تەجویع و تەوتین و تەخوین و مەسەلەی متمانە

سەلام عەبدولكەریم

2024-03-31

تەجویع و برسیكردن وەك بەشێك لەسیاسەتی حكومەتی هەرێم بەرامبەر بەخەڵك

شەش مانگ زیاترە حكومەتی هەرێمی كوردستان دەستی بەسەر موچەی موچەخۆراندا گرتووەو بەبیانووی نادروست و كێشەكانی لەگەڵ بەغدا سیاسەتی برسیكردن و تەجویع بەرامبەر بەموچەخۆران و خەڵك پەیڕەو دەكات. سەرباری ئەوەی لەرابردووشدا كابینەكانی تری حكومەت درێغیان نەكردووە لەمجۆرە سیاسەتە لەڕێگەی داهێنانی نیوە موچەو روبعە موچەو هێنانەئارای قەیرانی دارایی، كەسەرچاوەی سەرەكی ئەمجۆرە مامەڵانەی حكومەت لەرابردوو ئێستادا شكستی حكومەت بووە لەفۆرمەكانی دەوڵەتداری و حكومەتداریدا بەو پێیەی سادەترین پێناسەی حكومەت بریتیە لەوەی حكومەت ئامرازی خزمەتكردنی خەڵك و كۆمەڵگەیە. 

ئەوەی جێگەی تێبینییە ساڵانێكی دوورو درێژە ئەو چینەی خەسڵەتی دامەزراوەیی و رەونەقی شارستانی و مەدەنی هەرێمی كوردستانی راگرتووە برسی دەكرێن و دەچەوسێنرێنەوە بەبیانوو پاساوی جۆراجۆرو ناڕەوا، كەمامۆستایان و فەرمانبەرانی راستەقینەن، كەبەسەرماو گەرما تەنانەت بەبێموچەییش دەوامی خۆیان كردووە، كەچی حكومەت لەبری حزمەتكردن و رێزگرتنیان برسیان دەكات و موچەكانیان پێنادات، لەكاتێكدا ئەو حزب و پارتە سیاسییانەی چەند ساڵە قەرەوڵیان لەحكومەت لەژێر ناوی ئۆپۆزیسیۆندا چوارمشقی دانیشتوون و حكومەت لەداهاتی گشتی وەك گۆشتی قوربانی بەش و پشكیان پێدەبەخشێت وەك لەمدواییانەدا زۆر زانیاری ئاشكرابوون و زۆری تریش ماوە ئاشكرا بین. ئایا بۆ حكومەت باشتر نەبوو لەبری پێدانی پارە بەحزب و پارتە سیاسییەكان، كەبوونەتە بار بەسەر خەڵك و كۆمەڵگەوە ئەو پارە بەموچەخۆران بدات و چیدی بەبیانوی ناڕەوا موچەكانیان بەبارمتە نەگرێت؟ ئایا گەر ئەم چەند ساڵە لەبری دەستبەسەراگرتن و خواردنی موچەو قوتی فەرمانبەران ئەو پارانەی لەداهاتی گشتی دەیبەخشێتە ئەو پارتە سیاسییانە بیداتە پرۆژە باشتر نەبوو؟ 

