بۆچی بەشار ئەسەد جەنگی سوریای بردەوە ؟

سێبەری هەژموونی روسیا بەسەر هاوپەیمانەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا

بۆچی بەشار ئەسەد جەنگی سوریای بردەوە ؟

1257 خوێندراوەتەوە

ستیڤن کووک ـ ماڵپەری گۆڤاری فۆرن پۆڵسی ئەمریکی

و: هەڵۆ ساڵح

"پرسێکی بەبایەخە!  بۆچی بەشار ئەسەد براوە دەبێت و ئەمریکا لەبەردەم مەترسی شکستدایە" لە دەسپێکی ئەم مانگەدا هێزەکانی ڕژێمی بەشار ئەسەد ئاڵای هەژموونی خۆیان لەسەر دوا شارۆچکەی باشووری سوریا "دارا" چەقاند و ئاهەنگی سەرکەوتنیان گێڕا.

هەرچەندە خوێنڕشتنی زیاتر بەڕێوەیە بەڵام ناکرێت ڕۆڵی هێماگەری لە شرۆڤەی ئەم هاوکێشە لەبیریبکەین، ئەو ڕاپەڕینە کە لە ٦ی ئازاری ٢٠١١ لەو شارۆچەکەیە بەرپابوو و لەمپەری بەرزدەکردەوە لەبەردەم زۆردارێکانی ڕژێم بەڵام لە کۆتایدا تێکشکێنرا.

شەڕی ناوخۆ کە سوریای بەرەو هەڵدێری شکست دەبرد و خورهەڵاتی ناوینی کردبوو بە بەشێک لە ناسەقامگیری بەمنزیکانە کۆتایدێت نەک دواتر، بەشار ئەسەد ئەو پیاوە بوو هەموو چاویان لەهەرەسی ڕژێمەکەی بوو بۆ هەمیشە کۆتەیشنی شکستئامێزی "کات یەکلایکەرەوە دەبێت بۆ ئەسەد" بەکاردەهێنرا بەڵام ئەوا ئەسەد بە هاوکاری ڕوسیا، ئێران، حزبوڵا سەرکەوتنی خۆی بەسەر گەلەکەیدا ڕاگەیاند.

 

واشنتۆن ڕەنگە سەرقاڵبونی بە ئاژاوەی ئەم ڕۆژانە وایلێکردبێت کە سەرجەم ئەو ڕاستیانە لە بیربکات کە نزیکە 500,000 هەزار لە دانیشتوانی شارۆچکەی دارا لە سوریا لەشێوەی "گروپی کوڕاندا" لەسەر بینا و تەلارەکانی سووریا بە سپرای بۆیەکانیان دەیانووسی "شکست بۆ ڕژێمی سووریا" کە زیاتر لە 7 ساڵ بەسەریدا تێپەڕیووە، بەڵام لە ئێستادا ناکۆکێکانی سوریا و ئەگەری زۆری مانەوەی ڕژێمی بەشار ئەسەد سەرنجەکان بەرەو ئەو ئاڕاستەیە دەبەن کە بپرسین شوێن و پێگەی ئەمریکا لە "خورهەڵاتی ناوین نوێ" دا چۆن دەبێت ؟

 

یەکەم بڕیار و دروشمی حکومەتی ئەسەد لە داهاتوودا دژ بە جەوهەریترین خاڵی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکایە "بازرگانی"، کە ئەویش پەکخستن و ئیفلیجکردنی سەرجەم هێڵە بازرگانێکانی واشنتۆنە لە سوریا و تەواوی وڵاتانی دەوروبەری، ڕاپەڕینی سوریا لە کاتێکی تەواو گونجاودا خۆی بەدیارخست، وابەدیاردەکەوت کە ئازادی پرژێنراوە بەسەر هەموو هەرێمی خۆرهەڵاتی ناویندا، هێزی خەڵکە خۆپیشاندەرەکانی شارۆچکەی دارا تابێت ڕوەو هەڵکشانبوو بەهۆی سەرنجەکانیان لەسەر ئەزمونی کەوتنی حوکمڕانیە درێژخایەنەکانی حوکمەتەکانی تونس و میسر، بۆیە بڕیاردەرە دیبلۆماسێکان، سیاسەت دروسکەران، شرۆڤەکاران، جۆرناڵیستەکان، سەرجەمیان کەوتنە نێو فۆڕمێکی فشۆڵی لێکدانەوە و شرۆڤەی کورت و نادروستەوە بەهۆی هەڵە خەمڵاندن و بەباشی جیاوازی نەکردن لە نێوان بارودۆخی حکومەتی بەشار ئەسەد و حکومەتە کەوتووەکانی دیکەی وەک "بن عەلی" لە تونس.

