سعودییە و عێراق؛ ئەزموونێک لە پەیوەندیی ناسەقامگیر

سعودییە و عێراق؛ ئەزموونێک لە پەیوەندیی ناسەقامگیر

2963 خوێندراوەتەوە


لەگەڵ سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامی ئێراندا، سعودییە کەوتە سەنگەری ئێرانەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا پەیوەندییەکانیان لە دۆخی چەقبەستوودا نەمایەوە، زیاتر لە بابەت و ڕووداێک وایکرد ئەم دوو دەوڵەتە هەماهەنگی یەکتر بکەن و لەیەکتر نزیکببنەوە، بەتایبەتی دوای جەنگی کەنداوی دووەم، بەڵام ڕووداوەکانی دواتر دۆخەکەی تێکدایەوە، بەم شێوەیە پەیوەندی ئەم دوو دەوڵەتە لە دۆخی هەڵکشان و داکشاندابووە، لە ئێستاشدا جۆرێک لە نەرمنوێنی و هەماهەنگی ڕێژەیی هەیە.

بۆیە ئێمە لەم توێژینەوەیەدا، بە وردی وێستگە گرنگەکانی پەیوەندی ئەم دوو دەوڵەتە لە جەنگی کەنداوی دووەمەوە هەتا ئێستا دەخەینەڕوو، لەگەڵ سروشتی پەیوەندییەکانی ئێستا و شرۆڤەی سەردانکردنە دوولایەنییەکان و دواتر هۆکاری نزیکبوونەوەی سەدر لە سعودییە و لێکەوتەکانی باسدەکەین، تادەگاتە سەردانیکردنی عەبادی و دامەزراندنی ئەنجومەنی هەماهەنگی سعودی– عیراقی بەسەرپەرشتی ئەمریکا، دواتر باسی هەرسێ جەنگەکەی کەنداو و کاریگەرى لەسەر پەیوەندى نێوان ئەم دوو دەوڵەتە دەخەینەڕوو، لە کۆتایشدا پێشبینی ئایندەی پەیوەندی ئەم دوو دەوڵەتە دەکەین.


گریمانەی توێژینەوەکەش ئەوەیە" ئاسایی بوونەوەی پەیوەندییەکانی عێراق و سعودییە، پەیوەندی بە نیەتپاکی هەریەکەیان و هاوکێشەکانی دوای هەڵبژاردن و کاریگەری ئێرانە لەسەریان، بەجۆرێک هەتا ئیران زیاتر دەستوەردان بکات لە عێراق و سەرکردە سیاسیەکانی ملکەچی بن، ئەوەندەش سعودییە لە عێراق نیگەران دەبێت، پیچەوانەی ئەمەش هەر ڕاستە".

پەیوەندییەکانی سعودییە و عێراق لە ئێستاو ڕابردوودا


یەکەم: سعودییە و عێراق لە جەنگی کەنداوی دووەمەوە هەتا ئیستا
پەیوەندییەکانى سعودییە و عێراق لە ساڵى (1990)دا، دواى هێرشى سەربازى بۆ (کوەیت) ساردى تێکەوت، لە کاردانەوەیدا ریاز باڵوێزخانەى خۆى لە بەغداد داخست و پەیوەندییە دیبلۆماسیەکانى لەگەڵ عێراق بە تەواوى پچڕاند، تەنانەت سعودییە دواى ڕووخانى عێراق، ئاراستەى سیاسەتەکانى بەرامبەر بە عێراق نەگۆڕى، بەتایبەتى لە سەردەمى حکومڕانى سەرۆک وەزیرانى پیشوو (نورى مالکى)دا، چونکە لەم کاتەدا سعودییە بەوە تۆمەتباردەکرا کە پاڵپشتى داعش دەکات و هۆکارى فیتنەیی مەزهەبییە لە عێراقدا، دواتر عێراق چەندینجار داواى ئەوەى کرد کە بوونى باڵوێزى سعودییە لە عێراق گرنگە، دواتر سعودییە (ئامر سیهانى)، لە بەیروتەوە هێنایەوە عێراق و کردى بە باڵوێزى نیتشتەجێ.


