ستراتیژی ئەمریکا: جەنگ یان گوشار؟

عومەر جەلال

شیکردنەوەیەکی کورتی ئەگەری جەنگی نێوان ئەمریکاو ئێران

​ئەمریکا لە ڕووی مێژووییەوە (بەتایبەت دوای ئەزموونی عێراق و ئەفغانستان) مەیلی بۆ (جەنگی گشتگیر) کەمبووەتەوە. ستراتیژی واشنتۆن زیاتر لەسەر گۆشەگیرکردنی ئابووری و لێدانی سنووردارە.

 ئەو نیشانانەی ئەگەری جەنگ یان(ئەگەری لێدان زیاد دەکەن):

​یەکەم: بڕینی هێڵی سووری ئەتۆمی، مێژوو پێمان دەڵێت ئەمریکا و ئیسرائیل ڕێگری لە هەر هێزێکی ناوچەیی دەکەن ببێتە خاوەن چەکی ئەتۆمی. گەیشتنی ڕێژەی پیتاندنی یۆرانیۆم بۆ  ٩٠٪ (ئاستی سەربازی)  گەورەترین زەنگی مەترسییە.

​دووەم: داخستنی گەرووی هورمز، ئەمە هێڵی سووری ئابووری جیهانییە. هەر هەوڵێکی ئێران بۆ داخستنی ئەم گەرووە، بەپێی ئەزموونی "جەنگی تانکەرەکان"* لە ساڵانی هەشتاکان، دەبێتە هۆی دەستوەردانی خێرای سەربازی ئەمریکا.

​سێیەم: کۆکردنەوەی هێزی نائاسایی جوڵاندنی زیاتر لە دوو کەشتی فڕۆکە هەڵگرو جێگیرکردنی سیستەمی بەرگری "پاتریۆت" و هێنانی فڕۆکەی (بی ٥٢)  لە ناوچەکەدا نیشانەیەکی دیکەی ئامادەکاریین.

​چوارەم: کۆدەنگی سیاسی لە واشنتۆن، ئەگەر دیموکراتەکان و کۆمارییەکان لەسەر لێدان ڕێکبکەون، ئەمە نیشانەی جیدییەتە (وەک ئەوەی لە جەنگی کەنداوی دووەمدا بینرا). 

ئەو نیشانانەی (ئەگەری لێدان کەم دەکەن): 

یەکەم: ​دیبلۆماسیی ژێرپەردە، بوونی گفتوگۆی ناڕاستەوخۆ لە ڕێگەی عومان یان قەتەرەوە نیشانەی ئەوەیە هەردوولا دەیانەوێت گرژییەکان کۆنترۆڵ بکەن.

​دووەم: بەرزبوونەوەی نرخی نەوت، ئەمریکا لە کاتی هەڵبژاردنەکان یان تەنگژەی ئابووریدا نایەوێت جەنگێک هەڵگیرسێنێت کە نرخی سووتەمەنی بۆ ئاستێکی پێوانەیی بەرز ببێتەوە.

​سێیەم: ناڕەزایەتی هاوپەیمانە ئەوروپییەکان، ئەگەر ئەوروپا پشتیوانی لێدانەکە نەکات، ئەمریکا بە تەنیا زەحمەتە بچێتە ناو جەنگێکی درێژخایەنەوە.

​تێبینی: ئێران وەک عێراقی ساڵی 2003 نییە؛ لە ڕووی جوگرافییەوە سەختترە، خاوەنی خاک و دانیشتوانێکی زیاترە،  ئەوە جگە لەتوانا سەربازیەکەشی، ئەمەش وادەکات ئەمریکا زۆر بە وریایی تر هەنگاو بنێت.

* جەنگی تانکەرەکان (Tanker War) بەشێک بوو لە جەنگی نێوان ئێران و عێراق، کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨١ تا ١٩٨٨ لە کەنداوی فارس و گەرووی هورمز ڕوویدا. لەم قۆناغی جەنگەدا، هەردوو وڵات هێرشیان دەکردە سەر کەشتییە بازرگانییەکان، بە تایبەتی تانکەرە نەوتییەکان بە مەبەستی لاوازکردنی ئابووری یەکتر.

هێرشەکانی ئێران بۆ سەر کەشتییەکانی کوێت و سعودیە، کە هاوپەیمانی عێراق بوون، بووە هۆی نیگەرانی نێودەوڵەتی لە ساڵی ١٩٨٧، ئەمریکا دەستی بە ئۆپەراسیۆن بەناوی (ئێرنیست ووڵ) کرد بۆ پاراستنی تانکەرە نەوتییەکانی کوێت کە ئاڵای ئەمریکایان لەسەر هەڵکرابوو. ئەم دەستێوەردانە بووە هۆی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆی سەربازی لە نێوان هێزەکانی ئەمریکا و ئێران، کە دیارترینیان ئۆپەراسیۆنی نیسانی ١٩٨٨بوو   (Operation Praying Mantis).