لە لێدوانێکی کتوپڕدا کە ناوەندە سیاسییەکانی جیهانی هەژاند، ئەلێکساندەر ستەب، سەرۆکی فینلاند، ڕایگەیاند: "گەرووی هورمز لە چەکی ئەتۆم گرنگتر و مەترسیدارترە." ئەم قسەیە تەنها گوزارشتێکی دیپلۆماسی نەبوو، بەڵکو ئاماژەدان بوو بەو واقیعە تاڵەی کە ئابووری جیهان لەبەردەم ڕەحمەتی ٣٣ کیلۆمەتردایە.
ئەم ڕێڕەوە ئاوییە تەنها ڕێگایەکە کە کەشتییە زەبەلاحەکانی نەوت لە کەنداوەوە بەرەو بازاڕەکانی جیهان دەبات. بەپێی داتا نوێیەکان:
ڕۆژانە زیاتر لە ٢١ ملیۆن بەرمیل نەوت (کە دەکاتە نزیکەی ٢٠٪ی بەکاربردنی جیهان) بەم گەرووەدا تێدەپەڕێت.
نزیکەی ٢٥٪ی گازی شلکراوەی (LNG) جیهان، کە زۆربەی هی قەتەرە، لەم ڕێگەیەوە دەگاتە ئەوروپا و ئاسیا.
بەبێ ئەم وزەیە، کارگەکانی چین، ژاپۆن، و کۆریای باشوور لە کار دەکەون و ئابووری ڕۆژئاوا تووشی هەڵئاوسانێکی بێوێنە دەبێت.
گەمارۆی هورمز: سیناریۆی "قیامەتی ئابووری
هۆکاری ئەوەی سەرۆکی فینلاند گەرووى هورمز بە مەترسیدارتر لە ئەتۆم دەزانێت، بۆ ئەو زنجیرە کاردانەوەیە دەگەڕێتەوە کە لە کاتی داخستنیدا رویاندا:
- لەگەڵ دەستپێکی گرژییەکانی ئەم دواییە، نرخی سووتەمەنی فڕۆکە لە جیهاندا ١٠٠٪ زیادی کردووە (لە ٧٥٠ دۆلارەوە بۆ ١٥٧٣ دۆلار بۆ هەر تەنێک). ئەمە وایکردووە گەشتە ئاسمانییەکان بۆ خەڵکی ئاسایی ببنە خەون.
- داخستنی گەرووەکە یانی پەککەوتنی ٤٠٪ی سووتەمەنی فڕۆکەوانی جیهان، ئەمەش تەنها گەشتوگوزار ناگرێتەوە، بەڵکو گواستنەوەی دەرمان و کاڵا خێراکان دەوەستێنێت.
کێ کلیلی گەرووەکەی لایە؟
ئێستا جیهان لەبەردەم جەنگێکی سارددایە لەسەر ئەم خاڵە ستراتیژییە:
واشنتۆن بە پاڵپشتی ٤١ وڵاتی دیکە (کە لە لەندەن کۆبوونەتەوە) دەیەوێت بە زەبری هێز و گەمارۆی ئابووری، ئازادی دەریاوانی بپارێزێت.بەڵام کە شکستى هێنا لەم ستراتیژە ئێستا بڕیاریداوە بەتەواوى هاتوچۆ بەگەروەکەدا قەدەغە بکات تەنانەت بۆ ئێرانیش
تاران بەردەوامە لە دووپاتکردنەوەی ئەوەی کە "کۆنترۆڵی تەواوی گەرووەکەی لایە" و وەک کارتێکی فشار دژی گەمارۆکانی ئەمریکا بەکاری دەهێنێت.واشنتۆن دەیەوێت گەمارۆدانى گەروەکە ئەم کارەتە لەدەستى ئێراندا بسوتێنێت
ئایا جیهان جێگرەوەی هەیە؟
بنکۆڵکارییەکان دەری دەخەن کە هێڵە بۆرییەکانی سعودیە و ئیمارات کە دەچنە سەر دەریای سوور و دەریای عەرەب، تەنها دەتوانن ٢٥٪ی ئەو نەوتە بگوازنەوە کە بە هورمزدا دەڕوات. ئەمەش واتە ٧٥٪ی هەناردەی ناوچەکە هیچ جێگرەوەیەکی نییە.
قسەکەی سەرۆکی فینلاند تەنها بۆ ترساندن نییە؛ چەکی ئەتۆمی ئەگەر بەکاربێت ناوچەیەک وێران دەکات، بەڵام داخستنی گەرووی هورمز بە نرخێکى گران لە سەر هەموو ماڵێکی ئەم هەسارەیە دەوەستێنێت. لێرەوەیە کە هورمز دەبێتە گرنگترین هاوکێشەی سیاسی و سەربازی ساڵی ٢٠٢٦.