ئەم هەوڵەى سعوییەش لە لایەن حکومەتى عێراقەوە وەک هەنگاوێکى ئەرێنى لێکدرایەوە، بۆ پێشخستنى پەیوەندییەکانى نێوان ئەم دوو دەوڵەتە، گرەنتى یەکگرتوویی لە بەرەنگاربوونەوەى ڕێکخراوى تیرۆرستى داعش، یەکێتى بەهێزى سوننى بە سەرۆکایەتى (ئوسامە نوجەیفى) جێگرى سەرۆکۆمار، لە کاتى خۆیدا کاریگەرى هەبوو لە ئاسایی کردنەوەى پەیوەندییەکانى عێراق و سعودییە.


لە کانونى یەکەمى (2014)شدا، بە فەرمى سەرۆکى حکومەتى عێراق حەیدەر عەبادى، داواى کرد کە پەیوەندییەکانى نێوان سعودییە و عێراق پێشبخرێن، بۆ خێراتر بەرەنگاربوونەوە و شکستى ڕێکخراوى تیرۆرستى داعش.


بۆیە دەتوانین بڵێن سەردەمى حکومڕانى (حەیدەر عەبادى) سەردەمێکى شایستەبوو بۆ کپکردنەوەى ناکۆکى و ساردی پەیوەندى سعودییە و عێراق.
عەبادى دەستپێشخەرى کرد لەم هەوڵەداو لە کۆچى دوایی مەلیک عەبدولا، پرسەنامەى نارد بۆ سعودییە، ئەم هەڵوێستە کاریگەرى کردە سەر باشترکردنى پەیوەندییەکان.


دەمێکە سعودییەو دەوڵەتانی کەنداو نەیانویستووە بەکرداری مامەڵە لەگەڵ حکومەتی عێراقیدا بکەن، بەڵام سەردانی وەزیری دەرەوەی سعودییە بۆ بەغداد و هەوڵەکان سعودییە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هۆزە سونییەکانی عێراق، ئاماژە و مژدەیەک بوو بۆ ڕێبازێکی نوێ، کە دەبێت پاڵپشتی و هانبدرێت لەلایەن ئەمریکاوە وەک ستراتیژێک بۆ بەرانگاربونەوەی ئێران.


هەر ئەمەش وایکرد کە عەبادی جیاوازتر لە مالکی تێڕوانینی خۆی بگۆڕێت بە رامبەر بە سعودییە و ڕێگەنەدات سعودییە سونەکان لە دژی حکومەتەکەی عەبادی بەکار بهێنێ.

irann

دووەم: سەردانیکردنی دولایەنە و وەلانانی تەنگژەو ناکۆکییەکان
سەردانی حەیدەر عەبادی، سەرۆكوەزیرانی عێراق لە (19-6-2017)بۆ جاری دووەمیش لە (20/9/2017)دا، کاریگەری گرنگیان هەبوو لە ئاسایی بونەوەی پەیوەندیەکانی سعودییە و عێراقدا، دواتریش سەردانی (قاسم ئەعرەجی) وەزیری ناوخۆی عێراق لە (18-7-2017)دا بۆ سعودیە، و پێشوازیکردنی (جەبار لعێبی)، وەزیری نەوتی عێراق، لەلایەن جێنشینی سعودییەوە(حمد بن سەلمان)، لە هەمانکاتدا سەردانی وەزیری دەرەوەی سعودییە (عادل جابر)بۆ عێراق، تێڕوانینی نێوان بەغدا و ریازی بەرامبەر بەیەکتر گۆڕی و کردنەوەى لاپەڕەیەکى نوێ بوو لە نێوان ئەم دوو دەوڵەتەدا، چونکە سەردانیکردنى فەرمى لەلایەن سعودییەوە بۆ عێراق، کردەیەکى دبلۆماسى بوو 27 ساڵ بوو ڕوینەدابوو، (ئیحسان شەمرى)ڕاویێژکارى سەرۆک وەزیرانى عێراق، لەو کاتەدا پێى وابوو کە عێراق پێویستى بە سعودییەیە کە ئەم پێویستیەش تەنیا لەسەر ئاستى دبلۆماسى نابێت، بەڵکو هەموو ئاستەکانى ترى سیاسى و ئابورى ...هتد. دەگرێتەوە.