 

،،

بەشار ئەسەد ئەو پیاوە بوو هەموو چاویان لەهەرەسی ڕژێمەکەی بوو بۆ هەمیشە کۆتەیشنی شکستئامێزی "کات یەکلایکەرەوە دەبێت بۆ ئەسەد" بەکاردەهێنرا بەڵام ئەوا ئەسەد بە هاوکاری ڕوسیا، ئێران، حزبوڵا سەرکەوتنی خۆی بەسەر گەلەکەیدا ڕاگەیاند.

 

پێیانوابوو کە ڕژێمەکەی بەشار ئەسەد هەمان ستراکچەی ئەزموونی تێپەڕبووی حکومەتی میسری هەیە، بۆیە کۆمەڵە سیاسێکان پێشبینی ئەوەیان نەدەکرت ڕێبەری ڕژێمی سوریا کۆتاییەکی زۆر درێژی هەبێت چونکە "ئەکادیمیای سەربازی پیاوە ژێرپێ تەختەکان ڕەتدەکاتەوە" ، لە کاتێکدا ئەسەد دوای ئاشکراترین و کاریگەرترین ستراتیژەکانی کەوتبوو ئەویش "سەرکوتکردنی سەربازی خۆپیشاندان و ڕاپەڕینەکان بوو".

 

لەو کاتەدا سوریا شانۆیەک بوو بۆ میلیشاکان و گروپە جیهادێکان، هێزە هەرێمییەکان، دواتر کاریگەرترین هێزی بانگێشتکراو بۆ دەستێوەردان بۆنێو شانۆی ململانێکانی سوریا کە ڕوسیا بوو ئەمەش وایکرد کە شوناسی بەرژەوەندێکانی ئەمریکا ئاڕاستە خۆی بگۆڕێت بەرەو هەڵدێری و ناسەقامگیریی، واشینگتۆن مەحکومی خوێنڕێژێکانی دەکرد، کۆمەکی دەنارد بۆ ئاوەرەکان، کۆرسە مەشقیە خێراکانی بۆ شۆڕشگێڕان، بۆمبارانەکانی دژ بە داعش، بەڵام هەموو ئەمانە بە پێچەوانەوە شکایەوە بەسەر ئەمریکا لە پێکدادانە مەدەنێکانی سوریا، بەجۆرێک زۆرترین کەس لە چاودێران بڕوایان وایە ئەمە سیاسەتێکی تایبەتی باراک ئۆباما بووە بۆ دەرچونی لە سوریا نەک جێهشتنی ناکۆکێکانی تەواوی خۆرهەڵاتنی ناوین.

 

dfc
بەشار ئەسەد هێزەکانی حکومەتی سوریا بەسەر دەکاتەوە

 

لەکاتێکدا ئیدارەی بەدوا هاتووی دۆناڵد ترەمپ خاوەنی ستراتیژیەکی ڕوونی سیاسییە ئەویش جێهشتنی خاکی سوریا بۆ مۆسکۆ لەپاش پاکتاوکردنی و بنبڕکردنی ڕێکخراوی تیرۆرستی داعش و ئاشکرایە بەردەوام لاشەکانیان کەڵەکەدەکرێت، واشینگتۆن نیگەرانیەکانی قوڵبووەتەوە بۆ ئاستی مۆتەکە ،"سوریا بە بەشێک لە دۆزەخ دەبینێت" ، بۆیە بێگومان خاکی سوریا جیاوازە لە هەموو ئەو ئەزموونە سەربازی و سیاسیانەی کە ئەمریکا لە ڕوەندا، دارفۆر، سیربیرینکا پێدا تێپەڕیووە، ڕەنگە واشینگتۆن باردۆخەکان لەنێو چەمکی "ئەنالۆجی" هاوشێوەبوون دابنێت بەڵام لەڕاستیدا هەرزوو واشینگتۆن دەگاتە ئەو دەرەنجامەی کە ئەمریکا بەم ڕەوشەوە کار لەسەر کوشتنی مەودا پیشەسازێکانی خۆیدەکات، واشینگتۆن بەرەو ئیفلیجی دەبات و واشینگتۆن دەخاتە نێو داخ هەڵکێشانی مێژووی لە داهاتوودا. 

