عەلی كیمیایی، خوێنڕێژی ناو مێژووی ئازار و مەرگەساتەكانی كورد

كاتێك كرایە لێپرسراوی ناوچەی باكور، قۆناغێكی نوێ لە جینۆسایدكردنی كورد دەستیپێكرد

عەلی كیمیایی، خوێنڕێژی ناو مێژووی ئازار و مەرگەساتەكانی كورد

815 خوێندراوەتەوە

ئەو لەناو دیرۆكی مەرگەسات‌و كۆمەڵكوژییەكانی كورددا، یەكێك لە خوێنڕێژترین سەركردەكانی حیزبی بەعسەو كاتێكیش كە دەكرێتە بەرپرسی نوسینگەی " ڕێكخستنی باكور"، ئیدی تاوانەكانی حیزبی بەعس بەرانبەر بە كورد، دەگەنە ئاستی گەورەترین تاوان‌و كۆمەڵكوژییەكانی نێو مێژووی مرۆڤایەتی.

 

 
ئەو، " عەلی حەسەن مەجید" كە پاش سەرپەرشتیكرن‌و بەكارهێنانی چەكی كیمیایی دژ بە كورد، بە " عەلی كیمیایی" ناسرا، نەك هەر مرۆڤێكی جەللادو خوێنڕێژ بووە، بەڵكو تاوانەكانی ئەنفال‌و كیمیایی بارانكردنی هەڵەبجەو كۆمەڵكوژییەكان، بە پیلان‌و فەرمانی ڕاستەوخۆی ئەو جێبەجێكراون‌و، ئەو لەو سەركردە سەربازییانەی حیزبی بەعسە كە گەورەترین تاوانی دژ بە كورد ئەنجام داوە

 

عەلی حەسەن مەجید

لە نێوانی ساڵانی جەنگی عێراق – ئێرانداو تا ساڵی 1987 حكومەتی عێراقی لەناوچە كورد نشینەكاندا، تەنها شارو ئۆردوگاو ڕێگا قیرتاوكراوەكانی لەژێر كۆنترۆڵدابوو، لە میانی هەوڵەكانی حیزبی بەعس بۆ گێڕانەوەی دەسەڵاتی بەسەر ناوچە كورد نشینەكاندا، سەددام حسێن بڕیاریدا ئەو كارە بە عەلی حەسەن مەجیدی ئامۆزای بسپێرێت‌و بۆ ئەو مەبەستەش دەسەڵاتی ڕەهای پێبەخشی‌و هەموو دامودەزگا مەدەنی‌و سەربازی‌و ئەمنییەكانی ناوچەكانی حوكمی زاتی خرایە ژێر فەرمانییەوە.

،،

سەددام حسێن بڕیاریدا گێڕانەوەی دەسەڵاتی بەسەر ناوچە كورد نشینەكاندا بە عەلی حەسەن مەجیدی ئامۆزای بسپێرێت‌و بۆ ئەو مەبەستەش دەسەڵاتی ڕەهای پێبەخشی‌و هەموو دامودەزگا مەدەنی‌و سەربازی‌و ئەمنییەكانی ناوچەكانی حوكمی زاتی خرایە ژێر فەرمانییەوە.

 

عەلی حەسەن مەجید، لە قەفەزی دادگادا 


پاش ئەوەی كە ڕژێمی بەعس هەستا بە لابردنی " محەمەد حەمزە ئەلزوبەیدی"‌و لێپرسراوێتی كاروباری باكوری لێسەندرایەوە، ئەنجومەنی سەركردایەتی شۆڕش‌و سەركردایەتی هەرێمی حیزبی بەعس، بڕیاریاندا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو دۆخە خراپەی كە لەناوچە كوردنشینەكانی بەسەریاندا هاتووە، ڕێوشوێنی توندوتیژ بگرنە بەر بۆ ڕەواندنەوەی مەترسییەكانی سەر دەسەڵاتی بەعس لەو ناوچانە.


بە دانانی عەلی حەسەن مەجید، لە جێگەی محەمەد حەمزە زوبێدی، ڕژێمی بەعس هەوڵە پڕ لە توندو تیژییەكانی دەستپێكردو لە 29ی مانگی ئازاری 1987، عەلی حەسەن مەجید كرایە بەرپرسی ( نوسینگەی ڕێكخستنی باكور) كە بارەگاكەی لە كەركووك بوو.


دوای ئەوەی عەلی حەسەن مەجید لێپرسراوی ناوچەی باكوری پێسپێردرا، قۆناغێكی نوێ لە جینۆسایدكردنی گەلی كورد دەستی پێكرد، لە پاش مانگێك لە دەستبەكاروونی وەك لێپرسراوی نوسینگەی باكوری حیزبی بەعس، دەسەڵاتە ڕەهاو نائاساییەكەی خستەكارو بە پشتیوانی سوپاو جاشە كوردەكان بە بەكارهێنانی چەكی قورس‌و كیمایی دەستی بە شاڵاوێكی بەرفراوانكرد بۆ چۆڵكردن‌و خاپووركردنی گوندەكانی كوردستان‌و بە بڕیاری ئەو، سەرجەم گوندەكانی كوردستان خاپوركران‌و ناوی ( ناوچە حەرامكراوەكان)یان لێنرا.


بەپێی نێوەرۆكی كۆبوونەوەیەكی لەگەڵ ئەندامانی نوسینگەی باكورو لێپرسراوانی بارەگاكانی بەعس لە پارێزگا كوردییەكان، كە لە 26ی ئایاری 1987 ئەنجام دراوە، عەلی حەسەن مەجید، پیلانی لەناو بردنی هێزی پێشمەرگەی بەوان ڕاگەیاندووەو وتوویەتی:" لە ڕووبەرێكی بچووكدا گەمارۆیان دەدەم‌و بە چەكی كیمایی هێرش دەكەمە سەریان".