ئەمە ویڕاى ئەوەى کردنەوەى باڵوێزخانەى سعودییە لە پایتەختى عێراق، لە کانونى یەکەمى(2015)دا، هەوڵێکى زۆر گرنگ بوو بۆ پێشخستنى پەیوەندییەکانى ئەم دوو دەوڵەتە، کردنەوەى ئەم باڵوێزخانەیە دواى 25ساڵ لە پچڕانى پەیوەندى دبلۆماسى نێوان ئەم دوو دەوڵەتەبوو، لە دەرئەنجامى هێرشى داگیرکارى عێراق بۆکوەیت.


دەتوانین ئەوە بخەینەڕوو کە پەیوەندییەکانى ئەم دوووڵاتە بە شێوەى جەوهەرى ئاسایی نەبوونەتەوە، کێشەى مەزهەبى و دەستوەردانى ئیران لەم دەوڵەتە و تاوانبارکردنى سعودییە لە لایەن زۆرینەى سیاسیەکانى عێراقەوە، بە پشتگیرکردنى ڕێکخراوى تیرۆرستى داعش، هەر کەشێکى ساردى بەخشیوەتە سروشتى پەیوەندییە دوانەییەکانیان، بەلام دوای لەناوبردی داعش ئەم گومانەش خەریکە دەڕەوێتەوە.


ئەمە سەربارى ئەوەى عێراق ناتوانێت نیەتپاکى خۆى دەربخات لەبەرامبەر ئەو بابەتانەى کە سعودییە دەیەوێت، بە پێچەوانەشەوە عێراق هەمیشە بە گومانەوە لە جوڵە و پلان و ستراتیژییەتى سعودییە دەڕوانێت، دروستبوونى گومانى دوولایەنەش چەندین هۆکارى گرنگى لە پشتەوەیە. بەڵام فشارەکانی ئەمریکا و دەستپشخەرییەکانی سعودییە و بەڵێنە جدییەکانی عەبادی ئەگەری سەرکەوتن زیاتر دەکەن، هەرچەندە ناکرێت ڕۆڵی ئێران نادیدە بکرێت لە پەکخستنی ئەم نزیکبونەوەیەدا.


لە نوێترین پێشهاتیشدا سعودییە لە کۆنگرەی کوەیت، کە بەمەبەستی ئاوەدانکردنەوەی عێراق سازدرابوو، سعودیە ئامادەیی پیشاندا بۆ بەشداریکردنی لە پرۆسەی بنیاتنانەوەی عێراقدا، کە تێدا بە بڕی یەك ملیار دۆلار وەبەرهێنان ئەنجامدەدات و500 ملوێنیش وەك پاڵپشتی بۆ عێراق تەرخان دەكات، ئەمەش دەستپێشخەرییەکی گرنگە بۆ ئەوەی پەیوەندییەکانی ئەم دوو دەوڵەتە بە تەواوی ئاسایی ببێتەوە وهەردولاش لە نیەتپاکی یەکتر دڵنیابن.