 

زۆرینە شرۆڤەکارانی ڕەوشی سوریا و سیاسەت دروسکەران بڕوایان وایە ئەمریکا لە دەرەوەی هەژموونی سەر خاکی سوریا دەمێنێتەوە و بازنەی هەژموونی هەرێمی تەواو بچوک دەکرێتەوە و ڕۆڵی بێکاریگەر دەکەن لە نێو خاکی سوریادا، بۆیە ئەمریکا وەک ئەکتەرێکی سەر شانۆی خاکی سوریا دەخنە بەردەم ئاوێنەی مێژووی، ئەزموونی 2003 داگیرکردنی عێراق بەبیردێننەوە، نمایشەکان بەوە دەستیان پێدەکرد لە عێراقدا کە چۆن خاکی عێراق بوو باشترین بەخێوکەری ناسەقامگیرێکان.

،،

ئیدارەی  دۆناڵد ترەمپ خاوەنی ستراتیژیەکی ڕوونی سیاسییە ئەویش جێهشتنی خاکی سوریا بۆ مۆسکۆ لەپاش پاکتاوکردنی و بنبڕکردنی ڕێکخراوی تیرۆرستی داعش، واشینگتۆن نیگەرانیەکانی قوڵبووەتەوە بۆ ئاستی مۆتەکە ،"سوریا بە بەشێک لە دۆزەخ دەبینێت" ، بۆیە بێگومان خاکی سوریا جیاوازە لە هەموو ئەو ئەزموونە سەربازی و سیاسیانەی کە ئەمریکا لە ڕوەندا، دارفۆر، سیربیرینکا پێدا تێپەڕیووە

  

 

هەژموونی ئێرانیان هەڵکشاند بەرەو پێگەی هەرێمی، هاوپیمانانی واشینگتۆن دەکوتنە خاڵی گرژی هاوپەیمانێتی، تەشەنەسەندنی توندنڕەوی و پەڕگیریی، بنکەنکردنی هەژموونی واشینگتۆن لەڕوی هەرێمیەوە، بۆیە بەگوێرەی زۆرینەی چاودێران ئەمریکا هەمان ئەزمونی مێژووی داگیرکردنی عێراق لەنێو خاکی سوریادا دووبارە دەکاتەوە، داهاتووی سوریا ئەم شانۆیە نمایشدەکاتەوە " ناسەقامگیریە هەرێمیەکان هەڵدەکشێن، هەژموون لەسەر سینیەکی زێڕ پێشکەش بە ئێران دەکرێت، هاوپەیمانە پاکیەزەکانی ئەمریکا پاکیزەی لەدەست دەدەن، ئاستی هەناردەی گروپە تیرۆریستێکان ڕووەو گەشە دەبێت سەرجەم نەتەوەکان دەکونە ژێرباری ناڵاندن پێیەوە".

 

(ترانزناشناڵ تیرۆریزم)، ئەمریکا بێکاریگەر دەکەن لەڕوی هەرێمیەوە، گەروی تەڕی بازرگانیی ئەمریکا بە دەستێکی ڕەش وشک دەکرێتەوە و دەتاسێنرێت، ڕەنگە بڕیارەکە بڕیارێکی باشبێت بۆ ئەمریکا بەڵام هەرگیز واشینگتۆن لە باجی گەورەی هەژموونی و جیۆپۆلەتیکی ڕزگاری نابێت، ئەویش لەقکردنی پێگەیەتی لە خۆرهەڵاتی ناویندا.

 

 هێز و کاریگەری ئەمریکا تاسێنراوە، حکومەتی سوریا خاوەنی شیعارێکی ڕوون و بە شێوەیەکی تاودراو گەشە بە سیاسەتەکانی دەدات، کۆمەڵە سیاسێکان پێویستە ڕامانێک بکەن چونکە ئەوەی کە بیریان لێنەدەکردەوە ڕویداوە، بە هەموو پێوەرە نەریتێکانی هێز واشینگتۆن لە کێبڕکێکاندا ڕو لە پاشەکشیە، "هێز هەمیشە پشکی شێر دەبات لە ململانێکاندا و هێز پۆساڵەکانی لەسەر مێزی گفتوگۆ دادەنێت و فرمانەکان دەردەکات"، بەڵام وایشنگتۆن ئەوەی سەلماند یان ماسولکەکانی هێزی پوکاوەتەوە یان خواستی مانەوەی نەماوە لەکاتێکدا هەژموونی ڕابردوو واشنگتۆن لە هەموو قوشبنەکانی خۆرهەڵاتی ناویندا بەدیاردەکەوت.

