ئایا ئیسرائیل لەم ڕێککەوتنە قازانجی بەدەستهێناو حەماس دۆڕا؟

د. عوسمان عەلی 

هەرچەندە لەم کاتەدا ئەستەمە حوکمێکی یەکلاکەرەوە بدرێت، بەڵام بڕگەکانی پلانی ترەمپ هێشتا پێویستیان بە دانوستاندنێکی قورس هەیە بۆ ئەوەی بە تەواوی دابڕێژرێت و بە قۆناغ جێبەجێ بکرێت. هەندێک پێیان وایە ئیسرائیل سەرکەوتوو دەبێت، چونکە حەماس و چەکەکانی لەناو دەبات و غەززە بە وێرانکارییەکی تەواوەوە بەجێدەهێڵێت.

 هەندێکی دیکە پێیان وایە فەلەستینییەکان بە تایبەتی حەماس سەردەکەون، چونکە ئیسرائیل ناچار دەکات لە غەززە بکشێتەوە. شەڕی ٧ی ئۆکتۆبەر سەردەمێکی نوێی لە هاوسەنگی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەستپێکرد و پرسی فەلەستین جارێکی دیکە گەڕایەوە پێشەوە دوای ئەوەی نزیکەی تەواو لەبیرکرا. وڵاتانی عەرەبی لە لێواری واژۆکردنی ڕێککەوتننامەی ئیبراهیم لەگەڵ ئیسرائیل بوون، لە کاتێکدا پرسی فەڵەستین بە تەواوی پشتگوێ خرا. ئەمڕۆ ئیسرائیل بەتەواوی دابڕانی نێودەوڵەتی بەخۆیەوە دەبینێت و گەلی فەلەستین دەستکەوتێکی گەورەی لە شەرعیەتی نێودەوڵەتی بەدەستهێناوە. پلانی ڕاستییەکانی ئیسرائیل بۆ لکاندنی غەززە پووچەڵکرایەوە.

ئەگەر وێرانکارییەکانی فەلەستین و کوشتنی سەرکردەکانی بزووتنەوەی حەماس پێوەرەکانی سەرکەوتن بن، ئەوا شەڕی ڤێتنام پێش کشانەوەیان ئه مريكا 1973 بووە هۆی وێرانکارییەکی تەواو بۆ ئەو وڵاتە لە لایەن هێزەکانی ئەمریکاوە. بەڵام ئەمڕۆ ڤێتنام وەک وڵاتێک دەبینین کە چاکبووەتەوە. ئەگەر کاولکاری و کوشتنی هەزاران  و پێوەرێک بێت بۆ دۆڕانی شەڕەکان، ئەوا خەڵکی کوردستان دۆڕاون چونکە شۆڕشی ئەیلول و گوڵان بووە هۆی وێرانکردنی زیاتر لە چوار هەزار گوند و شارۆچکە . پێش ڕووخانی ڕژێمی پارتی بەعس، لادێی کورد بەتەواوی وێران بوو و چەکی کیمیایی ڕژیم کوردستانی کردە گۆڕستانێکی گەورە. بەڵام لەدوای 2003 و ڕووخانی ڕژێمی بەعس، ئەمڕۆ سلێمانی وهولير لە شارە جوانەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەبینین. کاتێک شۆڕشی ئەیلولمان دەستپێکرد، ئەوە هەڵبژاردن نەبوو، بەڵکو شەڕێک بوو کە لەلایەن ڕژێمی عێراقەوە بەسەرماندا سەپێندرا. پێش ٧ی ئۆکتۆبەر خەڵکی غەززە لە زیندانێکی گەورەدا دەژیا و حکومەتێکی ڕاستڕەوی توندڕەو هەبوو کە دەیویست قڕیان بکات، بۆیە لەبری تەسلیمبوون پەنایان بۆ بەرخۆدان برد. پشتیان بە ئێران بەستبوو، بزووتنەوەی کوردیش ئەمەی کرد 1961-2003.
نوسه ريك دنۆسيت :کاتێک دەیان هەزار کەسم بینی کە بە پێی ڕووت، بەسەر زەوییە تۆزاوییەکەدا، لە ناوەڕاستی شارێکی وێرانکراودا دەڕۆن، هەستم بە شەرم دەکرد کە هەر شتێک لەسەر دەستکەوت یان زیانەکانی جیۆپۆلیتیکی ئاگربەستەکە بنووسم. ئەو کاتە تێگەیشتم کە مانەوە لە غەززە بۆ خۆی سەرکەوتنێکە.