سێیەم: هۆکارەکانی نزیکبونەوەی سەدر لە سعودییە و لیکەوتەکانی
سەرۆکی ڕەوتی سەدر، بە فەرمی لە ڕێکەوتی (30/7/2017)، لە لایەن محمد بن سەلمان کە بە (سێبەری شای سعودیە دادەنرێت) بۆ سعودییە بانگێشتکرا(5). زۆرێک ئەم سەردانەیان وەک ڕووداوێکی دەگمەن و چاوەڕواننەکراو وەسف کرد، چونکە بۆماوەی یانزە ساڵە ئەم حاڵەتە ڕووینەداوە، گرنگی سەدریش لەوەدایە خاوەنی ٣٤ ئەندامە لە پەرلەمانی عێراقدا، سەرباری خاوەنداریتی دەستەیەکی چەکداری بەناوی (سەرایەی سەلام)، کە یەکێکە لە گرنگترین پێکهاتەکای حەشدی شەعبی شیعی.

لە بەیاننامەی نێوانیشیاندا بەڵێنی باشترکردنی پەیوەندی دوانەیی عێراق و سعودییە باسکرا، لە بوارەکانی: وەبەرهێنان و بازرگانی، پەیوەندی دبلۆماسی و کونسوڵی، هێڵی ئاسمانی، دەروازەی سنوری، پیکەوەژیانی ئاشتیانە و سەرفکردنی ١٠ ملێون دۆلار لەلایەن سعودییەوە.(7)دواتر نوسینگەی موقتەدا سەدر لە بەیاننامەیەکدا سەرجەمی ئەو خاڵانەی پشتڕاستکردەوە.

seder


زۆرێک سەردانی سەدر بۆ سعودیە بە هەوڵێکی جددی بۆ دوورخستنەوەی لە ئێران دەبین، ئەوە جگە لەوەی کە پێشتر لە چەندین بۆنەدا باسی لە پێویستی دابڕانی سیاسی و سەربازیی لەگەڵ ئێران کردووە. ئەنجامدانی زۆرێک لە خۆپیشاندانەکان، کە تیایاندا دروشمی دژ بە دەستوەردانەکانی ئێران لە عێراق بە بەهانەی جەنگی دژی داعش دەوترانەوە، پاڵپێوەنەرێکی تر بووە بۆ نزیکبوونەوەی لە سعودییە. ئەو بە ڕوونی دژی میلیشیا شیعەکان وئەجێندی ئێرانە لە سوریا و عێراقدا، ئێستا حەشدی شەعبی بەهێزە کە ئەمەش پێگەی سەدر لاواز دەکات، بۆیە لە هەوڵی تەوقدانیەتی، سعودییەش لەم هەوڵەیدا یارمه‌تیدەری سەرەکییەتی، چونکە سەدر پێی وایە، پاراستنی عێراق تەنها لە ڕێگەی بەڕێوەبردنی پەیوەندییەکی هاوسەنگ دەبێت لەگەڵ وڵاتانی دراوسێی دوور لە لایەنگریی لە بەرەکانی ململانێ، پێی وایە بەغدا دەبێت بکرێتە خاڵێک بۆ گەیاندنی بەرژەوەندییەکان نەوەک پچڕاندنیان.

لە کاردانەوەی ئەم سەردانەشدا نوسەر و توێژەری سیاسی ئێرانی (مسدق پور)، وتی"سەردانیکردنی سەدر بۆ سعودییە هەنگاوێک بوو هەستی مسوڵـمانانی بریندارکرد"، بەو پێیەش بێت عەسائبی ئەهلی حەق و مالیکی و حیزبەکەی بە تەنیا دەمێننەوە لە دژایەتیکردنی سعودیە و هێشتنەوەی پەیوەندی توندوتۆڵیان لەگەڵ ئێراندا و لەڕووی کرداریشەوە کەلێنێکی گەورە دەکەوێتە نێو ماڵی شیعە لە عێراق، کە ئەوەش هەڕەشەیەکی جدیە بۆ سەر هەژموونی ئێران لە عێراق.