،،

عەلی حەسەن مەجید خۆی سەرپەرشتی شاڵاوەكانی ئەنفال‌و پرۆسەی كیمیایی بارانكردنی هەڵەبجەی كردووە، هاوكات سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی قۆناغی 3ی ئەنفالی لە 7ی نیسانی 1988 تا 20ی هەمان ساڵ كردووەو لەو قۆناغەدا پرۆسەی كۆمەڵكوژی‌و كاولكارییەكە گەشتە لوتكە

 

کەسوکاری ئەنفالکراوەکان، بەدەستی عەلی حەسەن مەجید 


جیا لەوەی كە گشت تاوانەكانی حیزبی بەعس لەو ماوەیەدا بە فەرمانی ئەو ئەنجام دراون‌و خۆی سەرپەرشتی شاڵاوەكانی ئەنفال‌و پرۆسەی كیمیایی بارانكردنی هەڵەبجەی كردووە، هاوكات سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی قۆناغی 3ی ئەنفالی لە 7ی نیسانی 1988 تا 20ی هەمان ساڵ كردووەو لەو قۆناغەدا پرۆسەی كۆمەڵكوژی‌و كاولكارییەكە گەشتە لوتكەو لەم قۆناغەدا ناوچەیەكی بەرفراوان لە سنوری پارێزگای كەركوك‌و قوڵایی گەرمیان‌و قادر كەرەم‌و كفری‌و خانەقین ئەنفال كرا.

 

ئەوپێنوسەی واژووی لەسێدارەدانی( عەلی حسن مجید )ی پێکرا 

 
لە كۆبوونەوەیەكدا لە 15- 4- 1988 لەگەڵ ژمارەیەك لە ئەندامانی نوسینگەی كاروباری باكوری حیزبی بەعس‌و پارێزگاكانی ناوچەی ئۆتۆنۆمی، كە لەسەر كاسێت تۆمار كراوەو لەسەروەختی ڕاپەڕینی بەهاری 1991دا دەستی بەسەردا گیراوە، عەلی حەسەن مەجید بە بەشداربووانی كۆبوونەوەكە دەڵێت:" لە هاوینی داهاتووەوە لێرەو لەوێ هیچ گوندێك نامێنێت‌و ڕاپێچی ئۆردوگاگان دەكرێن، لە ئۆردوگاكانیشدا وەك چۆن مریشك جووجەڵە دەخاتە ژێر باڵییەوە، ئاوا لەژێر ڕكێفی خۆماندا دەبن، ناهێڵین چیتر لە گوندە كاندا بژین‌و تێكدەران ( مەبەستی پێشمەرگەیە) بچنە ناویانەوە، لە ئێستاوە چیتر ئارد، ئاو، شەكر، سوتەمەنی، كارەبا، نادەم بە گوند نشینەكان".

 

ئێسک و پروسکی گۆری بە کۆمەڵی ئەنفالکرراوەکان 


هەروەك چۆن دواتر بڕیارەكەی جێبەجێكرد، لە كۆبوونەوەكەدا باسیلەوەش كردووە كە ئەو ناوچە فراوانە قەدەغە دەكات‌و ناهێڵێت كەس لەو شوێنانەدا بمێنێت.
عەلی حەسەن مەجید، لەو كۆبوونەوەیەدا سەبارەت بە پیلانی جێبەجێكردنی پرۆسەی ئەنفال‌و چۆڵكردنی گوندەكان، بە ئەندامانی نوسینگەی كاروباری باكوری وتووە:" من ئەو ناوچانە قەدەغە دەكەم، گەر بێت‌و ئەو ناوچانە هەمووی بكەینە قەدەغەكراو، لەقەرەداغەوە تا كفری تا دیالە بۆ دەربەندیخان‌و بۆ سلێمانی، چ كارێكی باش دەبێت، كشتوكاڵی ئەوانم ناوێت، تەماتەم ناوێ، بامیەو خەیارم ناوێ".

 
عەلی كیمیایی


عەلی حەسەن مەجید، ناسراو بە عەلی كیمیایی، لە 30-10-1941، لە تكریت لە دایكبووەو ئامۆزای سەددام حسێن ی سەرۆككۆماری پێشووی عێراق بوو، ئەو لەگەڵ هەریەكە لە ( رافیع دەحام تكریتی‌و بەرزان ئیبراهیم تكریتی‌و سەبەوی ئیبراهیم تكریتی)دا لە ساڵی 1973دا( دەزگای هەواڵگری گشتی عێراق)یان دامەزراندووە، لە پاییزی ساڵی 1987 وە تا زستانی ساڵی 1988 بەرپرسی نوسینگەی باكوری حیزبی بەعس بووەو سەرپەرشتی‌و سەركردایەتی هەموو كاروبارەكانی حیزبی بەعسی كردووە لە كوردستان.


لە ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەكاندا وەزیری بەرگی عێراق بووە، لە پاش پرۆسەی ئازدای عێراق‌و لە 21ی ئابی 2003دا دەستگیركراو لە ساڵی 2007دا دادگای باڵای تاوانەكانی عێراق، لەسەر تاوانەكانی شاڵاوی ئەنفال بڕیاری لە سێدارەدانی بۆ دەركرد، بەڵام لە 25ی شوباتی 2010داو لەتەمەنی 69 ساڵیدا بڕیاری لەسێدارەدانەكەی بەسەردا جێبەجێكرا.

 

author photo

ڕۆژنامەنوسی سیاسی و دیكۆمێنتەری سیاسی و مێژویی