تەوتین... وەك هەنگاوی ناچاری موچەخۆران و فەرمانبەران
چەندین ساڵە فەرمانبەران و مامۆستایان و چین و تویژە جیاوازەكان خۆپیشاندان و ناڕەزایی مەدەنی بۆداواكردنی قوت و موچەو مافەكانیان ئەنجام دەدەن، بەڵام حكومەت گوێیان لێناگرێتو بەپێچەوانەوە سەركوتیان دەكات، قۆڵبەستیان دەكات، ئیهانەو سوكایەتیان پێدەكات بەخۆشی دەڵێ سیستەمی دیموكراسی! كاتێك تۆ وەك حكومەت گوێ لەگلەیی، خۆپیشاندان، ناڕەزایی فەرمانبەران ناگری و خۆیان و ماڵ و مناڵیان تائاستی مردن برسی دەكەیت، دەبێ چاوەڕێی ئەوەش بكەیت، كەپەنا دەبرێتە بەر دەزگاو دامەزراوەی دەرەوەی هەرێم بۆگێڕانەوەی مافە زەوتكراوەكان. كاتێكیش دەزگاو دادگاكانی تۆ وەك حكومەت بریتین لەدەزگاو دادگای بەسیاسیكراو، بەحزبیكراو، دادگای دەستەمۆی هێزی سیاسی دەسەڵاتدارو هیچ رۆڵ و كاریگەرییەكیشیان نییە لەبەرگریكردن لەمافی خەڵك، ئەوكاتە تۆ مافی گلەییكردنت نییە لەوەی فەرمانبەران لەكوێی تر داوای مافەكانیان بكەن. ئەوەی پاڵی بەفەرمانبەرانەوە ناوە بچنە دادگای فیدراڵی ناپاكی و خیانەت نییە، بەڵكو ئەوە سیاسەتی هەڵەی ئێوەیە لەفەرمانڕەوایی و حكومەتداریی، ئەوە هەڵەی راوێژی راوێژكارەكانتانە، كەلەبری راوێژی باش و واقیعیانە سیاسەتی برسیكردن و چەوساندنەوەی خەڵك و فەرمانبەرانتان بۆ پێشنیاز دەكەن. 

پەنابردنی موچەخۆران و فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان بۆدادگای فیدراڵی بۆتەوتینكردنی موچەكانیان لەرێی بانكە فیدراڵییەكانی عێراقەوە بەڵگەو ئاماژەی شكستی سیستەمی دارایی و بانكی حكومی ئێوەیە وەك حكومەتی هەرێم، تۆ نەتوانیوە بانكی حكومی و نیشتیمانی بەدرێژایی ئەزمونی خۆرێبەری لەكوردستان دابمەزرێنی، كەخاوەنی متمانەی نیشتیمانی كۆمەڵانی خەڵك بێت، بەڵكو لەبری ئەوە بانكی حزبی و بانكی شەخسی و بانكی ئەهلیتان دروستكردووە، بەجۆرێ تەنها ئامانجتان كۆكردنەوەی سودو قازانجی حزبی و كەسی و بنەماڵەیی بووە، كەئەمەش هۆكارێكی سەرەكی بێمتمانەیی خەڵك و فەرمانبەران بووە. بۆیە لەمەشدا ئێوەو راوێژەكارەكانتان بەرپرسی ئەو هەنگاوەن، كەموچەخۆرانی هەرێمی كوردستان بۆئەوەی موچەكانیان وەكخۆی بگاتە دەستیان پەنایان بۆ تەوتین بردووە.

تەخوین وەك یەكێك لەخەسڵەتەكانی سیستەمی لەرزۆك و لاوازی حكومەتداریی

یەكێك لەو گرفتە سەرەكیانەی، كەسەراپای ژیانی سیاسی و حكومەتداریی لەباشووری كوردستان تەنیوە بریتییە لەمامەڵەكردن بەتیۆری پلانگیڕیی و تۆمەتباركردنی یەكتری تائاستی تەخوین و بەناپاك لەقەڵەمدانی یەكتریی. هەمیشە تەخوین خەسڵەتی ئەو سیستە سیاسییانە بووە،  كەنزیكن لەسیستەمی شمولی و تۆتالیتاریی و تاكڕەوی و حزبییەوەو مەیلی ستەمكارییان هەیە لەبری مەیلی دادپەروەری كۆمەڵایەتی، چونكە سیستەمی دیموكراسیی و تەندروست و خزمەتگوزارو دادپەروەر هەرگیز لەرەخنەو ناڕەزایی و خۆپیشاندانی مەدەنی چین و توێژە جیاوازەكانی ناو كۆمەڵگەكەی نەترساوە، بەڵكو بگرە بەهەند وەریگرتوون  و گوێی لێگرتوون و لەكوێدا زانیبێتی ستەمی كردووە راوەستاوەو ماف و هەقی بۆ خەڵكەكەی گێڕاوەتەوە نەك تۆمەتباركردن و تەخوینكردنیان. 