 

 بۆیە ئەوە ماوەتەوە بوترێت ئەمریکا دەسبەرداری هەژموون و کاریگەرێکان بووە، ڕەنگە ئەمە گەشەسەندنێک بێت ڕوەو ئاڕاستەی پۆزەتیڤانە، بەڵام هێچ کەس نایەوێت سیناریۆی عێراق لەسەر شانۆی سوریا پێشکەش بکرێت، واشینگتۆن هەنگاو دەنێت بۆ دواوە، مۆسکۆ بەشێوەیەکی دراماتیکی لە بری واشینگتۆن هەنگاوەکان دەنێت، دەبێتە هاوکارێکی شایستەی دەوڵەتانی خۆرهەڵاتی ناوین.

 

dfc
ڤلادیمێر پۆتین و بەشار ئەسەد لە بنکەی سەربازیی حومەیمیم ـ پارێزگای لازقیە ـ ٢٠١٧

 

 

 

بۆیە سوریا لە "فرە - جڵەوی" دەردەکێشێتە دەرەوە، بێگومان ئاشکرایە هەبوونی فرە-بەرژەوەندی سوریای کردە شانۆی هێزەکان، سەروەکی ڕوسیا "ڤلادمێر پوتین" هەمیشە فریادڕەسێکی بەرچاوی هاوپەیمانەکانی بوو لەنێو زۆنگاوی قەیران و گێژەڵوڵکەی پێکدادانەکاندا، لەکاتێکدا باراک ئۆباما ستراتیژی پێچەوانەی پیادەکرد لەگەڵ هاوپەیمانەکانی و سەرجەم هاوپەیمانەکانی دەرکیان بەوەکرد کە باراک ئۆباما لەدوای 30 ساڵ حوکمڕانی حوسنی موبارەکی سەرۆکی پێشوی میسری لە ئۆفیسەکەی بەدەرنا.

 

بۆیە واشینگتۆن بەم تێڕوانینەوە دەمێنێتەوە سەبارەت بە حکومەتەکانی دیکەی ناوچەکە، میسر، سعودیە، ئیمارات، ئیسرائیل، هیچ جۆرە خواستێکیان لەمانەوەی ئەسەدا نەبوو، بەڵام ڕوسیا لە دەسپێکەوە بەو پەڕی هێزی خۆیەوە ڕێگری لە "کەوتنی ڕژێمی ئەسەد" کرد، مۆسکۆ تێدەکۆشێت تا حکومەتی ئەسەد سیمبولی سەرکەوتن بەرزدەکاتەوە، ئەم سەرکەوتنەشی کاریگەری جەرگبڕ لە نەیارانی دەکات، لە ئێستادا سوریا لەنێو تەوەری ستراتیژیەکانی مۆسکۆدا جەوهەریترین خاڵی لێوردبوونەوەیە.

،،

تائێستا، تورکیا، ئیسرائیل و دەوڵەتانی کەنداو خوازیارن سێبەری هەژموونی ئەمریکا بەسەر سەریانەوبێت بەڵام ئەوەش ناشارنەوە کە هەمیشە دەیانەوێت ئاسایشی بەرژەوەندێکانیان لەژێر سایەی کۆشکی کرلملین بپارێزن، سەرۆک وەزیرانی ئیسرایل دەڵێت هەمیشە وتەکانی پوتین پێویستن.

 

 ڕوسیا خۆشی سەرقاڵی ڕۆحکردنەوەبەری شکۆمەندی مێژوویەکەیەتی بۆ بوونەوە بە هێزێکی جیهانی و نەخشەسازیکردن بۆ قەڵمڕەوی خۆی لە خۆرهەڵاتی ناوین و لەم ڕووبەرانەدا ( بە ئاڕاستەی خۆرهەڵات، خۆرئاوا لە دیمەشقەوە درێژ دەبێتەوە ڕوەو ڕۆژهەڵات بەرەو هەرێمی کوردستانی عێراق، ئێران، لە پایتەختی سوریا بەرەو باشوری میسر پێش گەشتنەوە بە کەوانەکەی ڕۆژئاوای لیبیا.

 

هەرچەندە هەتا ئێستا، تورکیا، ئیسرائیل و دەوڵەتانی کەنداو خوازیارن سێبەری هەژموونی ئەمریکا بەسەر سەریانەوبێت بەڵام ئەوەش ناشارنەوە کە هەمیشە دەیانەوێت ئاسایشی بەرژەوەندێکانیان لەژێر سایەی کۆشکی کرلملین بپارێزن، سەرۆک وەزیرانی ئیسرایل دەڵێت هەمیشە وتەکانی پوتین پێویستن، سەرۆکی تورکیا هاوکارێکی باشی ڕوسیایە لە ئێستادا، ئێران دۆستێکی لە مێژینەی ڕوسیا بووە.