چوارەم: دامەزراندنی ئەنجومەنی هەماهەنگی سعودی– عیراقی بەسەرپەرشتی ئەمریکا
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، فشارێکی زۆر لە حکومەتی عێراق دەکات بۆ ئەوەی سنورێک دابنێت بۆ دەستوەردانەکانی ئێران، چونکە پێی وایە ئەمە بە عێراق خودی خۆیی دەکرێت نەک دەوڵەتانی تر، هەربۆیە لە چوارچێوەی ئەو ستراتیژەیە نوێیە کە ترەمپ بەرامبەر بە ئێران ڕایگەیاند، عەبادی ناچار بە یارمەتی و نێوەندگیری دەکرێت، چونکە ترەمپ داوای لە هاوپەیمانەکانی کردووە، بۆ ئەوەی لە سەرخستنی ئەم ستراتیژەدا یارمەتییان بدات، بۆیە دەشێت عەبادی لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا و لە بەرژەوەندی زیاتری یەکەمیان بەڕۆڵی خۆی هەڵبستێت، هەوڵی لەیەکتر نزیککردنەوەی بەغداد و ڕیازیش بە پلەی یەکەم وبۆ ئەم مەبەستەیە،(هەرچەندە ئەمە باسی لێوە نەکراوە بە ئاشکرایی).

هەنگاوەکان دوای سەردانیکردنی عەبادی بۆ سعودییە و کۆبونەوەی لەگەڵ شاسەلمان وئامادەبوونی ریکس تیلەرسۆن، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، گڕوتینی زیاتری تێکەوت و چەند ڕێکەوتنێکی نهێنی و ئاشکرای لێکەوتەوە.

سەردانەکانی عەبادی بۆ سعودیە، میسر، ئوردن، تورکیا و ئێرانیش لەم ماوەی دواییدا، دەکرێت بە پێشنیاری ئەمریکا بێت، بۆ ئەوەی ستراتیژی نوێی ئەمریکا بخاتە چوارچێوەی پەیوەندیەکانی لەگەڵ ئەم دەوڵەتانەدا، خۆیشی هەوڵبدات بۆ ئەوەی میلشیاکانی سەر بە ئێران لە عێراق نەمێنن، ئەمەش قورسە بە نیسبەت عێراقەوە، بەڵام خاڵی جەهەرییە لە ستاتیژیەتی ئەمریکادا، (لێدوانەکەی وەزیری دەرەوە ئەمریکا لە٢٢ ئۆکتۆبەردا لە سعودیەوە، بە ڕاشکاوی ئەوەی ڕاگەیاند پێویستە بە زوترین کات میلیشیا شیعەکان عێراق بەجێبێڵن، ئەمەش ناڕەزایی سەرۆک وەزیرانی عێراق و ئێرانی لێکەوتەوە.


ئامانجی سەرەکی ئەم نزیکبونەوەیە پتەوکردنی پەیوەندی نێوان سعودیە و عێراقە لەهەموو بوارەکاندا، بەتایبەتی لە پرسی رووبەڕووبوونەوەی تیرۆردا، هەوڵێکی ترە بۆ کەمکردنەوەى ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت لە ڕێکخراوی ئۆپیکدا، بەو ئامانجەى کە سنوردارکردنى ئاستى بەرهەمهێنان ببێتە هۆى بەرزکردنەوەى نرخەکەى لە بازاڕەکانى جیهاندا. هەروەها ڕێککەوتوون لەسەر ئەوەى ئاڵوگۆڕى بازرگانی نێوانیان زیاتر بکەن، لەکاتێکدا لە ١٠ ساڵى ڕابردوودا سنورى  ٦ ملیار دۆلارى تێنەپەڕاندووە. بڕیارە دوای ٢٧ ساڵ، گەشتە ئاسمانییەکانى نێوان عێراق و سعودییە دەستپێبکاتەوە و هەفتانە ٢٠ گەشتى ئاسمانیى لەنێوانیاندا ئەنجام بدرێت.