گرفتی سەرەكی بیرو هۆشی چ حكومەت و چ حزب و پارتە سیاسییەكانیش بۆ تەخوینی بەرامبەرەكانیان بۆئەوە دەگەڕێتەوە، كە لەهەرێمی  كوردستان نەحزبایەتی و نەحكومەتداریش بەشێوەیەكی تەندروست مومارەسە دەكرێت، چونكە لەنێو حزبەكاندا ئەوەی زیاتر گوێی لێدەگیرێت راپۆرت نووس و ئینشانووسەكانن، نەك خەڵكە بەتواناو دنیادیدەو شارەزاكان، بەجۆرێ كێ زۆر درۆ بكات، كێ زۆر شۆفاری بكات، كێ زۆر حزبەكە بەهەڵەدا ببات ئەوە لەپێشترە. كاتێكیش حكومەت پێكدێت ئەوا حزب حكومەت پێكدەهێنێت و ئەم دۆخە بەسەر حكومەتیشدا رەنگدەداتەوە. ئەڵبەت لەمەشدا هەموو حزبەكان هەریەكەو بەئاستی خۆی بەشدارن لەم دۆخەی لەكوردستان و حكومەتداری و سیاسەتكردندا هاتۆتە ئاراوە چ پارتە سیاسییەكانی بەشداری حكومەت چ پارتە سیاسییە بەناو ئۆپۆزیسیۆنەكان، چونكە لەشكرێك راوێژكار لەحكومەتی هەرێمدا هەن و زۆربەی حزبەكان ئەندام و پشكیان هەیەو ئەمانیش جگە لەوەرگرتنی موچەیەكی مفت دیارە راوێژێكی دروستیان بۆ حكومەت نەكردووە، بۆیە دۆخی حكومەت گەیشتۆتە ئەم ئاستە. ئەو تەخوینانەش حكومەت دژ بەموچەخۆران و فەرمانبەران پەیڕەوی دەكات دروست نییەو حكومەت بۆ راستكردنەوەی ئەم دۆخەی دروستبووە باشترین كارێك بیكات بریتیە لەمەسەلەی دروستكردنەوەی متمانە لەنێوان خۆی و فەرمانبەران و خەڵكدا، ئەگەرنا دۆخەكە رەنگە بەرەو خراپتریش هەنگاو بنێت. باوەڕناكەم خەڵك و موچەخۆرانیش ئەو دۆخەی هاتۆتە ئاراوە پێیانخۆش بێت لەبری پەنابردن بۆدادگاگانی هەرێم پەنا بۆدادگاكانی بەغدا بەرن، كەبێشك دەرفەتێكی گەورە بەهۆی هەڵەی حكومەتی هەرێم و ململانیی پارتە سیاسییەكانی هەرێمەوە هاتۆتە بەردەم هێزە سیاسییەكانی شیعەو بەغدا بۆ لەمەنگەنەدانی زیاتری قەوارەو حكومەتی هەرێم. بۆیە لەهەمووكات زیاتر پێویستمان بەیەكریزی، تەبایی، پێكەوەژیان و گێڕانەوەی متمانە هەیە بۆ موچەخۆران و راستكردنەوەی سیاسەتی هەڵەی حكومەتداری و كۆتاییهێنان بەسیاسەتی برسیكردنی خەڵك، چونكە دۆخەكە لەئاستێكدایە هەڵەو ناكۆكی و سیاسەتی زیاتری برسیكردن و چەوساندنەوە هەڵناگرێ و ئەوكاتەش، كەكار لەكارترازا مێژوو رەحم بەكەس ناكات وەكچۆن پێشتر نەیكردووە.