 

شا سەلمان بن عەبدولعەزیز لە 2017 یەکەمین سەردانی بۆ مۆسکۆ ڕێکخست، ئیمارات باوەڕی وایە ئاسایشی خۆرهەڵاتی ناوین بێ ڕوسیا سەقامگیر نابێت، بۆیە ئامادەی ڕوسیا لەسەر مێزە گرنگەکان پێویستە.

 

دەورانی هەژموونی ئەمریکا لە خۆرهەڵاتی ناوین وا بەسەردەچێت لەکاتێکدا ئەمریکا بەدرێژای 25 ساڵ یاسای یارێکانی خۆرهەڵاتی ناوینی دادەنا و بڕیاری چارەنوسسازی لەسەر جەوهەرترین پرسەکانی نێو تەونی ناوچەکە دەدا. .

 

لەکۆتایدا، ڕەوشی ئێستای سوریا ئەو ئاڕاستانە ڕوون دەکاتەوە کە ئەمریکا دەکەوێتە بەرامبەر "پێک دژبوونێکی کاریگەرەوە" لە خۆرهەڵاتی ناویندا، سەرجەم بەرژەوەندێیە باڵا نەتەوەییەکانی ڕوو لە پوکانەوە دەکەن "نەوت، ئیسرایل ، هەژموونی ئەمریکا چاوی تەنها لەسەر ئەوە دوو بەرژەوەندێیە بوو، ئەمریکا دەپرسێت لە کاتێکدا ئامادەم ببمە گەورەترن هێزی وەبەرهەمێنەری نەوت بۆچی بنکە سەربازێکانم لەنێو کەنداوی فارسدا بڵاوەی پێکراوە!، دوای دوو جەنگی نەبڕاوە لە 17 ساڵدا، هیچ کەس ناتوانێت ئەمریکا ببەخشێت بەوەی ئەسەدی تۆمەتباردەکرد کە لەنێو کێشەدایە، ئیسرائیل بە بەهێزی دەمێنێتەوە بەڵام لە پاش 70 ساڵ لە بەسەرچوونی دەبێت چارەسەرێک بۆخۆی بدۆزێتەوە، ئۆباما و ترەمپ دەچنە سەر" سەکۆی خەرجی کەمکردنەوە"، چونکە بەرەی ئەسەد براوە دەبن.

 

لە پاش جێگیربوونی ڕەوشی سوریا بە ئاڕاستەی سەرکەوتنی ئەسەد پێویستە کۆمەڵە سیاسێکان بڵێن "بەڕاستی سیاسەت شرۆڤەی قورسە" ڕەنگە ئەسەد و پۆتین و خامنەیی، سەرکەوتووی ئەم هاوکێشەی ناکۆکیانەی سوریا بن و دەرفەتێک لە داهاتوو بۆ گفتوگۆی ئەمریکا هەبێت بۆ ئەوەی دوای بەرژەوەندێکانی بکەوێت بە جڵەوگیرکراوی، بەڵام ئەوە ئاسان نابێت، چونکە کۆنگرێس دەکەوێتە ڕەوشی جەمسەرگیری، دۆخی ئیفلیجبوون باڵدەکێشێت بەسەریدا، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ دوای ئەو ڕێگایانە دەکەوێت کە لە هەناوی سەرۆک هەڵدەقوڵێت، ئەو درێژەی بە هەمان سیاسەتی باراک ئۆمابادا لە خورهەڵاتنی ناوین کە ئەویش جەنگان بوو دژ بە "گروپە تودرەوەکان"، پێشینەی سیاسەتەکانی ئیدارەی پێشووی پشتگوێ خست و باڵوێزخانەی ئەمریکا گواستەوە بۆ قودس، هەروەها ترەمپ ڕێکەوتنی ناوکی لەگەڵ ئێران کۆتایپێهنا، بەگوێرەی زۆرینە چاودێران دەیەوێت "خاکی سوریا بەجێبێڵێت"  لەکاتێکدا زۆرینە ڕاوێژکارەکانی ئاسایشی نەتەوەی دەنگیانداوە بە مانەوەی لە سوریادا تاوەکو کاتێک ئێران درێژە بدات بە مانەوەی لە سوریادا.