێت هه‌ژمونه‌كه‌ی به‌ درێژایی سنوری عێراق و سوریا فراوانتر بكات بێ ئه‌وه‌ی بترسێت له‌ هێڵه‌ سوره‌كانى ئه‌مریكا، له‌م باریه‌وه‌ ئه‌ردۆگان ئه‌ڵێت"دوای ئه‌م ڕێكه‌وتنه‌ له‌ پاش منبج كاتى شنگال و قه‌ندیلیش دێت"
دوای زاڵبوونى ئه‌نقه‌ره‌ به‌سه‌ر عه‌فرین و منبج ئه‌ردوگان پێی وایه‌ ئیستا كات له‌باره‌ بۆ وه‌شاندنی گورزێكی قورس له‌ پارتى كرێكارانى كوردستان له‌هه‌موو ناوچه‌كانى جێ هه‌ژمونی خۆیدا.

،،

دوای زاڵبوونى ئه‌نقه‌ره‌ به‌سه‌ر عه‌فرین و منبج، ئه‌ردۆغان پێیوایه‌ ئیستا كات له‌باره‌ بۆ وه‌شاندنی گورزێكی قورس له‌ پارتى كرێكارانى كوردستان له‌ هه‌موو ناوچه‌كانى جێ هه‌ژمونی خۆیدا.


دووەم/ نزیك بوونه‌وه‌ له‌ ئه‌مریكا:

"ڕێكه‌وتنى منبج " به‌ ده‌رفه‌تێكی گونجاو داده‌نرێت بۆ توركیا بۆنزیك بوونه‌وه‌ له‌ ئه‌مریكا و دوباره‌ دارشتنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیه‌ستراتیژیه‌كانى نێوانیان، هه‌روه‌ك چۆن رێكه‌وتنى جه‌رابلوس ساڵى 2016 له‌ سوریا ده‌رفه‌تى دایه‌ توركیا بۆ دووباره‌ ئاسایی كردنه‌وه‌ و داڕشتنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كانى له‌گه‌ڵ روسیادا، ئه‌مه‌ش له‌ رێگه‌ی به‌كارهێنانى قبوڵكردنی دوو لایه‌ن له‌ نێوان روسیا و توركیا بو ده‌ست گرتن به‌سه‌ر هه‌ندێ ناوچه‌ی سوریا، به‌شێوه‌یه‌ك توركیا جه‌رابلوسی داگیر كرد و له‌به‌رانبه‌ردا ئاسانكاری كرد بۆ زاڵبوونى روسیا و ڕژێمی ئه‌سه‌د به‌سه‌ر ڕۆژهه‌ڵاتى شاری حه‌له‌ب، جارێكی تریش ئاسان كاری بۆ داگیركردنی عه‌فرین كرا له‌ لایه‌ن توركیاوه‌، له‌به‌رانبه‌ردا توركیا ئاسانكاریی كرد بۆ هێزه‌كانى ڕژێمی ئه‌سه‌د بۆ ده‌ست گرتن به‌سه‌ر غۆته‌دا.

dfc
تانکێکی ئەمریکی لە شارۆچکەی رومێلان ـ ریفی حەسەکە ـ خۆرئاوای کوردستان


سێێەم/ لاواز كردنى هه‌ڵویستى كورد:

بارودۆخه‌كه‌ بۆ كورده‌كان جیاوازه‌ به‌شێوه‌یه‌ك ڕێكه‌وتنى نهێنى منبج كاردانه‌وه‌ی خراپی له‌سه‌ر هه‌ژمونی ئێستاى كورد و ئاینده‌ی هێزه‌كانى سوریاى دیموكرات وئاینده‌ی ڕۆل و كاریگه‌ریان هه‌یه‌، كورده‌كان له‌ ئێستا هه‌ست به‌لاوازی سیاسی ده‌كه‌ن دوای ئه‌وه‌ی له‌ ماوه‌ی رابردوو له‌كاتى پرۆسه‌ی عه‌فریندا متمانه‌یان به‌روسیا و رژێمی ئه‌سه‌د نه‌ما، چونكه‌ پێیان وابوو كه‌ هاوكاری توركیا بوون.