ئێستاش عێراق دەیەوێت بۆری نەوتى عێراق سعودیە بخاتەوە کار، کە بەر لە جەنگى کەنداو ڕاکێشراوە، کە بەهۆى جەنگەکەوە نەتوانرا نەوتى عێراقى پێدا بنێردرێت بۆ دەریاى سوور، دەسەڵاتدارانى سعودییە بۆرییەکەیان بۆ گواستنەوەى غازى سروشتى لە ناوخۆدا بەکاردەهێنا. (16-14)، نزیکبوونەوەى عێراق و سعودییە لە کاتێکدایە کە عێراق پەیوەندییەکى بەهێزى لەگەڵ ئێران نەیارە سەرەکییەکەى سعودییەدا هەیە، ئەو هەنگاوەی عەبادیش ئەگەرچی لەسەر ئاستی عێراق دەستخۆشی لێدەکرێت، بەڵام عەسائیبی ئەهلی حەق و نورى مالیکى کە بە توندى دژایەتی سعودیە دەکەن بەو پێشهاتە دڵخۆش نین.(18-17).


جەنگەکانى کەنداو و کاریگەرى لەسەر پەیوەندى نێوان سعودییە و عێراق
سعودییە لە جەنگى عیرَاق ئیراندا(1980-1988)، یارمەتیدەرێکى سەرەکى عێراقبوو، چونکە لە ساتەوەختى سەرکەوتنى شۆڕشى ئیسلامى ئێرانەوە، عێراق و سعودییە و سەرجەمى دەوڵەتانى ئەنجومەنى هاریکارى دەوڵەتانى کەنداو، دژى هەیمەنە و فراوانخوازییەکانى ئێرانبوون لە ناوچەکەدا، لە جەنگى هەشتساڵەى عێراق لەگەڵ ئێران سعودییە 26ملیار دۆلار یارمەتى دا بە عێراق، لە پێناو یەکلاکردنەوەى کێشەى سنورى کەنداو لەسەر بنەڕەتی چارەسەرى ناوەند، چونکە سعودییە پێى وابوو عێراق نوێنەرایەتى دەوڵەتانى کەنداو دەکات لە پەلوپۆخستنى ئێران و توانا فراوانخوازییەکانى.


بەمشێوە سعودییە یارمەتیدەرێکى سەرەکى مادى و سیاسى بوو بۆ هێزى سەربازى عێراق، لە جەنگى هەشت ساڵەى لەگەڵ ئێراندا، بەڵام لە جەنگى کەنداوى یەکەم و سێهەمدا لە ساڵانى (1990 و 2003)دا، سەرەڕاى بەهەڵستیەکانى پلانى لادانى سەدام حسێن لە سەر حکوم بەڵام لە هەردوو جارەکەدا ملیدا بۆ یاریدەدانى ئەمریکا،(20) هەرچەندە لە ساڵى (1991)دا، سعودییە ڕۆڵى بینى لەوەى ڕژێمەکەى سەدام حسێن نەڕوخێت، تەنانەت لە 2003شدا هەمان بۆچوونى هەبووە، بەڵام نەیتوانى فشار بخاتە سەر ناوەندى بڕیار لە ئەمریکا، چونکە لەو کاتەدا، ئەمریکا سوربوو لەسەر لادانى (سەدام حسێن)، سەربارى ئەوەى سعودییەش دواتر ڕەزامەند بوو، بەڵام هەرگیز لەگەڵ ئەوەدا نەبوو شیعەکانى عێراق دەسەڵات بەدەستەوە بگرن.


دواجار پێچەوانەى ویستى سعودییە شیعەکانى عێراق، بوونە پراکتیزەکەرى سیاسەت و تیۆرەکانى ئێران لە عێراقدا، تەنانەت عێراقیان وەک خەڵاتێکى پڕبایەخ بەخشیە ئێران، ئەمەش کاریگەرى هەبوو لەسەر خراپکردنى پەیوەندییەکانى سعودییە و عێراق لە لایەک سعودییە و ئەمریکا لە لایەکى ترەوە، بە پێچەوانەوە عێراق و ئێرانى لەیەکتر نزیککردەوە، تەنانەت ئەمریکاش ئیرانى کردە پشکدارى عێراق و نەرمنوێن بوو لەگەڵیدا، بەڵام دواتر ئێران عێراقى کردە گۆڕەپانى دژ وەستانەوەى لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانى ئەمریکادا.(21)

دەرئەنجامی کۆتایی
ڕووخانى سەدام و گرتنەدەستى دەسەڵاتى عێراق لە لایەن شیعەکانەوە و ملدانیان بۆ سیاسەتى هەژموونگەرایی ئێران هێندەى تر سعودییەى توڕەکرد، بەتایبەتى لە سەردەمى (نورى مالکی)دا ناکۆکییەکان گەیشتن بە لوتکە، بەڵام هاتنى (حەیدەر عەبادى) بۆ دەسەڵات ناکۆکییەکانى کپکردەوە ، لە ئێستاشدا ناکۆکیەکانیان گەیشتوونەتە نزمترین ئاست.


سەردانیکردنی عەبادی بۆ سعودییە، دامەزراندنی ئەنجومەنی هەماهەنگی، ڕێکەوتنیان لەبواری وزەو بازرگانیدا و ئامادەسازی سعودییە بۆ ئاوەدانکردنەوەی عێراقی دوای داعش، لەبەر هەموو ئەم هۆکارانە دەتوانین ئەو پێشبینییە بکەین کە ئایندەى پەیوەندییەکانى سعودییە و عێراق، بەرەو ئاستێکی باش دەروات،(هەرچەندە باڵادەستی ئێران بەسەر عێراقەوە، هەمیشە هۆکاری نیگەرانی سعودییە)، بەڵام لە ئیستادا ئەمریکا هەوڵدەدات سنورێک بۆ دەستوەردانەکانی ئێران لە عێراقدا دابنیت و لە بەرامبەردا عێراق لە سعودییەی هاوپەیمانی نزیک دەکاتەوە (لە دۆخێکی لەم شێوەیەشدا ئێران بێ پلان نابێت).


ئەگەر دۆخەکە بەمشێوەیە بمێنێتەوە، یان بەرەوپێشچوونی تر بەخۆیەوە ببینێت، ئەوا دور نیە ئەم دوو دەوڵەتە ئاستی پەیوەندییە سیاسی و ئابورییەکانیان بگاتەوە ئاستێکی بەرز، بەڵام دەبێت هێندە خۆشباوەڕیش نەبین، دەشێت ڕووداوەکانی داهاتوو، کە پەیوەستە بە ڕۆڵی ئێران و هاوکێشەی هەڵبژاردنەکانەوە بە تەواو دۆخەکە پێچەوانە بکاتەوە و ئەو نەرمنوێنی و هەماهەنگییەی ئێستاش بۆ ڕکابەری و ناکۆکی پێچەوانە بکاتەوە.


ئەمە بێجگە لەوەی هەڵبژاردەنەکانی داهاتووی عێراق، بابەتێکی گرنگ دەبێت بە نیسبەت سعودییەوە، ئەو تەنیا تەماشاکەر نابێت، بەڵکو داڕێژەری پلانێکە، بۆ پارەدارکردنی سوننەکانی عێراق لە لایەک، کە لە ئیستادا لە دۆخێکی پەراوێزیدان، لە لایەکی تریشەوە کاردەکات بۆ ڕاکێشانی ئەو گروپ و هێزە شیعیانەی هەماهەنگن لەگەڵ سعودییە و دژی دەستوەردانی ئێرانن.

لیستی سەرچاوەکان
(1)العلاقات العراقیه‌ السعودیه‌..تقارب حژر،موقع الجزیره‌،
http://www.aljazeera.net/news/reportsandinterviews/2015/6/4/%D8%A7%D
(2)استراتیجیه‌ من 6 عناصر للتصدی لهیمنه‌ ایران فی المنگقه‌،مركز بركینكر،
https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/04/06/%D8%B3%D8%AA%
(3)العلاقات العراقیه‌ السعودیه‌ بعد تبادل زیارات،قناه‌ الفلوجه‌، 2017.
(4)السعودیه‌ تعید فتح سفارتها فی بغداد،BBCالعربی،
http://www.bbc.com/arabic/middleeast/2015/12/151215_iraq_saudi_embassy
(5)مقتدى الصدر فی السعودیه‌ بزیاره‌ نادره‌
https://www.amad.ps/ar/Details/184964
(6)مقتدى الصدر یزور السعودیه‌ ویلتقی ابن سلمان،موقع الجزیره‌ http://www.aljazeera.net/news/arabic/2017/7/30/%D9%85%D9%82%D8%AA%D8%AF%D9%89
(7)بعد لقائه مع محمد بن سلمان.. مقتدى الصدر:هژه نتائج زیاره‌ السعودیه‌،CNNعربی،
https://arabic.cnn.com/middle-east/2017/08/01/muqtada-al-sadr-visit-saudi-results
(8)بیان المكتب مقتدى الصدر، حول زیاره‌ الى المملكه‌ العربیه‌ السعودیه‌،
http://l.facebook.com/l.php?u=http%3A%2F%2Fjawabna.com%2Findex.php%2Fpermalink%2F10212.html&h=ATOZ9Qk3SsX-BrU3Z5PFr43kqRMmGioktKHnT_xdXMdpwSt8D7Pcd8T8Fo7QG4F7qyneDUinD2LArH-yYDAPzNshuRxXtYQ0s6N6u--JhcbugZLa7-ZldfE3O0qVQ8g&s=1
(9)التقارب السعودی العراقى..خگوه‌ چد الگائیفیه‌ أم للالتفاق على ایران؟ DWالمانى.
http://www.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A-
(10) زیاره‌ "الصدر" للسعودیه‌.. لگمه‌ جدیده‌ لإیران
http://www.ajel.sa/local/1920771
(11)أول رد إیرانی على زیاره‌ "الصدر" للمملكه‌:جرحت مشاعرنا
http://www.ajel.sa/local/1921361
(12)ڕاپۆرتێکی شیکاری لەسەر سەردانەکەی موقتەدا سەدر بۆ سعودییە، پێگەی NRT،
http://www.nrttv.com/Details.aspx?Jimare=80652
(13)العبادی یرفچ تصریحات تیلرسون عن میلیشیا الحشد
http://www.alhadath.net/alhadath/2017/10/23/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%8A-
(14)السعودیه‌ و العراق: أول مجلس تنسیقی مشترك برعایه‌ أمریكیه‌، DW المانی،
http://www.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-
(15)السعودیه‌ والعراق بإنشا‌و مجلس تنسیقی مشترك فی الریاچ، فرانس 24.

https://www.youtube.com/watch?v=j66rj8-3i6k
(16)السعودیه‌ و العراق یعلنان تأسیس مجلیس تنسیقی مشترك،موقع سبوتنیك.
https://arabic.sputniknews.com/arab_world/201706201024686461-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D9%86- /
(17)ئەنجومەنی هەماهەنگی نێوان سعودیە و عێراق، پێگەی ئین ئارتی.
http://www.nrttv.com/media-video-detail.aspx?Cor=2&Jimare=14504
(18)العراق والسعودیه‌ یۆسسان مجلس تنسیقی مشترك، http://motamemservice.com/ksa/Story/Details/37491750
(19) محمد السعید ادریس، النڤام الاقلیمی للخلیج العربی – مركز دراسات الوحده‌ العربیه‌ – بیروت، مصدر سابق.
(20) مروان قبلان، العلاقات السعودییه‌ _ الامیركیه‌: انغراگ عقد التحالف أم اعاده‌ تعریفه‌؟، المركز العربی للأبحاپ و دراسه‌ السیاسات، ص10.
(21) ممدوح بریك محمد الجازی،مصدر سابق، ص60_66.

 

author photo

توێژەری سیاسی و بەکالۆریۆس لە زانستە ڕامیارییەکان