مانەوە لە ژێر ئەو جینۆسایدەدا کە قەوارەیەکی بکوژ ئەنجامی دەدات کە بە وێرانکەرترین چەک بۆردومان دەکات، لە کاتێکدا لە ناوچەیەکی بچووکدا گەمارۆدراویت و هیچ پەناگە و دەربازبوونێکی تێدا نییە، بۆ خۆی سەرکەوتنێکە بۆ دوو ملیۆن کەسی گەمارۆدراو.

خۆ چەسپاندن بە ژیانەوە وەک منداڵێکی بێ بەرگری، ژنێکی بێ بەرگری، یان پیاوێکی بێ چەک، لە خاکێکدا کە بە دەریا و وشکانی دەورە دراوە، بۆمب بەسەر سەری گەلەکەیدا بکەوێت، کە کەس نەبێت وەڵامی هاوارەکانیان بداتەوە بۆ یارمەتی، خۆی لە خۆیدا موعجیزەیە.

بۆ ئەوەی میللەتێک بە ماڵەکانییەوە بچەسپێت کە گۆڕاوە بۆ تۆز، بۆ ئەوەی جارێک بە زۆر دوورخراوەتەوە بۆ باشوور، پاشان پێنجەم جار بۆ باکوور، بۆ ئەوەی لەلایەن قەناس بەدەستەکانەوە تەقەی لێ بکرێت بۆ ئەوەی نە بتوانن بخۆن و نە بخۆنەوە، و لە شەقامەکاندا بمرن، بەڵام هێشتا پێداگری لەسەر گەڕانەوەیان دەکەن، سەرکەوتنە.

زیندوو مانەوە لە غەززە، ئامادەیی مانەوە، نەک مردن، سەرکەوتنێکە کە لە مێژوودا هاوتای نییە.

بەرگەگرتنی بێ چەک، بێ بەرگری، بێ پارێز، بێ هاوپەیمان، بێ نان و لەگەڵ ئەوەشدا بە وەستانەوە بمێنیتەوە، سەرکەوتنێکی ئەفسانەییە.

هەموو جیهان شایەتحاڵی بەرخۆدانی گەلێک بوو کە لەناو دەچوو، ڕووبەڕووی بەهێزترین سوپای جیهان بووەوە، کە بە کوشندەترین چەکی تەیار بوو، سوپایەک کە هیچ ڕەحمێک ناناسێت.

لە سەربڕینێکی بەکۆمەڵدا، کە لەلایەن "دۆست" و "براکان"ەوە چاودێری دەکرێت، لەلایەن وڵاتانێکەوە کە بانگەشەی شارستانی بوون دەکەن و لەلایەن دراوسێکانیشەوە کە بە زمانی تۆ قسە دەکەن بەڵام هیچ ناکەن، کەوتنە سەر زەوی و تەسلیم نەبونیش سەرکەوتنە.

لە خاکێکی پڕ لە نێچیر کە چاوەڕێی مردنت دەکەن، و گورگ و جاڵجاڵۆکە بە تاڵە خوێناوییەکانیانەوە چەقۆیان لێدەدەن، هەڵهاتن بە برینەکانتەوە سەرکەوتنێکە.

من نەمتوانی لەسەر مەرجەکانی ڕێککەوتنی ئاگربەست بنووسم دوای ئەوەی دایکێک و منداڵەکەیم بینی کە هەوڵی گەڕانەوەیان بۆ ماڵێک دەدا کە لە خان یونس بۆ کۆمەڵێک داروپەردوو بچووک کرابووەوە.

من نەمتوانی دەستکەوتە جیۆپۆلیتیکییەکانی ڕێککەوتنەکە بۆی ڕوون بکەمەوە، کاتێک سەیری چاوەکانیم دەکرد.