له‌ ئێستاشدا رێكه‌وتنى نهێنى منبج دیسانه‌وه‌ ده‌بێته‌وه‌ هۆی نه‌مانى متمانه‌یان به‌ ستراتیژیه‌تى ئه‌مریكییه‌كان، چونكه‌ پێشتر هیوای زۆریان به‌ئه‌مریكا هه‌بوو بۆ پارستنیان له‌ دژومنه‌كانیان.
له‌ ئێستادا حزبی یه‌كێتى دیموكران و هێزكانى سوریاى دیموكراتى باڵاده‌ست له‌و ناوچانه‌ هه‌ست به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ كاره‌ ستراتیژیه‌كه‌یان ته‌واو بووه‌ كه‌ بریتیى بووه‌ له‌ كۆتایی هێنان به‌ "داعش" ئه‌وان له‌وه‌ تێگه‌یشتون ئه‌وان ته‌نها وه‌ك ئامێرێك بوون به‌ده‌ست وڵاته‌ زلهێزه‌كانه‌وه‌ بۆ زاڵبون به‌سه‌ر داعشدا، ئه‌م وڵاتانه‌ گرنگی به‌ تێڕوانینى ستراتیژی بۆ ئاینده‌ی كورده‌كان ناده‌ن له‌ ناو گه‌لانى سوریادا.


چوارەم/ فشاره‌كانى رژێمی ئه‌سه‌د:

رژێمی سوریا له‌ ئێستادا لە هه‌وڵى كه‌ڵك وه‌رگرتنه‌ له‌ لاوازی كورد و ئه‌مه‌ دوای ئه‌وه‌ دێت رژێمی ئه‌سه‌د دوو گۆڕانكاری ستراتیژی كردوه‌ ئه‌وانیش دووباره‌ زاڵبوون به‌سه‌ر ناوچه‌ی غۆته‌ی ستراتیژی هه‌وروه‌ها به‌ته‌واوی هه‌ژمونى سه‌ربازی و سیاسی له‌ دیمه‌شقی پایته‌ختدا یه‌كلایی بۆته‌وه.

له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ ره‌نگه‌ رێكه‌وتنێكی نهێنى نێوده‌وڵه‌تى تایبه‌ت به‌ باشوری سوریا هه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی رژێمی ئه‌سه‌د به‌ته‌واوی ده‌ست بگرێت به‌سه‌ر ئه‌م ناوچه‌ ستراتیژیه‌ هه‌ستیاره‌دا، بۆیه‌ سوریا فشاری ته‌واو له‌سه‌ر كورده‌كان دروست ده‌كات رازی بوونیان به‌ پابه‌ند كردن به‌ ڕێكه‌وتنێك له‌ به‌رانبه‌ر پاراستنى له‌ توركیا و رێكه‌وتنه‌ نهێنیه‌كه‌ی نێوان توركیا و ئه‌مریكا.
له‌ كۆتایدا یه‌كێتى دیموكرات (پەیەدە) و هێزه‌كانى سوریاى دیموكرات ناچارن وەڵامی ڕوونی بنكه‌ جه‌ماوریه‌یه‌كانى كورد بده‌نه‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌و بنكه‌ جه‌ماوه‌ریه‌ سه‌رباری هه‌موو ناڕه‌حه‌تی و گه‌مارۆكانی سه‌ریان به‌ هه‌ژمونی سیاسی و سه‌ربازی حزبه‌ كوردیه‌كان له‌ ناوچه‌كانیان ڕازی بوون، ئه‌م هێزه‌یان كرده‌ ژماره‌ یه‌ك له‌و ناچانه‌ی زۆرینه‌ی كورد نشین بوون.
كومه‌ڵگه‌ی كوردی ناچار بوون ملكه‌چ بن بۆ ئه‌م هێزان به‌هۆی توانای ئه‌م ڕه‌وته‌ سیاسیانه‌ له‌ دابین كردنی ئاسایش و ئارامی و ئاشتى كۆمه‌ڵایه‌تى له‌ ناوچه‌كانى ده‌سه‌ڵاتیاندا، هه‌ر بۆیه‌ یه‌ك له‌دوای یه‌ك له‌ده‌ستدانى ناوچه‌كانى ژێر ده‌سه‌ڵاتى هێزه‌كانى سوریاى دیموكرات ده‌بێته‌ هۆی نه‌مانى متمانه‌ی خه‌ڵك به‌م هێزه‌ و هێزه کوردییەکانی تر .

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك